Το τραγούδι του ήταν το πιο χαρακτηριστικό διαβατήριο της παραδοσιακής μουσικής. Ο Λάκης Χαλκιάς, που πέθανε προχθές στα 82 του, ταξίδεψε την ψυχή της Ηπείρου από γενιά σε γενιά. «Η παράδοση δεν είναι μουσείο, πρέπει να μεταδίδεται» έλεγε και κατάφερνε να διατηρεί ζωντανό τον αυθεντικό ήχο μιας Ελλάδας που κινδυνεύει να χαθεί στην κακοφωνία μιας μίζερης, ισοπεδωμένης εποχής.
- Του Βασίλη Γαλούπη
Γιος του μυθικού κλαρινίστα Τάσου Χαλκιά, ο Λάκης Χαλκιάς πέρασε από τις παραδοσιακές πλατείες των ηπειρώτικων χωριών στις συνεργασίες με τα θρυλικότερα ονόματα της ελληνικής μουσικής. Γιάννης Μαρκόπουλος, Μίκης Θεοδωράκης, Μαμαγκάκης, Τόκας, Λεοντής κ.ά. Τραγούδησε Σεφέρη, Σολωμό, Καζαντζάκη.
Ενα μείγμα αυθεντικού ταλέντου και σπάνιας οξύνοιας, ο Λάκης Χαλκιάς αντιλαμβανόταν καθαρά την ουσία της τέχνης και πώς μας αφορά και μας «σχηματίζει» όλους, ακόμα κι όταν δεν το συνειδητοποιούμε. «Οσο χαμηλώνει η τέχνη, αγριεύουν τα ένστικτα, οπότε αλλάζει και το περιβάλλον και αλλάζει και η τέχνη» διαπίστωνε.
Από την κούνια μέχρι το τέλος, ολόκληρη η διαδρομή του ήταν μέσα από την ελληνική μουσική. Γεννήθηκε μέσα στη μεγαλύτερη, ίσως, μουσική οικογένεια της χώρας και μαθήτευσε όχι σε ωδείο, αλλά δίπλα στον πατέρα του, μέσα στους ήχους και τις εικόνες των βουνών της Ηπείρου.
«Το δημοτικό τραγούδι ήταν το πρώτο μου σχολείο, δηλαδή η δημοτική ποίηση. Αυτή άκουγα από τους δικούς μου, αυτή έμαθα». Αυτή ήταν η βάση όλης της μουσικής του πορείας. Δεν την είδε ποτέ τεχνικά, σαν απλή επαγγελματική καριέρα. Κουβαλούσε τη μουσική του σαν χρέος στην πολιτιστική κληρονομιά και την κατέθετε στον κόσμο. «Στις νέες γενιές τις δικές μας πρώτα μας μάθαιναν να σεβόμαστε τη δουλειά που κάναμε, να μαθαίνουμε τα τραγούδια σωστά» έλεγε, γιατί αλλιώς δεν μπορούσε να κρατηθεί η παραδοσιακή μουσική αυθεντική.
«Ο Ελληνισμός από την αρχαία εποχή μέχρι σήμερα έχει ανατραφεί να ζει και να τρέφεται πνευματικά με τις τραγωδίες και με τις κωμωδίες. Με τα τραγούδια όλων των εκφάνσεων της ζωής του, γιατί είναι αυτά που αναβλύζουν σαν μια ατελείωτη πηγή την ίδια τη ζωή, για να μείνει όρθιος» έγραφε ο ίδιος κάποτε σε άρθρο του.
Ο Λάκης Χαλκιάς έμαθε στον κόσμο το κλαρίνο ως τέχνη, όχι ως φολκλόρ. Είμαστε ένας πολύ ιδιαίτερος λαός, συμπέραινε. Βρίσκουμε μια σπάνια δύναμη να αντιμετωπίζουμε τα πάντα, ακόμα και τα πιο βαριά, σαν ένα παιχνίδι. «Είμαστε ο μόνος λαός που αυτομαστιγωνόμαστε με τη μουσική. Εκανα συναυλίες για πρόσφυγες και ξενιτεμένους και το ένα τραγούδι ήταν πιο βαρύ απ’ το άλλο. Ο Ελληνας παίρνει δύναμη από αυτό το πράγμα, έτσι ξορκίζει την πίκρα του. Είναι μεγάλη δουλειά να έχεις τέτοια δύναμη μέσα σου. Απ’ τα πολλά χρόνια που έχουμε υποφέρει, τα βάσανα μας φαίνονται σαν παιχνίδι. Ακόμη κι ο θάνατος».
Στο τραγούδι μπήκε από τα επτά του χρόνια. Στα 16 του έπαιζε ήδη άψογα κιθάρα, μπουζούκι, λαούτο, τζουρά και ούτι. Τη δεκαετία του 1960 συνεργαζόταν με τα μεγαθήρια της ελληνικής σκηνής: Σωτηρία Μπέλλου, Καζαντζίδης, Μπιθικώτσης, Ζαμπέτας, Μοσχολιού και ρεμπέτες σαν τον Βαμβακάρη, τον Παπαϊωάννου, τον Τσιτσάνη.
Οι σπουδαίες φωνές τότε «είχαν ταυτότητα δική τους. Μόλις άκουγες καλλιτέχνες σαν τη Μοσχολιού ή τον Ξυλούρη, καταλάβαινες ποιος τραγουδάει. Σήμερα αν δεν δεις τον τραγουδιστή στην τηλεόραση, δεν καταλαβαίνεις ποιος τραγουδάει». Εβαλε τη φωνή του στο θρυλικό έργο του Γιάννη Μαρκόπουλου «Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (σε ποίηση του Διονυσίου Σολωμού), μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη και την Ειρήνη Παπά. Το 1974 τραγουδούσε στο Carnegie Hall και το Lincoln Center της Νέας Υόρκης.
Μέσα από τα τραγούδια του Μαρκόπουλου «έβγαλα ασυναίσθητα όλες εκείνες τις καταστάσεις που βίωσα τα τέσσερα χρόνια της αναγκαστικής ξενιτιάς μου γιατί κι εγώ έφυγα στην Αμερική το 1967 επειδή ήμουν στους Λαμπράκηδες». Ο πατέρας του, ο ξακουστός Τάσος Χαλκιάς, ήθελε άλλη ζωή για τον γιο του:
«Δεν ήθελε να γίνω μουσικός. Επειδή εκείνος έζησε μια φοβερά δύσκολη εποχή. Για να καταλάβεις, έλεγε ότι, αν μπορούσε να πετάξει το κλαρίνο του απ’ το αεροπλάνο στον ωκεανό όταν ερχόταν απ’ την Αμερική, θα το έκανε… Στον πόλεμο το 1941-1942 έχασε την οικογένειά του. Επεσε μια βόμβα δίπλα στο σπίτι και σκοτώθηκαν η γυναίκα του και τα δύο παιδιά του.
Ο γέρος μου έζησε γιατί ήταν τραυματίας πολέμου και είχε πάει στο νοσοκομείο να κάνει αλλαγή στο τραύμα του. Του είπαν τα μαντάτα στον δρόμο καθώς ερχότανε, να τον προετοιμάσουν. Για δύο χρόνια γύριζε με γένια, με ένα παλτό χειμώνα – καλοκαίρι, με έναν σταυρό στο στήθος. Και μετά τον πόλεμο υπήρχε πείνα μεγάλη».
Ο ίδιος, όμως, δεν έβλεπε τη ζωή του ξέχωρα απ’ τη μουσική. Κυριολεκτικά έζησε στη σκηνή: Πάνω από 2.000 συναυλίες σε Ελλάδα και εξωτερικό, περισσότεροι από 9,5 εκατομμύρια θεατές.
«Είχα την τύχη να μαθητεύσω στην οικογένεια των Χαλκιάδων. Το γνήσιο δημοτικό μας τραγούδι στην πραγματική του διάσταση, όπως και την τεράστια και αξεπέραστη παρακαταθήκη του λαού μας, τη δημοτική μας ποίηση. Αυτά τα στοιχεία ήταν που με έκαναν να αγαπήσω τη δουλειά μου, τη χώρα μου, τον λαό μου. Να συνειδητοποιήσω το μεγαλείο της ελληνικής μουσικής».
ΛΑΚΗΣ ΧΑΛΚΙΑΣ
Τραγουδιστής
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε το 1943 στα Ιωάννινα κι έφυγε προχθές από τη ζωή. Ηταν η τέταρτη γενιά της θρυλικής δυναστείας των Χαλκιάδων και γιος του θρυλικού κλαρινίστα Τάσου Χαλκιά. Σε ηλικία 16 ετών άρχισε να εργάζεται ως επαγγελματίας μουσικός και στα 18 του ηχογράφησε τους πρώτους του δίσκους στην εταιρία Columbia, με δημιουργίες του Θεόδωρου Δερβενιώτη και του Κώστα Βίρβου. Από το 1960 έως το 1967 τραγουδούσε μαζί με τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου. Παράλληλα, περιόδευε τα καλοκαίρια στην Ελλάδα εμφανιζόμενος σε παραδοσιακά πανηγύρια και γιορτές. Μεταξύ 1967 και 1971 έφυγε στην Αμερική. Το 1971 η ιστορική συνεργασία του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο απογείωσε την καριέρα του. Το 1984 μελοποίησε αποσπάσματα από την «Ιλιάδα» του Ομήρου και εμφανίστηκε στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού με την «Οδύσσεια» του Ν. Καζαντζάκη. Κορυφαία του στιγμή αποτέλεσε η παρουσίαση του έργου του «2.500 χρόνια ελληνική μουσική, από τον Ομηρο μέχρι σήμερα», το 2002, στο Ηρώδειο.
