Τους συναντάς σε σωρούς από σκουπίδια. Η πρώτη ενστικτώδης αντίδραση σου επιβάλλει να στρέψεις το βλέμμα γρήγορα από την άλλη. Η θέα ενός ανθρώπου να ψάχνει στα απορρίμματα για να βρει κάτι να φάει ή να πουλήσει δεν είναι άλλωστε κάτι που… καταπίνεται εύκολα. Τον τελευταίο καιρό μάλιστα η εικόνα έχει γίνει ολοένα και πιο συχνή, ενώ το πλέον θλιβερό είναι ότι ανάμεσα σε εκείνους που ψάχνουν τα σκουπίδια εντοπίζονται ακόμη και καλοντυμένοι μέχρι πρότινος νοικοκύρηδες. Η οικονομική κρίση και τα δυσβάσταχτα νέα μέτρα έδειξαν σε πολλούς το σκληρό πρόσωπο της φτώχειας. Εκείνο που σπρώχνει ολοένα και περισσότερους να «βουτούν» μέρα μεσημέρι ολόκληροι μέσα στα σκουπίδια προκειμένου να εξασφαλίσουν την επιβίωση. Τουλάχιστον για ακόμη μια μέρα…
Δίπλα σε αυτούς τους ανέργους και τους αστέγους, βρίσκονται και οι… επαγγελματίες του κλάδου, που έχουν δυστυχώς αποκτήσει ανταγωνισμό. Ανθρωποι που με το μικρό σκουριασμένο τους τρίκυκλο ανασύρουν από τα απορρίμματα σιδερικά, παλιά ρούχα, παπούτσια, βιβλία και ό,τι άλλο περνάει από τον ανθρώπινο νου προκειμένου να τα πουλήσουν στο υπαίθριο παζάρι που κάθε Κυριακή στήνεται στην παλιά Κορεάτικη Αγορά, απέναντι από το Γκάζι. Μικροπωλητές, οι οποίοι παραβλέπουν τις δυσάρεστες οσμές για να βγάλουν το μεροκάματο.
Τα μέλη του Σωματείου Ρακοσυλλεκτών, το οποίο ιδρύθηκε το 1992, παρακολούθησε για μήνες με τον κινηματογραφικό της φακό η σκηνοθέτις Μαρίνα Δανέζη. Στόχος της, η δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ που θα κατέγραφε τη δράση των ιδιόμορφων αυτών επαγγελματιών, των ανθρώπων της διπλανής πόρτας. Σήμερα το ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ προβάλλεται στον κινηματογράφο Απόλλων, στο πλαίσιο του 24ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου.
Η αναζήτηση των ρακοσυλλεκτών αρχικά έγινε μέσα από τον κόσμο του Διαδικτύου, όπου ανακάλυψε ότι οι ιδιόμορφοι αυτοί συλλέκτες διαθέτουν ένα δικό τους σωματείο. «Σερφάροντας στο Διαδίκτυο, βρήκα το σωματείο και το παζάρι που πραγματοποιείται κάθε Κυριακή στην παλιά Κορεάτικη Αγορά, απέναντι από το Γκάζι. Μου φάνηκε περίεργη η ύπαρξη ενός τέτοιου σωματείου. Εχοντας την εικόνα της μοναχικής γιαγιάς μου, μου φάνηκε παράδοξο. Ετσι άρχισε η περιπέτεια».
Για τις ανάγκες του φιλμ η ίδια έγινε επιβάτης ενός τρικύκλου, γνωρίζοντάς τους από κοντά και καταγράφοντας μοναδικά κινηματογραφικά ντοκουμέντα της καθημερινότητάς τους, αλλά και αναδεικνύοντας την ιδιότυπη αυτοοργάνωσή τους.
Ο επίτιμος πρόεδρος, ο πρόεδρος, ο γραμματέας, ο ταμίας, ο αρχιφύλακας, όλοι μέλη μιας ομάδας ανθρώπων που βγάζει τα προς το ζην «ψαχουλεύοντας» στους κάδους απορριμμάτων και πουλώντας την πραμάτεια της.
«Το να είσαι ρακοσυλλέκτης είναι ένα επάγγελμα. Και μάλιστα βαρύ και ανθυγιεινό για να βιοπορίζεσαι από αυτό. Ομως όταν έχεις φτάσει στο… φαλιμέντο σου, οι ευκαιρίες που σου δίνονται για δουλειά είναι απειροελάχιστες. Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν κάποιο βίτσιο -να το πω αγοραία- όπως η γιαγιά μου. Αν θα μπορούσαν να έχουν μια άλλη επιλογή, είναι σίγουρο ότι δεν θα έκαναν αυτή τη συγκεκριμένη δουλειά. Δεν είναι καθόλου περίεργοι τύποι» εξηγεί η κυρία Δανέζη.
Το ντοκιμαντέρ, που κάνει την αθηναϊκή πρεμιέρα του στο Κινηματογραφικό Πανόραμα, έχει ήδη προβληθεί στο 13ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τον περασμένο Μάρτιο, στο πρόσφατο Φεστιβάλ Χαλκίδας (όπου απέσπασε και τιμητική διάκριση), στο XX International Festival of Ethnological Film του Βελιγραδίου, αλλά και στο 12ο Medimed της Ισπανίας. «Αυτό που χαίρομαι περισσότερο σε κάθε προβολή είναι τα χαμόγελα του κόσμου κατά τη διάρκεια της ταινίας. Στις προβολές, αντί να κοιτώ τη μεγάλη οθόνη, κοιτώ τα πρόσωπα του κόσμου. Το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι, βγαίνοντας από την προβολή, με πλησιάζουν και με ρωτούν για τους ήρωες. Ο κάθε θεατής ταυτίζεται και με έναν διαφορετικό ήρωα για τους δικούς του λόγους».
Info: Το ντοκιμαντέρ της Μαρίνας Δανέζη «Σωματείο Ρακοσυλλεκτών» προβάλλεται σήμερα στον κινηματογράφο Απόλλων στις 21.30.
Στη μνήμη της γιαγιάς
Η δημιουργός έχει αφιερώσει το ντοκιμαντέρ στη… ρακοσυλλέκτρια γιαγιά της. «Για την ακρίβεια, δεν ήταν ρακοσυλλέκτρια. Επασχε από μια μορφή σχιζοφρένειας και τα τελευταία χρόνια της ζωής της είχε το σύνδρομο του αποθησαυρισμού. Μάζευε αντικείμενα από τα σκουπίδια και τα συνέλεγε στην αυλή που διατηρούσε στον Ταύρο. Για την οικογένειά μου η γιαγιά αποτελούσε το… μαύρο πρόβατο. Η πιο δυνατή εικόνα που θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία: αργά το απόγευμα να κόβουμε βόλτες με το αυτοκίνητο του πατέρα μου και να ψάχνουμε τη γιαγιά στα στενά του Ταύρου. Τη βρίσκαμε πάντα με το μεγάλο χειροποίητο ξύλινο καρότσι της πάνω από έναν κάδο, με μια μπίρα στο χέρι» δηλώνει στην εφημερίδα «δημοκρατία» η σκηνοθέτις Μαρίνα Δανέζη.
Γιώτα Βαζούρα
