Η αυξανόμενη επιθετικότητα του Ερντογάν και η έναρξη γεωτρητικών εργασιών της ExxonMobil στην κυπριακή ΑΟΖΑπό τον
Αλέξανδρο Τάρκα
Ζοφερό σκηνικό διπλής -και μείζονος- κρίσης, στο Αιγαίο και στην Κύπρο, τουλάχιστον ως τον Οκτώβριο διαπιστώνουν άριστα πληροφορημένες πηγές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, καθώς η επιθετικότητα του Τούρκου προέδρου Ρ. Τ. Ερντογάν αυξάνεται, οι ΗΠΑ αδυνατούν να τη χαλιναγωγήσουν και τα ισχυρά μέλη της Ε.Ε. παραμένουν εξαιρετικά διστακτικά έναντι της Αγκυρας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας σε ξένο επίσημο πριν ακόμα από την αιχμαλωσία των δύο Ελλήνων στρατιωτικών από τις τουρκικές Αρχές, είχε επισημάνει την εντεινόμενη ανησυχία του για «ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση» της περιοχής μας και για τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί. Επίσης, Ελληνας ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος τόνισε σε ομόλογό του φίλης χώρας ότι οι εξελίξεις καθιστούν την ανατολική Μεσόγειο «πολύ επικίνδυνη περιοχή», ενώ το υπουργείο Εξωτερικών μεταφέρει σταθερά προς την αμερικανική διπλωματία την εκτίμηση ότι η παράταση της ίδιας τουρκικής πολιτικής οδηγεί σε «απρόβλεπτες συνέπειες». Ολες αυτές οι εκτιμήσεις και οι προειδοποιήσεις βρίσκονται, δυστυχώς, σε αντίθεση με τις, έως πριν από λίγους μήνες (και απολύτως ορθές έως τότε), επισημάνσεις του κ. Τσίπρα και του υπουργού Εξωτερικών Ν. Κοτζιά ότι η Ελλάδα, παρά την οικονομική κρίση, διέθετε το πλεονέκτημα ότι αποτελούσε τη μοναδική νησίδα σταθερότητας σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή από την Ουκρανία και τη Συρία μέχρι τη Βόρεια Αφρική.
Το χρονικό ορόσημο του Οκτωβρίου αποτελεί το νεότερο στοιχείο εκτίμησης των εξελίξεων, καθώς οι εμπειρογνώμονες της ExxonMobil θεωρούν πως τον συγκεκριμένο μήνα θα είναι εφικτή η έναρξη γεωτρητικών εργασιών στο Οικόπεδο 10 της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μέχρι προ ημερών οι πληροφορίες από τον αμερικανικό ενεργειακό όμιλο έκαναν, αόριστα, λόγο για το δεύτερο εξάμηνο του 2018 και, στη συνέχεια, για το τελευταίο τρίμηνο του έτους.
Είναι αυτονόητο ότι είναι πιθανόν να υπάρξει κάποια -μικρή- χρονική διαφοροποίηση ανάλογα με τα συμπεράσματα των προκαταρκτικών μελετών για την κατάσταση του θαλάσσιου βυθού και τις άλλες εργασίες προετοιμασίας (μεταφορά υλικών από χερσαίες εγκαταστάσεις στο λιμάνι της Λεμεσού κ.λπ.), αλλά τα βασικά σημεία του προγραμματισμού δεν θα μεταβληθούν.
Κατά τις ίδιες πηγές, προτεραιότητα της Ουάσινγκτον παραμένει, σε απόλυτο βαθμό (και ίσως με κάθε κόστος), η συγκράτηση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ και, γενικότερα, κοντά στη Δύση, οπότε οι παρεμβάσεις της για τα ελλαδικά και τα κυπριακά θέματα άλλοτε έχουν περιορισμένη επιρροή και άλλοτε κρίνεται πως δεν πρέπει να γίνουν καν. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο απελθών υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Ρ. Τίλερσον δεν έθεσε τα ζητήματα Κύπρου και Αιγαίου προς τον κ. Ερντογάν κατά την προ μηνός συνάντησή τους, προτιμώντας να συζητήσει σε χαμηλότερο επίπεδο, ευτυχώς, σε σκληρή γλώσσα.
Ωστόσο, η έναρξη των γεωτρητικών εργασιών τον Οκτώβριο θα δώσει απαντήσεις στο ερώτημα κατά πόσο η προστασία των συμφερόντων της ExxonMobil μπορεί να μεταφραστεί, εμμέσως, και σε έμπρακτη προστασία της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επαναλαμβάνει, δημόσια και με συνέπεια από το 2011, ότι στηρίζει τα δικαιώματα της Κύπρου, αλλά έχει εξηγήσει στο διπλωματικό παρασκήνιο ότι τα (στρατιωτικά και όποια άλλα) μέτρα υπέρ της ExxonMobil δεν πρόκειται να διευρυνθούν με μέτρα υπέρ της ΑΟΖ. Κανείς δε στην Αθήνα ή σε οποιαδήποτε ξένη πρωτεύουσα δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί, αν η Αγκυρα υλοποιήσει την απειλή αποστολής και δικού της γεωτρύπανου στην περιοχή.
Παράλληλα, η κατάσταση ειδικά για το Αιγαίο είναι ακόμα χειρότερη συγκριτικά με την Κύπρο, επειδή (με την εξαίρεση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντ. Τουσκ) κανείς εκ των συμμάχων και εταίρων δεν μετατρέπει τις δηλώσεις περί σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου σε σαφή θέση υπέρ της ελληνικής κυριότητας στις πάσης φύσεως «γκρίζες» ζώνες. Η Αθήνα ελπίζει πως ίσως υπάρξει σχετική βελτίωση της κατάστασης μετά την ολοκλήρωση της (εν εξελίξει από προχθές) περιοδείας του βοηθού υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Γουές Μίτσελ στα Βαλκάνια, στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Η επίσκεψη, σε επίπεδο βοηθού υπουργού Εξωτερικών, είναι η πρώτη στην Αθήνα μετά τις συνομιλίες της προκατόχου του κ. Μίτσελ, της κυρίας Β. Νούλαντ, με την τότε νεοεκλεγείσα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τον Μάρτιο του 2015 και η ελληνική πλευρά στοχεύει: πρώτον, στην πύκνωση και την αναβάθμιση των επαφών με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο και το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας, δεύτερον, στην ανάδειξη του αυτόνομου ρόλου της χώρας στο νέο σκηνικό αβεβαιότητας σχέσεων ΗΠΑ – Τουρκίας και, τρίτον, σε αναγνώριση των προσπαθειών υπογραφής τελικών συμφωνιών με τους πρωθυπουργούς της ΠΓΔΜ Ζ. Ζάεφ και της Αλβανίας Ε. Ράμα. Και οι τρεις στόχοι είναι ρεαλιστικοί για την ενίσχυση της θέσης της χώρας, αλλά το πιθανότερο είναι η Ουάσινγκτον να επιβραβεύσει άμεσα την κυβέρνηση μόνο για τον τρίτο και να μεταθέσει τις διαβουλεύσεις για τους άλλους δύο σε μεταγενέστερο χρόνο.
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
