Άνιση πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες και αυξανόμενες επιβαρύνσεις για πολίτες και φαρμακοβιομηχανία, σύμφωνα με μελέτη της Deloitte
Η ελληνική φαρμακευτική δαπάνη οδεύει προς τα 10 δισ. ευρώ έως το 2028, καθώς ο πληθυσμός γηράσκει, οι ανάγκες υγείας αυξάνονται και η καινοτομία φέρνει νέες θεραπείες για παθήσεις που μέχρι πρόσφατα δεν αντιμετωπίζονταν επαρκώς.
Την ίδια στιγμή, όμως, η δημόσια χρηματοδότηση δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό, δημιουργώντας ένα ολοένα και μεγαλύτερο χρηματοδοτικό κενό, το οποίο καλύπτεται κυρίως από αυξημένες πληρωμές των ασθενών και υπέρογκες υποχρεωτικές επιστροφές από τη φαρμακοβιομηχανία.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Deloitte, που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος, το συνολικό χρηματοδοτικό κενό σε σχέση με την υφιστάμενη κρατική χρηματοδότηση εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 5 δισ. ευρώ.
Ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η πρόθεση της κυβέρνησης να ενισχύει τη δαπάνη ανάλογα με την αύξηση του ΑΕΠ, χωρίς να υπολογίζονται ειδικές εξαγγελίες όπως το Ταμείο Καινοτομίας, θα απαιτηθούν τελικά περίπου 1,5 δισ. ευρώ επιπλέον για να καλυφθούν οι πραγματικές ανάγκες του συστήματος.
Πιέσεις από το εξωτερικό και εσωτερικές ανισορροπίες
Η ανοδική πορεία της φαρμακευτικής δαπάνης δεν σχετίζεται μόνο με δημογραφικούς παράγοντες. Οι αλλαγές στην παγκόσμια αγορά φαρμάκου και η νέα πολιτική τιμών που εφαρμόζεται στις ΗΠΑ αναμένεται να ασκήσουν πρόσθετες πιέσεις, οδηγώντας σε αυξήσεις τιμών και στην Ευρώπη. Παρά ταύτα, η κατανάλωση φαρμάκων στην Ελλάδα παραμένει από τις χαμηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που ενισχύει την εικόνα ενός συστήματος το οποίο δεν πάσχει από υπερκατανάλωση, αλλά από ανεπαρκή και στρεβλή χρηματοδότηση.
Την ίδια ώρα, περίπου 700 εκατ. ευρώ θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν μέσω μέτρων ελέγχου της δαπάνης, όπως η αυστηρότερη εποπτεία της συνταγογράφησης, η ουσιαστική εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων και η καλύτερη διαχείριση της μετάβασης σε νεότερα και ακριβότερα φάρμακα. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στη μελέτη, τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα.
Clawback και ανισότητες στην πρόσβαση
Κεντρικό πρόβλημα του συστήματος παραμένει το ύψος των υποχρεωτικών επιστροφών, μέσω rebate και clawback, που πλέον υπερβαίνουν σε ετήσια βάση την ίδια τη δημόσια χρηματοδότηση για τη φαρμακευτική δαπάνη. Ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ, Ολύμπιος Παπαδημητρίου, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση της μελέτης, έκανε λόγο για σοβαρές επιπτώσεις στην πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες, αλλά και για ένα περιβάλλον πλήρους έλλειψης προβλεψιμότητας για τις φαρμακευτικές εταιρείες.
Όπως ανέφερε, κατά την ενημέρωση του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη για τα ευρήματα της μελέτης, η πολιτική ηγεσία αμφισβήτησε τόσο το εύρος της υποχρηματοδότησης όσο και τον βαθμό καινοτομίας των νέων θεραπειών, παρά τα διαθέσιμα δεδομένα. Παράλληλα, δεν υπήρξε διάθεση αποδοχής της πρότασης του ΣΦΕΕ για συνυπευθυνότητα του κράτους στη διαχείριση της αύξησης της δαπάνης, όπως συμβαίνει σε άλλα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον ρόλο του ΙΦΕΤ, μέσω του οποίου εισάγονται πολλά καινοτόμα φάρμακα που δεν κυκλοφορούν κανονικά στην ελληνική αγορά. Σύμφωνα με τον κ. Παπαδημητρίου, μόλις ένα στα πέντε νέα φάρμακα που εγκρίνονται στην Ευρώπη φτάνει τελικά στη χώρα μας και από αυτά, όχι όλα είναι άμεσα προσβάσιμα στους ασθενείς. Η διάθεση μέσω ΙΦΕΤ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διακριτική ευχέρεια του γιατρού, ενώ το κανάλι αυτό χαρακτηρίστηκε ως «παράθυρο και όχι πόρτα εισόδου» για την καινοτομία.
Οι αυξανόμενες ανάγκες αναμένεται να εκτοξεύσουν φέτος τον κύκλο εργασιών του ΙΦΕΤ στα περίπου 400 εκατ. ευρώ, καθιστώντας το ουσιαστικά τη μεγαλύτερη φαρμακευτική οντότητα στη χώρα, εξέλιξη που αναδεικνύει τα δομικά προβλήματα του συστήματος.
Τα παράδοξα και οι διεθνείς συγκρίσεις
Η μελέτη της Deloitte καταγράφει μια σειρά από παράδοξα: η Ελλάδα εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά επιστροφών στην Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι έχει από τις χαμηλότερες τιμές πρωτοτύπων φαρμάκων. Παρά τις αυξήσεις της δημόσιας δαπάνης τα τελευταία χρόνια, το clawback συνεχίζει να αυξάνεται, ενώ η πολυπλοκότητα του συστήματος εντείνεται με πολλαπλά κανάλια διανομής και εξαιρέσεις, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές τάσεις απλοποίησης.
Ενδεικτικό είναι ότι την περίοδο 2020–2022 η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση κατά κεφαλήν συνολικής δαπάνης φαρμάκου, κατά 22%, αλλά ταυτόχρονα τη μικρότερη αύξηση δημόσιας χρηματοδότησης, μόλις 5%, σε σύγκριση με άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης.
Για την εξισορρόπηση του συστήματος, η μελέτη προτείνει έναν συνδυασμό μέτρων: συγκράτηση της συνολικής δαπάνης, ουσιαστική αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης και εισαγωγή μηχανισμού συνυπευθυνότητας για τη διαχείριση των αποκλίσεων. Στόχος είναι η μείωση των υποχρεωτικών επιστροφών περίπου στο 40%, στα επίπεδα του 2020, που αποτέλεσαν και τη βάση για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
