Σημαντικές αλλαγές στο ισχύον πλαίσιο του Κληρονομικού Δικαίου φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο αναμένεται τις επόμενες ημέρες να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση και στη συνέχεια να εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή.
Το σχέδιο νόμου αποτελεί προϊόν της Ομάδας Εργασίας που συγκροτήθηκε με επικεφαλής τον επίτιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης προχώρησε σε κύκλο ενημερωτικών συναντήσεων με κοινωνικούς και οικονομικούς φορείς. Σε αυτές συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι της ΓΣΕΕ, της ΠΟΜΙΔΑ και της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, παρουσία του υφυπουργού Δικαιοσύνης Ιωάννη Μπούγα.
Οι παρατηρήσεις και οι προτάσεις των φορέων θα αξιολογηθούν από το υπουργείο, προκειμένου να εξεταστεί αν και σε ποιον βαθμό μπορούν να ενσωματωθούν στο τελικό κείμενο του νομοσχεδίου. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, πρόκειται για μια εκτεταμένη μεταρρύθμιση που αφορά το σύνολο των πολιτών και επανακαθορίζει βασικές πτυχές της κληρονομικής διαδοχής.
Ριζικές αλλαγές στη διαχείριση της κληρονομιάς
Οι προτεινόμενες διατάξεις μεταβάλλουν το ισχύον καθεστώς τόσο σε επίπεδο ιδιωτικού δικαίου όσο και σε ό,τι αφορά τη λειτουργία της οικονομίας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Κεντρικός άξονας του νομοσχεδίου είναι ο σαφής διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ιδίως στις περιπτώσεις όπου η κληρονομιά συνοδεύεται από χρέη.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστεί το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στους κληρονόμους να αποδέχονται την κληρονομιά με συγκεκριμένα όρια ευθύνης. Παράλληλα, θεσπίζονται ειδικές ρυθμίσεις για την απρόσκοπτη συνέχιση της λειτουργίας επιχειρήσεων κατά τη μεταβατική περίοδο της διαδοχής, με στόχο να αποφεύγονται αιφνίδιες διακοπές δραστηριότητας, δικαστικές εμπλοκές και ο τεμαχισμός της επιχειρηματικής περιουσίας.
Ψηφιοποίηση και επιτάχυνση διαδικασιών
Σημαντική τομή αποτελεί και η καθιέρωση της ψηφιακής δημοσίευσης διαθηκών μέσω της νέας πλατφόρμας diathikes.gr, η οποία τέθηκε σε λειτουργία την 1η Νοεμβρίου 2025. Η νέα διαδικασία μειώνει δραστικά τον χρόνο δημοσίευσης των διαθηκών, από πολλούς μήνες σε λίγες ημέρες, ενώ διασυνδέεται με το Ευρωπαϊκό Μητρώο Διαθηκών.
Η αλλαγή αυτή αποσκοπεί στην ταχύτερη διεκπεραίωση των κληρονομικών υποθέσεων, στη μείωση του φόρτου των δικαστηρίων και στην ενίσχυση της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου για τους πολίτες.
Νέα προσέγγιση στη νόμιμη μοίρα και τις περιουσίες εξ αδιαιρέτου
Το νομοσχέδιο δεν καταργεί τον θεσμό της νόμιμης μοίρας, αλλά τον επαναπροσδιορίζει. Αντί της αυτόματης συνιδιοκτησίας, ο νόμιμος μεριδούχος αποκτά χρηματική αξίωση ίση με το ποσοστό που του αναλογεί. Η ρύθμιση αυτή περιορίζει τις περιουσίες εξ αδιαιρέτου και επιτρέπει τη διατήρηση ακινήτων και επιχειρήσεων ως ενιαίων συνόλων, υπό τη διαχείριση του προσώπου που έχει επιλέξει ο κληρονομούμενος.
Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στη διευκόλυνση της διαχείρισης σύνθετων περιουσιακών στοιχείων και στη μείωση των πολυετών δικαστικών αντιπαραθέσεων μεταξύ κληρονόμων.
Θεσμοθέτηση κληρονομικών συμβάσεων
Για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων. Μέσω αυτών, δίνεται η δυνατότητα προγραμματισμού της διαδοχής σε πιο σταθερή βάση, χωρίς να θίγονται τα υποχρεωτικά δικαιώματα των νόμιμων μεριδούχων. Οι συμβάσεις λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις διαθήκες, ενισχύοντας την προβλεψιμότητα και την ασφάλεια στη διαχείριση της περιουσίας λόγω θανάτου.
Τι αλλάζει στην πράξη
Με βάση τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, αναμένεται:
Περιορισμός των αποποιήσεων κληρονομιάς και ευκολότερη αποδοχή τους υπό συγκεκριμένους όρους
Μείωση των περιουσιών εξ αδιαιρέτου και απλούστευση της διαχείρισής τους
Καλύτερη προστασία της συνέχειας οικογενειακών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων
Ταχύτερη και πιο διαφανής ολοκλήρωση των κληρονομικών διαδικασιών
Ενεργοποίηση περιουσιακών στοιχείων που παρέμεναν ανεκμετάλλευτα λόγω νομικών εκκρεμοτήτων
