Ο νέος κώδικας που επαναπροσδιορίζει τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση
Σε δημόσια διαβούλευση θα τεθεί το επόμενο διάστημα ο νέος κώδικας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το υπουργείο Εσωτερικών, όπως έχει προαναγγείλει ο υπουργός Θοδωρής Λιβάνιος, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών στον χώρο των δήμων και των περιφερειών. Πρόκειται για ένα εκτενές, ενοποιημένο και πλήρως κωδικοποιημένο νομοθέτημα, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει το βασικό θεσμικό εργαλείο λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης για τα επόμενα χρόνια.
Ο νέος κώδικας δεν αποτελεί μια απλή αναθεώρηση επιμέρους διατάξεων, αλλά μια συνολική θεσμική παρέμβαση, καθώς συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο εκατοντάδες διάσπαρτες ρυθμίσεις που μέχρι σήμερα βρίσκονταν σε δεκάδες νόμους, εγκυκλίους και τροπολογίες. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το κείμενο υπερβαίνει τα 1.000 άρθρα και καλύπτει όλο το φάσμα της λειτουργίας των ΟΤΑ, από την εκλογή και τις αρμοδιότητες των αιρετών έως την οικονομική διαχείριση, τη διοικητική οργάνωση και τον έλεγχο νομιμότητας.
Η ανάγκη για έναν ενιαίο κώδικα είχε διατυπωθεί εδώ και χρόνια από την αυτοδιοικητική κοινότητα, καθώς το ισχύον θεσμικό πλαίσιο χαρακτηριζόταν από έντονη πολυνομία, αποσπασματικές παρεμβάσεις και συχνές τροποποιήσεις, που προκαλούσαν ασάφειες και διαφορετικές ερμηνείες στην εφαρμογή του νόμου. Με τον νέο κώδικα, το υπουργείο Εσωτερικών επιχειρεί να βάλει τέλος σε αυτήν την κατάσταση, δημιουργώντας ένα σαφές, λειτουργικό και σύγχρονο πλαίσιο κανόνων.
Τέλος στην πολυνομία
Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου κώδικα είναι η συστηματική κωδικοποίηση της νομοθεσίας που μέχρι σήμερα ήταν διάσπαρτη από τον «Καλλικράτη» και τον «Κλεισθένη» έως νεότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Η συγκέντρωση όλων των διατάξεων σε ένα ενιαίο κείμενο αναμένεται να περιορίσει τις αντιφάσεις και τις διαφορετικές ερμηνείες, να διευκολύνει το έργο των υπηρεσιών των ΟΤΑ και να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου τόσο για τους αιρετούς όσο και για τους πολίτες.
Παράλληλα, απλοποιούνται διαδικασίες που στην πράξη προκαλούσαν σημαντικές καθυστερήσεις, κυρίως σε ζητήματα λήψης αποφάσεων, οικονομικής διαχείρισης, αναθέσεων και διοικητικών πράξεων. Στόχος είναι η επιτάχυνση της καθημερινής λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών, χωρίς να θίγεται ο έλεγχος νομιμότητας.
Διαχωρισμός ρόλων
Ο νέος κώδικας αποσαφηνίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τον ρόλο και τις αρμοδιότητες των αιρετών οργάνων, δίνοντας έμφαση στη λειτουργικότητα της διοίκησης. Οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες διατηρούν την εκτελεστική ευθύνη, με σαφώς προσδιορισμένες αρμοδιότητες, ώστε να μπορούν να υλοποιούν τον προγραμματισμό τους χωρίς θεσμικές ασάφειες και επικαλύψεις.
Τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό πυλώνα στρατηγικών αποφάσεων, ενώ θεσπίζονται συγκεκριμένοι και πιο σαφείς κανόνες λειτουργίας για τις επιτροπές, με στόχο την ταχύτερη λήψη αποφάσεων και τη μεγαλύτερη διοικητική ευελιξία. Παράλληλα, επιχειρείται ο περιορισμός των αλληλοεπικαλύψεων με την κεντρική διοίκηση, μέσα από έναν πιο ξεκάθαρο επιμερισμό αρμοδιοτήτων.
Εκλογικό σύστημα
Ο νέος κώδικας διατηρεί το ισχύον εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με στόχο τη διασφάλιση σταθερών διοικήσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας. Προβλέπεται η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών από τον πρώτο γύρο, με το όριο του 43%, ενώ διατηρείται η δυνατότητα δεύτερης επιλογής υποψηφίου από τον ψηφοφόρο, ώστε να αποφεύγονται επαναληπτικές εκλογικές διαδικασίες.
Η φιλοσοφία του νομοθέτη βασίζεται στην ανάγκη αποφυγής φαινομένων ακυβερνησίας, παρατεταμένων εσωτερικών συγκρούσεων και αυξημένου κόστους. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι οι «δεύτερες Κυριακές» δεν προσελκύουν τους ψηφοφόρους, αντιθέτως ενισχύουν το ήδη υψηλό ποσοστό αποχής, γεγονός που υπονομεύει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των διοικήσεων.
Τα οικονομικά
Στο πεδίο της οικονομικής λειτουργίας, ο νέος κώδικας εισάγει ενιαίες και σαφείς ρυθμίσεις για τη σύνταξη, την εκτέλεση και τον έλεγχο των προϋπολογισμών των ΟΤΑ. Ενισχύεται το πλαίσιο διαφάνειας και λογοδοσίας, με στόχο τη χρηστή διαχείριση, τη δημοσιονομική σταθερότητα και την έγκαιρη αντιμετώπιση οικονομικών προβλημάτων, χωρίς να αναιρείται η οικονομική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον ψηφιακό μετασχηματισμό των ΟΤΑ. Η ηλεκτρονική διακίνηση εγγράφων, η ψηφιοποίηση διοικητικών διαδικασιών και η αξιοποίηση σύγχρονων συστημάτων διοίκησης ενσωματώνονται ως βασικά στοιχεία της νέας φιλοσοφίας, ενώ προβλέπονται διατάξεις για την ενίσχυση της διοικητικής επάρκειας των δήμων και την καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Η ΚΕΔΕ
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η στάση της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), η οποία έχει εγκρίνει τον νέο κώδικα, αναγνωρίζοντας την ανάγκη ύπαρξης ενός ενιαίου και σύγχρονου θεσμικού πλαισίου. Η έγκριση αυτή δόθηκε στη γενική συνέλευση των δημάρχων μετά το ετήσιο τακτικό συνέδριό τους στην Αλεξανδρούπολη, έπειτα από διάλογο με το υπουργείο Εσωτερικών και ανταλλαγή προτάσεων. Η ΚΕΔΕ τονίζει ότι ο κώδικας αποτελεί ένα σταθερό σημείο εκκίνησης, το οποίο μπορεί και πρέπει να βελτιώνεται διαρκώς μέσα από την εμπειρία της εφαρμογής του και τη θεσμική συνεργασία κράτους και Αυτοδιοίκησης.
Στη Βουλή
Μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, το υπουργείο Εσωτερικών θα επεξεργαστεί τις παρατηρήσεις των φορέων και θα καταρτίσει το τελικό κείμενο του κώδικα. Το νομοσχέδιο θα κατατεθεί στη Βουλή, θα συζητηθεί στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, με ακροάσεις φορέων και αναλυτική εξέταση των άρθρων, προτού εισαχθεί στην Ολομέλεια για τελική ψήφιση. Ο νέος κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης συνιστά μια καθυστερημένη, αλλά αναγκαία θεσμική μεταρρύθμιση, η οποία έρχεται να καλύψει κενά δεκαετιών και να θέσει τις βάσεις για μια πιο λειτουργική, διαφανή και αποτελεσματική Αυτοδιοίκηση. Η επιτυχία του θα κριθεί στην πράξη, από την εφαρμογή του και από τη συνέχιση του ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ κράτους και αυτοδιοικητικών θεσμών.
