Πώς η αποδυνάμωση του Ιράν ανοίγει την όρεξη της Αγκυρας για ενίσχυση της επιρροής της από το ψευδοκράτος μέχρι τη Βόρεια Αφρική και τον Περσικό Κόλπο
Σε περιόδους κρίσης, όπως ο τωρινός πόλεμος ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, η Τουρκία προσπαθεί πάντοτε να παρουσιαστεί ως ηγεμόνας και προστάτης του μουσουλμανικού κόσμου. Σε αυτό το πλαίσιο σερβίρει και προφορικές καταδίκες των επιθέσεων κατά του Ιράν, όπως και πριν με τις καταδίκες των ισραηλινών ενεργειών στη Γάζα.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Ουσιαστικά, όμως, η Τουρκία παραμένει ενσωματωμένη στο ΝΑΤΟ, οικονομικά συνδεδεμένη με τις δυτικές αγορές και ετοιμάζεται να κερδοσκοπήσει από την μπίζνα της ανοικοδόμησης στην ισοπεδωμένη Γάζα.
Πέρα, δηλαδή, από τη δημιουργία εντυπώσεων, στην πραγματικότητα οι σχέσεις Τουρκίας – Ιράν είναι πλήρως ανταγωνιστικές, σε πολλά μέτωπα. Οι ηθικολογίες Ερντογάν κατά της επίθεσης στο Ιράν είναι καθαρά υποκριτικές, με επικοινωνιακό στόχο την κοροϊδία των περιφερειακών λαών. Η Τουρκία προσδοκά ότι μετά την αποδυνάμωση του Ιράν θα αναλάβει ακόμη πιο ισχυροποιημένο ρόλο στη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο.
Εκτιμά ότι έτσι θα εγκαθιδρύσει ανενόχλητη το τεράστιο τουρκικό τόξο επιρροής, από το κατεχόμενο ψευδοκράτος της Κύπρου μέχρι τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο. Η προοπτική, παρεμπιπτόντως, είναι τρομακτική πρωτίστως για την Ελλάδα, αφού μεταφράζεται σε περικύκλωση και πετσόκομμα κυριαρχίας. Αλλά η Αθήνα μυστηριωδώς δεν αντιδρά κι απλά ελπίζει μήπως περισωθεί κάτι έστω από σπόντα, λόγω των συμφερόντων του Ισραήλ κατά μιας παντοδύναμης Τουρκίας.
Οσο το Ιράν αποδυναμώνεται τόσο θα αυξάνει τη στρατηγική της βαρύτητα η Τουρκία. Επί τέσσερις δεκαετίες το Ιράν τοποθετήθηκε ως το επίκεντρο της «αντίστασης» στην περιοχή. Οσο άρχισε να μειώνεται η επιρροή του τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Συρία, τόσο μεγάλωναν οι φιλοδοξίες της Τουρκίας. Σήμερα η γεωπολιτική στρατηγική της Αγκυρας είναι συγκεκριμένη – σχεδιάζει να μη μείνει μια μεσαία δύναμη, αλλά θα ηγηθεί ολόκληρης της Μέσης Ανατολής καθώς και της ανατολικής Μεσογείου μέσω «Γαλάζιας Πατρίδας».
Μία εβδομάδα μετά την πτώση του Ασαντ στη Συρία, ο Ερντογάν δήλωνε: «Η Τουρκία είναι κάτι περισσότερο από μια απλή Τουρκία. Ως έθνος δεν μπορούμε να περιορίσουμε το όραμά μας στα 782.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα τουρκικού εδάφους». Την ίδια στιγμή, το Ιράν κατηγορούσε την Τουρκία για την πτώση του Ασαντ, με σκοπό να αυξήσει την επιρροή της. Οι σχέσεις χειροτέρεψαν κι άλλο με την επιβολή κυρώσεων από την Τουρκία κατά ιρανικών οντοτήτων.
Οταν το 2015 η διοίκηση Ομπάμα υπέγραψε με το Ιράν την περίφημη συμφωνία για τα πυρηνικά, η Δύση δελέαζε την Τεχεράνη με το μότο πως «το Ιράν θα γίνει η νέα Τουρκία», ενδεικτικό της σχέσης αντιπαλότητας μεταξύ Τεχεράνης – Αγκυρας. Τελικά, το 2018 ο Τραμπ αποσύρθηκε από το ντιλ για τα πυρηνικά του Ιράν, «κατόπιν παρότρυνσης του κ. Νετανιάχου», όπως σημειώνει ο «Economist».
Ειδικά τα τελευταία πέντε χρόνια η Τουρκία χτίζει το status της σαν περιφερειακή δύναμη ακριβώς πάνω στην αποδυνάμωση του Ιράν:
1 Στη Συρία η Τουρκία ήταν ο βασικός μοχλός της Δύσης για την πτώση του καθεστώτος Ασαντ τον Δεκέμβριο 2024. Μετά την πτώση έγινε, μαζί με τις ΗΠΑ, ο βασικός νικητής της κατάστασης. Ηγείται της ασφάλειας της Συρίας και πρακτικά κάνει κουμάντο στη χώρα. Το Ιράν είχε ξοδέψει μία δεκαετία και δισεκατομμύρια δολάρια για να εξασφαλίσει την κυβέρνηση Ασαντ και, μαζί με αυτήν, την επιρροή του.
2 Στον Καύκασο βοήθησε με αεροσκάφη Bayraktar και άλλες στρατιωτικές συνδρομές το Αζερμπαϊτζάν να καταλάβει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020. Διέλυσε έτσι την επιρροή του Ιράν στον Νότιο Καύκασο, που περιόριζε τις τουρκικές φιλοδοξίες. Και πολλαπλασίασε οικονομική και γεωπολιτική της δύναμη μέσω του χερσαίου διαδρόμου που συνδέει Αζερμπαϊτζάν – Τουρκία, στον οποίο το Ιράν αντιτασσόταν.
3 Υπέγραψε το 2024 με το Ιράκ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ το Development Road Project, μια συμφωνία για έναν εμπορικό διάδρομο αξίας 17 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τον Κόλπο προς την Ευρώπη μέσω της Αγκυρας. Καταφέρνοντας να αλλάξει όλη τη γεωμετρία του εμπορίου της περιοχής υπέρ των τουρκικών συμφερόντων.
4 Οταν η Τουρκία επέβαλε τελικά την εκεχειρία του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK) και έβαλε τον Οτσαλάν να κάνει έκκληση για διάλυση τον Φεβρουάριο του 2025, αφαίρεσε το μεγάλο «αγκάθι» για την τουρκική εσωτερική ασφάλεια.
Το συγκεκριμένο ζήτημα ασφάλειας (οι Κούρδοι της Τουρκίας) ήταν που χρησιμοποιούσε το Ιράν ως μοχλό πίεσης εναντίον της Αγκυρας. Από αυτή τη σκοπιά, λοιπόν, τυχόν συνδρομή της Ελλάδας στον πόλεμο κατά του Ιράν γίνεται εκ των πραγμάτων εργαλείο για να αυξηθούν η δύναμη και η επιρροή της Τουρκίας.
Οι φιλοδοξίες και ο κουρδικός παράγοντας
Αναλόγως του πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στο Ιράν μετά τον τωρινό πόλεμο, η Τουρκία προσαρμόζει την εξωτερική της πολιτική για να την εκμεταλλευτεί. Ακόμη και στην περίπτωση που το Ιράν δεν αποδυναμωθεί απλώς, αλλά το διαλύσουν όπως τη Λιβύη –σενάριο που δεν συμφέρει κανέναν λόγω της μεγάλης αστάθειας που θα δημιουργήσει-, η Τουρκία θα θελήσει να γεμίσει το κενό ως εγγυητής της ασφάλειας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Εκβαση που θα δώσει κι άλλη δύναμη στην Αγκυρα. Αυτή τη στιγμή οι Κούρδοι αποτελούν το βασικό σχέδιο ΗΠΑ – Ισραήλ για την αποσταθεροποίηση του Ιράν «από μέσα». Αλλά μετά το άδειασμά τους από τις ΗΠΑ στη Συρία, οι Κούρδοι θα ζητήσουν εγγυήσεις για κουρδική αυτονομία αν είναι να τους εκμεταλλευτούν ως εργαλείο και αναλώσιμο στρατό. Ομως, την προοπτική ενός κουρδικού κράτους δεν τη θέλουν ούτε η Τουρκία ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
