«Στη θεωρητική του εκδοχή το επιτελικό κράτος προϋποθέτει υψηλό επίπεδο τεχνοκρατικής επάρκειας, εμπειρίας και θεσμικής γνώσης. Στην πράξη όμως το ελληνικό μοντέλο εμφανίζει σημαντικές αποκλίσεις από αυτή την απαίτηση».
Αυτό επισημαίνει ο πρόεδρος της Lyktos Group και επίτιμος πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς Μιχάλης Σάλλας, τονίζοντας πως το βασικό έλλειμμα του ελληνικού επιτελικού κράτους δεν είναι η ιδέα του κεντρικού συντονισμού, αλλά η απουσία θεσμοποιημένων κριτηρίων επιλογής και εξέλιξης στελεχών.
Σε άρθρο του στο «Βήμα της Κυριακής» ο κ. Σάλλας σημειώνει πως το επιτελικό επίπεδο απαιτεί ανθρώπους που δεν είναι απλώς πολιτικά έμπιστοι, αλλά διαθέτουν συνδυασμό γνώσης, εμπειρίας και ικανότητας σύνθεσης. Χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά η συγκέντρωση εξουσίας οδηγεί σε διοικητική αδυναμία, αντί για αποτελεσματικότητα. «Η επιτελική ομάδα για να λειτουργήσει πραγματικά επιτελικά για το κράτος απαιτούνται συγκεκριμένα προσόντα ανά τομέα, π.χ., αυτός που καλείται να συντονίσει και να υποστηρίζει τον αγροτικό τομέα χρειάζεται βαθιά γνώση αγροτικής οικονομίας κατανόηση της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής, εμπειρία σε ζητήματα παραγωγικότητας και βιωσιμότητας και ικανότητα σχεδιασμού εφοδιαστικών αλυσίδων» εξηγεί ο κ. Σάλλας, υποστηρίζοντας ότι σε αντίθεση με την ελληνική εμπειρία τα ώριμα ευρωπαϊκά συστήματα συγκροτούν σοβαρούς επιτελικούς πυρήνες στο ανώτατο επίπεδο εξουσίας.
Υπογραμμίζει πως η όλη εμπλοκή των επιτελικών στελεχών δεν στοχεύει σε καμία περίπτωση στην υποκατάσταση του υπουργού, σε διορισμούς ή στη διοίκηση του υπουργείου του, αλλά στην υποβοήθηση της κυβερνητικής ενδοσυνεννόησης και υποστήριξης. «Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι τα προσόντα αυτά δεν μπορούν να είναι αποσπασματικά. Το επιτελικό επίπεδο απαιτεί οριζόντια ικανότητα σύνδεσης διαφορετικών πεδίων και κατανόηση της αλληλεξάρτησης των πολιτικών. Ενα στέλεχος πρέπει να μπορεί να συνδέσει την αγροτική πολιτική με το εμπόριο, την ενέργεια με τη βιομηχανία, την άμυνα με την εξωτερική πολιτική και την οικονομία με την κοινωνική συνοχή. Αυτή η ικανότητα σύνθεσης είναι που διαφοροποιεί τον διαχειριστή από τον επιτελικό και επιτρέπει τη χάραξη ολοκληρωμένης στρατηγικής» τονίζει ο κ. Σάλλας.
Χαρακτηρίζει το επιτελικό κράτος θεσμικά ορθολογικό και αναγκαίο για σύγχρονες κυβερνήσεις ως έννοια, η επιτυχία του ωστόσο εξαρτάται αποκλειστικά από την ποιότητα των ανθρώπων που το στελεχώνουν.
«Χωρίς αυστηρά κριτήρια επιλογής, συνεχή αξιολόγηση και θεσμική μνήμη το επιτελικό κράτος κινδυνεύει να μετατραπεί από εργαλείο συντονισμού σε μηχανισμό συγκέντρωσης εξουσίας χωρίς αποτελεσματικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, μια στοιχειώδης πράξη θεσμικής διαφάνειας θα ήταν η πλήρης δημοσιοποίηση των αναλυτικών βιογραφικών των μελών του επιτελικού κράτους, καθώς και των συγκεκριμένων τομέων στους οποίους έχουν διακριθεί επαγγελματικά, επιστημονικά και διοικητικά. Η γνώση αυτή δεν αποτελεί περιττή λεπτομέρεια, αλλά βασική προϋπόθεση δημοκρατικής λογοδοσίας. Οι πολίτες οφείλουν να γνωρίζουν ποιοι σχεδιάζουν, ποιοι συντονίζουν και ποιοι τελικά καθοδηγούν την πορεία της χώρας. Μόνο μέσα από αυτή τη διαφάνεια μπορεί να αξιολογηθεί αν το επιτελικό κράτος λειτουργεί ως πραγματικό εργαλείο στρατηγικής ή αν παραμένει ένας συγκεντρωτικός μηχανισμός χωρίς το αναγκαίο βάθος επάρκειας» συμπληρώνει ο κ. Σάλλας.
