Ο βαθιά επιδραστικός λογαριασμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για θέματα εμπόλεμων ζωνών, με πάνω από 850.000 ακολούθους στο X, ανήκει στην εταιρία Monolog Medya με έδρα την Κωνσταντινούπολη
Πριν από λίγες μέρες η Τουρκία παρουσίασε τον πρώτο της βαλλιστικό πύραυλο, προκαλώντας αίσθηση και συζήτηση. Ενα όπλο που, όμως, ίσως είναι λιγότερο σημαντικό από άλλα όπλα που η Αγκυρα εδώ και καιρό χτίζει, τα οποία μπορεί να μην έχουν καύσιμα, αλλά η εμβέλειά τους είναι… παγκόσμια.
- Από τον Δημήτρη Παπαγεωργίου
Στην εποχή του υβριδικού πολέμου και της ψηφιακής παραπληροφόρησης, τα σύνορα μεταξύ ενημέρωσης και προπαγάνδας γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα. Μια πρόσφατη, εις βάθος έρευνα του Αμερικανού αναλυτή και ερευνητή OSINT Eitan Fischberger, που δημοσιεύτηκε, φέρνει στο φως μια υπόθεση που αφορά άμεσα την Ελλάδα και την εθνική μας ασφάλεια στον πληροφοριακό πόλεμο.
Το Clash Report, ένας από τους πιο επιδραστικούς λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για θέματα εμπόλεμων ζωνών, με πάνω από 850.000 ακολούθους στο X (πρώην Twitter), δεν είναι ένας «ανεξάρτητος» και «ουδέτερος» αναδιανομέας ειδήσεων όπως παρουσιάζεται, αλλά ένας καλά οργανωμένος βραχίονας της τουρκικής κρατικής μηχανής επιρροής, συνδεδεμένος άμεσα με το περιβάλλον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Διεθνή think tanks
Προσφέροντας βίντεο από drones, χάρτες συγκρούσεων, ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο από εμπόλεμες ζώνες, όπως η Συρία, η Ουκρανία, η Γάζα και η ανατολική Μεσόγειος. Οι αναρτήσεις του αναπαράγονται συχνά από Αμερικανούς γερουσιαστές, διεθνή think tanks, influencers και μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία. Ωστόσο, πίσω από το προσωπείο της ενημέρωσης κρύβεται ένας λαβύρινθος που οδηγεί απευθείας στο βαθύ κράτος της Αγκυρας.
Στην Ελλάδα, όπου οι εντάσεις με την Τουρκία είναι καθημερινές -από τις υπερπτήσεις στο Αιγαίο και τις διεκδικήσεις στην ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Κυπριακό και την εργαλειοποίηση του Μεταναστευτικού-, η επίδραση τέτοιων λογαριασμών μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής. Πολλοί Ελληνες χρήστες, δημοσιογράφοι και ακόμα και επίσημα μέσα ενημέρωσης έχουν αναπαραγάγει περιεχόμενό του, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του προέλευση, γινόμενοι άθελά τους φορείς τουρκικής προπαγάνδας.
Η αποκάλυψη άρχισε από κάτι απλό: τα δεδομένα του Apple App Store. Η εφαρμογή του Clash Report για iOS ανήκει νομικά στην εταιρία Monolog Medya Bilişim Eğitim Reklam ve Organizasyon Ltd. Şti., με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η ίδια εταιρία διαχειρίζεται και το GDH (Gündeme Dair Haberler). Τεχνικά στοιχεία, όπως κοινοί διακομιστές, υποτομείς (subdomains όπως clashreport.gdh.digital), κοινά Cloudflare nameservers και CDN buckets καθώς και ιστορικά αρχεία IP από τουρκικούς παρόχους, επιβεβαιώνουν ότι το Clash Report και το GDH είναι η ίδια επιχείρηση, με μία κοινή συντακτική ομάδα που λειτουργεί σε δύο γλώσσες. Ο ιδρυτής και διαχειριστής της Monolog Medya, Cüneyt Polat δεν είναι τυχαίο πρόσωπο.
Πρόκειται για πρώην διευθυντή ψηφιακών μέσων του TRT Haber, του κρατικού ειδησεογραφικού δικτύου της Τουρκίας που ελέγχεται πλήρως από την κυβέρνηση. Η διαδρομή του Polat στο τουρκικό μιντιακό οικοσύστημα -συμπεριλαμβανομένης συμμετοχής σε εκδηλώσεις κυβερνητικών οργανισμών όπως η YTB- δείχνει έναν άνθρωπο που απολαμβάνει την απόλυτη εμπιστοσύνη του κυβερνώντος κόμματος AKP. Στελέχη όπως ο Mehmet A. Kancı, που διατηρεί λογαριασμούς και σε GDH και σε Clash Report, είναι ταυτόχρονα υπάλληλοι του TRT Haber και του πρακτορείου Anadolu.
Η έρευνα του Fischberger τεκμηριώνει ότι η Monolog Medya είναι άμεσα συνδεδεμένη με την οικογένεια Ερντογάν μέσα από δύο βασικούς πυλώνες: Το Ιδρυμα TÜRGEV: Η Monolog Medya εμφανίζει ως πελάτη της το ίδρυμα TÜRGEV, το οποίο ιδρύθηκε από τον ίδιο τον Ερντογάν τη δεκαετία του 1990. Στο διοικητικό του συμβούλιο συμμετέχουν η κόρη του, Esra Albayrak, και ο γιος του, Bilal Erdoğan. Το να αναλάβει μια μικρή εταιρία την ψηφιακή παρουσία ενός τόσο προσωπικού ιδρύματος της οικογένειας δεν είναι μια απλή εμπορική συμφωνία, αλλά σαφές δείγμα στενής οργανικής σχέσης. Το Teknofest και ο Selçuk Bayraktar: Για σχεδόν τρία χρόνια (2022-2024) η Monolog Medya παρείχε την τεχνική υποδομή για το Teknofest, το μεγαλύτερο τεχνολογικό φεστιβάλ της Τουρκίας.
Το φεστιβάλ διοργανώνεται από το Ιδρυμα T3, επικεφαλής του οποίου είναι ο Selçuk Bayraktar, ο γαμπρός του Ερντογάν και ιδιοκτήτης της Baykar που κατασκευάζει τα γνωστά drones Bayraktar. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μοναδικός διαφημιζόμενος στην ιστοσελίδα του Clash Report είναι η Aselsan, ο τουρκικός κολοσσός αμυντικών συστημάτων που ανήκει κατά 74% στο Ιδρυμα των Ενόπλων Δυνάμεων και ελέγχεται άμεσα από την προεδρία. Ο χρόνος εμφάνισης του Clash Report προδίδει τον πραγματικό του σκοπό. Αν και ο λογαριασμός δημιουργήθηκε το 2015, παρέμεινε ανενεργός για πέντε χρόνια.
«Ζωντάνεψε» ξαφνικά τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2020 – ακριβώς τη νύχτα που η Τουρκία εξαπέλυσε την επιχείρηση «Spring Shield» στη Συρία, μετά την απώλεια 33 Τούρκων στρατιωτών. Μέσα σε μόλις 20 ώρες ο λογαριασμός απέκτησε 49.000 ακολούθους – ένας αριθμός που υποδηλώνει τη χρήση στρατιών από bots και συντονισμένη κρατική προώθηση. Από τότε λειτουργεί ως εξελιγμένος μηχανισμός προώθησης της τουρκικής στρατιωτικής ισχύος. Ενώ προβάλλει αντικειμενικότητα, οι αναλύσεις του συχνά περιλαμβάνουν αντι-δυτικά, αντι-αμερικανικά, αντι-ισραηλινά και, σε περιπτώσεις, αντι-ελληνικά αφηγήματα, ιδίως σε θέματα Αιγαίου, ανατολικής Μεσογείου, Κύπρου και ενεργειακών ζητημάτων.
Απόκρυψη
Η αλλαγή της τοποθεσίας του λογαριασμού από «Turkey» σε «Western Asia», όταν το X επέβαλε την εμφάνιση τοποθεσίας, δείχνει τη συστηματική προσπάθεια απόκρυψης της πηγής των πληροφοριών που στη Δυση αλλά και στην Ελλάδα καταναλώνουμε συνεχώς. Η υπόθεση του Clash Report δεν είναι μεμονωμένη. Είναι μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής της Αγκυρας να ελέγχει το αφήγημα σε περιφερειακό επίπεδο, χρησιμοποιώντας «μαλακή ισχύ» και ψηφιακά εργαλεία. Οταν ένας λογαριασμός με εκατομμύρια προβολές συνδέεται με τον κατασκευαστή των Bayraktar και την οικογένεια του Τούρκου προέδρου, τότε η «είδηση» που μεταδίδει δεν είναι ενημέρωση, αλλά ένα ακόμα πυρομαχικό στον υβριδικό πόλεμο της Αγκυρας.
Ο αναλυτής Eitan Fischberger μιλά στη «δημοκρατία»
Η «δημοκρατία» επικοινώνησε με τον Eitan Fischberger, αναλυτή και ερευνητή που έχει συνεργαστεί με μέσα όπως η «Wall Street Journal» και το «Τhe Hill», προκειμένου να δει πίσω από τις γραμμές.
Τι ήταν αυτό που τράβηξε αρχικά την προσοχή σας στο Clash Report και ποια συγκεκριμένα στοιχεία σάς έπεισαν ότι δεν πρόκειται για έναν ουδέτερο συλλέκτη ειδήσεων αλλά για μια τουρκική επιχείρηση προπαγάνδας;
Ειλικρινά, το Clash Report βρισκόταν στο ραντάρ μου για αρκετό καιρό πριν αποφασίσω να το εξετάσω σοβαρά. Γινόταν διαρκώς viral, αλλά έμοιαζε με ακόμα έναν συλλέκτη ειδήσεων για συγκρούσεις, ενοχλητικός και ίσως προκατειλημμένος, όμως όχι προφανώς κάτι που άξιζε διερεύνηση. Αυτό που άλλαξε τα δεδομένα ήταν όταν το X εφάρμοσε τη λειτουργία τοποθεσίας χρήστη και παρατήρησα ότι το Clash Report είχε αλλάξει αθόρυβα την αναγραφόμενη τοποθεσία του από την Τουρκία σε «Δυτική Ασία». Αυτό μου φάνηκε περίεργο. Ομως, αυτό που πραγματικά με ώθησε να σκάψω βαθύτερα ήταν η συμπεριφορά τους από την έναρξη της επιχείρησης Epic Fury. Σε εκείνο το σημείο ο λογαριασμός άρχισε να ενισχύει συστηματικά τα ιρανικά αφηγήματα, αντιαμερικανικές θεωρίες συνωμοσίας και περιεχόμενο που ήταν ειλικρινά ντροπιαστικό όσον αφορά την πραγματολογική ακρίβεια. Τότε ήταν που αποφάσισα να ρίξω μια σωστή ματιά πίσω από τη μάσκα.
Καταγράψατε ότι ο λογαριασμός έφτασε τους 49.200 ακολούθους μέσα σε μόλις 20 ώρες από το πρώτο του tweet. Πιστεύετε ότι αυτό ήταν κάτι οργανωμένο σε κρατικό επίπεδο ή μάλλον ένας ανειλικρινής τρόπος για να κερδίσει απήχηση;
Το μοτίβο αύξησης των ακολούθων δεν συνάδει με την οργανική εξάπλωση. Το να φτάνεις σχεδόν τους 50.000 ακολούθους μέσα σε 20 ώρες από το πρώτο σου tweet, πριν προλάβεις να χτίσεις οποιαδήποτε φήμη, πριν σε αναφέρουν δημοσιογράφοι, πριν υπάρξει οποιαδήποτε ανεξάρτητη επαλήθευση της αξιοπιστίας σου, απαιτεί είτε ένα εξαιρετικά εξελιγμένο προϋπάρχον συντονισμένο δίκτυο που προωθεί τον λογαριασμό είτε, το πολύ πιο πιθανό, την άμεση επιστράτευση bots. Αν αυτό οργανώθηκε σε κρατικό επίπεδο ή από κάποιον ιδιωτικό φορέα με μεγάλους πόρους, δεν μπορώ να το πω με βεβαιότητα. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι η υποδομή για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο δεν υλοποιείται αυθόρμητα. Κάποιος σχεδίασε την έναρξη αυτού του λογαριασμού προσεκτικά -τη νύχτα που η Τουρκία ξεκίνησε την επιχείρηση «Ασπίδα της Ανοιξης»- και η έκρηξη των ακολούθων την πρώτη μέρα ήταν μέρος αυτού του σχεδίου.
Με ποιους τρόπους το περιεχόμενο του Clash Report ευθυγραμμίζεται συστηματικά με τους στόχους της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, για παράδειγμα στη Συρία, όσον αφορά τους Κούρδους, τα ενεργειακά ζητήματα στην ανατολική Μεσόγειο ή τα αφηγήματα για την Ελλάδα και την Κύπρο;
Εχετε εντοπίσει συγκεκριμένες παραπλανητικές ή ψευδείς αναφορές που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ελληνική κοινή γνώμη; Οι εκδοτικές προτεραιότητες του Clash Report υπηρετούν σταθερά τα συμφέροντα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και για να καταλάβει κανείς το γιατί, πρέπει να κατανοήσει την ευρύτερη στρατηγική στάση της Τουρκίας. Η Τουρκία αρέσκεται να παρουσιάζεται στη Δύση ως ένας αξιόπιστος εταίρος του ΝΑΤΟ και περιφερειακός σταθεροποιητής, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί βαθιά ιδεολογική και πρακτική ευθυγράμμιση με ισλαμιστικά και άλλα αντιδυτικά κινήματα και ατζέντες. Η Αγκυρα παίζει και στις δύο πλευρές, καλλιεργώντας τη δυτική νομιμοποίηση, ενώ επιδιώκει μια ατζέντα που συχνά αποκλίνει από εκείνη της Αμερικής. Το Clash Report αντανακλά αυτή τη δυαδικότητα. Είναι πακεταρισμένο έτσι ώστε να μοιάζει με ουδέτερη ανάλυση OSINT δυτικού τύπου, ενώ προωθεί συστηματικά αφηγήματα που υπηρετούν ένα πολύ διαφορετικό σύνολο συμφερόντων.
Πολλοί δυτικοί δημοσιογράφοι και λογαριασμοί OSINT εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το Clash Report ως αξιόπιστη πηγή. Γιατί πιστεύετε ότι αυτός ο λογαριασμός κατάφερε να κερδίσει τέτοια απήχηση παρά τις προειδοποιητικές ενδείξεις και τι ευθύνη φέρουν τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης όταν τον αναφέρουν;
Πιστεύω ότι ένας από τους λόγους που ο λογαριασμός κερδίζει μεγάλη απήχηση είναι ότι είναι καλός σε αυτό που κάνει. Είναι γρήγορος, η παρουσίαση είναι επαγγελματική και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Κατά τη γνώμη μου, το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι γιατί το Clash Report απέκτησε απήχηση αρχικά, αλλά γιατί διατηρεί την αξιοπιστία του παρά το γεγονός ότι έχει πιαστεί επανειλημμένα να δημοσιεύει αναξιόπιστες ή εντελώς ψευδείς πληροφορίες. Οποιοσδήποτε δημοσιογράφος έκανε τη βασική δέουσα έρευνα στο πραγματικό ιστορικό του Clash Report θα έβρισκε ένα μοτίβο σφαλμάτων, παραπλανητικής πλαισίωσης και περιεχομένου που εξυπηρετεί σταθερά την αφήγηση της μιας πλευράς. Το γεγονός ότι τα μέσα ενημέρωσης συνεχίζουν να το αναφέρουν αντανακλά -τουλάχιστον- μια ευρύτερη αποτυχία των προτύπων επαλήθευσης στον τρόπο με τον οποίο το οικοσύστημα των ΜΜΕ αντιμετωπίζει τους λογαριασμούς OSINT στα κοινωνικά δίκτυα.
Το Clash Report και οι υποστηρικτές του έχουν κατηγορήσει εσάς και άλλους επικριτές ότι είστε μέρος ενός «ισραηλινού δικτύου παραπληροφόρησης». Πώς απαντάτε σε αυτές τις επιθέσεις και τι αποκαλύπτει αυτή η αντανακλαστική τακτική για τη στρατηγική του λογαριασμού;
Θα απαντήσω σύντομα στις προσωπικές επιθέσεις. Είμαι Αμερικανός και Ισραηλινός και είμαι περήφανος και για τα δύο. Αυτές είναι χώρες που αντιπροσωπεύουν τις δυτικές αξίες και τον ιουδαιοχριστιανικό πολιτισμό που τις στηρίζει και δεν ζητώ συγγνώμη γι’ αυτό. Κι όμως, οι επικριτές μου δεν έχουν διαψεύσει στην πραγματικότητα τα επιχειρήματά μου. Δεν μπορούν, επειδή τα στοιχεία είναι τεκμηριωμένα και δημόσια. Ετσι, αντ’ αυτού, καταφεύγουν σε αντιπερισπασμούς και προσωπικές επιθέσεις. Αυτό το μοτίβο απόκρισης σας λέει όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την ισχύ ή την αδυναμία της θέσης τους.
Δεδομένων των γνωστών εντάσεων στον τομέα του πληροφοριακού πολέμου μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, των διαφορών στο Αιγαίο, του Κυπριακού, του Μεταναστευτικού και των υβριδικών επιχειρήσεων, βλέπετε παρόμοια μοτίβα προπαγάνδας να επηρεάζουν τα αφηγήματα στην ανατολική Μεσόγειο; Ποια μαθήματα πρέπει να αντλήσουν τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης και οι αναγνώστες από την περίπτωση του Clash Report;
Η ανατολική Μεσόγειος είναι ένα από τα πιο ενεργά θέατρα για αυτού του είδους τις επιχειρήσεις επιρροής ακριβώς επειδή οι διαφορές εκεί -Κύπρος, Αιγαίο, Μεταναστευτικό, ενεργειακά δικαιώματα- είναι διαρκείς, αμφισβητούμενες και συναισθηματικά φορτισμένες. Αυτό είναι το ιδανικό περιβάλλον για μια πλατφόρμα, όπως το Clash Report, όπου μπορεί να εισάγει μια φιλοτουρκική πλαισίωση νωρίς σε έναν ειδησεογραφικό κύκλο, να γίνει αντικείμενο αναφοράς από αξιόπιστα μέσα και να δει την οπτική του να διαμορφώνει το αφήγημα προτού οποιοσδήποτε επαληθεύσει την πηγή. Το μάθημα για τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης είναι το ίδιο με όλα τα μέσα. Αντιμετωπίστε τους λογαριασμούς OSINT με τον ίδιο τρόπο που θα αντιμετωπίζατε οποιαδήποτε πηγή – με σκεπτικισμό, επαλήθευση και κατανόηση του ποιος ωφελείται από το αφήγημα που προωθείται. Το γεγονός ότι ένας λογαριασμός έχει 1 εκατ. ακολούθους ή έχει αναφερθεί από το Reuters δεν αποτελεί απόδειξη αξιοπιστίας. Το Clash Report απέδειξε ότι μπορείς να κατασκευάσεις και τα δύο.
