Η Γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής κατά την τελευταία περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν ένα ενιαίο και συστηματικό σχέδιο εξόντωσης. Οι Ασσύριοι, θύματα και οι ίδιοι της Γενοκτονίας (γνωστής στην παράδοσή τους ως Seyfo ή Sayfo (σημ.: σπαθί)), άφησαν πίσω τους πολύτιμα τεκμήρια που φωτίζουν το δράμα των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
Η μαρτυρία του Πατριάρχη Mar Shimun XIX Benyamin
Ο Πατριάρχης Mar Shimun XIX Benyamin, ηγέτης της Ασσυριακής Εκκλησίας της Ανατολής, κατέγραψε με οδύνη την κατάσταση των χριστιανικών κοινοτήτων στην αλληλογραφία του με τις Συμμαχικές Δυνάμεις μεταξύ 1915 και 1917. Σε μια από τις πλέον γνωστές επιστολές του, σημειώνει μεταξύ άλλων:
«Δεν είναι μόνο το αίμα των Ασσυρίων που ποτίζει τα βουνά του Χακιάρι και τις πεδιάδες της Ούρμια. Οι αδελφοί μας Ορθόδοξοι Έλληνες του Πόντου και της ενδοχώρας υφίστανται την ίδια μοίρα. Οι δρόμοι προς το εσωτερικό είναι γεμάτοι με τα πτώματα γυναικών και παιδιών που εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους. Η Τουρκία αποφάσισε να μην αφήσει ούτε ένα χριστιανικό όνομα στην Ανατολή…».
Το απόσπασμα είναι τμήμα της επιστολής του Ασσύριου Πατριάρχη που φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου (Foreign Office Records, FO 371). Ο Πατριάρχης είχε στείλει πολλές επιστολές για το ίδιο θέμα, που σχεδόν όλες διασώζονται.
Μαρτυρία του Abed Mshiho Naman (από το Qarabash)
Ο Abed Mshiho Naman, ένας από τους σημαντικότερους χρονικογράφους του Seyfo, κατέγραψε στο έργο του λεπτομέρειες που αναδεικνύουν τον θρησκευτικό και εθνοτικό χαρακτήρα των διωγμών. Σε ένα από τα χειρόγραφά του, που μελετήθηκαν από το Seyfo Center, αναφέρει:
«Στις πόλεις όπου περνούσαν οι φάλαγγες των μελλοθάνατων, οι φρουροί φώναζαν πως η γη πρέπει να καθαρίσει από τους “Rum” (Έλληνες) και τους “Suraye” (Ασσύριους). Είδαμε με τα μάτια μας χριστιανούς από τη Μαύρη Θάλασσα να σέρνονται σιδεροδέσμιοι δίπλα στους δικούς μας ιερωμένους. Δεν υπήρχε έλεος για κανέναν που φορούσε τον σταυρό».
Από τα Αρχεία του Πρόξενου στην Έδεσσα (Urfa)
Στα αρχεία που έχει ψηφιοποιήσει το Seyfo Center (συμπεριλαμβανομένων αναφορών που περιέχονται στο έγγραφο του Public Record Office), καταγράφεται η τραγωδία των Ελλήνων που εκτοπίστηκαν προς τη Μεσοποταμία:
«Τον Ιούλιο του 1916, μια ομάδα 500 Ελλήνων από την περιοχή της Σαμψούντας έφτασε στην Έδεσσα σε άθλια κατάσταση. Οι Ασσύριοι της πόλης, παρά τον δικό τους τρόμο, προσπάθησαν να τους κρύψουν σε εκκλησίες. Οι οθωμανικές Αρχές όμως διέταξαν την άμεση προώθησή τους προς το Ντέιρ εζ-Ζορ. Λίγοι από αυτούς κατάφεραν να επιζήσουν πέρα από τον Ευφράτη».
Τεκμήρια από το «The Assyrian Genocide: A Documentary History»
Η ερευνήτρια Gabriele Yonan, μέσα από την ενδελεχή μελέτη των γερμανικών αρχείων, ανέδειξε έγγραφα που αποδεικνύουν τη συνεργασία των οθωμανικών αρχών στην εξόντωση των Ελλήνων. Στα αρχεία της Γερμανικής Πρεσβείας του 1916 αναφέρεται:
«Οι αναφορές από το Ντιγιαρμπακίρ και τη Σεβάστεια επιβεβαιώνουν ότι οι ελληνικοί πληθυσμοί οδηγούνται σε τάγματα εργασίας (Amele Taburları), τα οποία αποτελούν συγκαλυμμένα στρατόπεδα θανάτου».
Το ίδιο αρχείο έχει μελετηθεί από επιστήμονες διαφόρων εθνικοτήτων και βρίσκεται στο Πολιτικό Αρχείο του Γερμανικού Υπουργείου Εξωτερικών (Politisches Archiv des Auswärtigen Amts) στο Βερολίνο, στο φάκελο «Turkei 183».
Μαρτυρίες από τα Αρχεία του Seyfo Center
Το Seyfo Center (Κέντρο Μελετών Γενοκτονίας των Ασσυρίων) έχει διασώσει προφορικές μαρτυρίες επιζώντων που περιγράφουν τη συνάντησή τους με Έλληνες πρόσφυγες κατά τη διάρκεια των εκτοπισμών. Ο επιζών Aziz Gunel αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Θυμάμαι το 1917… είδαμε μια ομάδα ανθρώπων να πλησιάζει… Ήταν Έλληνες από την περιοχή της Τραπεζούντας. Τους είχαν φέρει με τα πόδια… Μας είπαν ότι οι άντρες τους σφάχτηκαν και οι ίδιοι θα οδηγούνταν προς την έρημο. Μοιραστήκαμε το λίγο ψωμί που είχαμε, γνωρίζοντας ότι η μοίρα μας ήταν κοινή».
Μια ηλικιωμένη επιζήσασα, η Maryam, κατέθεσε στο κέντρο μελετών μια ανάμνηση από την παιδική της ηλικία στο χωριό Midyat :
«Στο δρόμο για τη φυγή, συναντήσαμε άλλους χριστιανούς που μιλούσαν μια γλώσσα που δεν καταλαβαίναμε, αλλά έκαναν το σημείο του σταυρού όπως εμείς. Οι μεγαλύτεροι είπαν πως ήταν “Γιουνάν” (Έλληνες). Οι γυναίκες τους είχαν κόψει τα μαλλιά τους και είχαν λασπώσει τα πρόσωπά τους για να μην τις αρπάξουν. Περπατούσαμε μαζί για τρεις μέρες πριν οι τσέτες τους χωρίσουν από εμάς για να τους πάνε στα βουνά. Δεν τους ξαναείδαμε ποτέ».
Οι παραπάνω περιορισμένες και αποσπασματικές μαρτυρίες είναι ενδεικτικές του πόσο εύκολα καταρρίπτεται το επιχείρημα περί «μεμονωμένων επεισοδίων». Η… σύμπτωση των μαρτυριών Ελλήνων, Ασσυρίων και Αρμενίων αποδεικνύει ότι οι πορείες θανάτου και τα αμελέ ταμπουρού ήταν εργαλεία μιας ενιαίας γενοκτονικής πολιτικής των Τούρκων Οθωμανών.
Το κείμενο περιλαμβάνεται στην ειδική έκδοση που κυκλοφόρησε με τη Ναυτεμπορική την Τρίτη 19 Μαΐου 2026. Σε δημοσιογραφική παραγωγή του pontosnews.gr, συγκεντρώνει κορυφαίους επιστήμονες, σπάνια ντοκουμέντα, διεθνείς μαρτυρίες και ιστορικά τεκμήρια που φωτίζουν τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
Το έργο του pontosnews.gr για τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης του προσφυγικού ελληνισμού, με ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο, συνδράμουν υποστηρίζοντας τη συγκεκριμένη έκδοση οι ΔΕΗ, AEGEAN OIL, AEGEAN SHIPPING, HEC, MELCO και η Περιφέρεια Αττικής.
| ΠΗΓΕΣ |
1. Mar Shimun XIX Benyamin Papers: United Kingdom National Archives, Foreign Office Records (FO 371).
2. Yonan, Gabriele (1989): “Ein vergessener Holocaust: Die Vernichtung der christlichen Assyrer in der Türkei” (Επανέκδοση από Gorgias Press ως “The Assyrian Genocide: A Documentary History”).
Seyfo Center Digital Archives: Προφορικές μαρτυρίες και φωτογραφικό αρχείο επιζώντων (Diyarbakir/Urfa collection).
3. German Foreign Office Archives: Politisches Archiv des Auswärtigen Amts, Berichte aus Konstantinopel/Turkei 183.
4. Library of Congress: Near East Relief Collection (1915-1923) – Οπτικό υλικό για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς.
ΠΗΓΗ: pontosnews.gr
