Η ιστορία αναβιοί και επανακάμπτει εν τοις πράγμασιν, ως αρχιτεκτονική επαναφορά των μεγάλων θρυλικών πλέον επιτευγμάτων των προγόνων μας, αποκαθίσταται ως όνειρο ζωής και προσφορά βίου αφού υπάρχουν άνθρωποι που με την επιστημονική τους ιδιότητα μετατρέπουν τα σπαράγματα των μεγάλων μνημείων του καθ΄ ημάς Γένους, της πατρίδος, της μνήμης του Ελληνισμού.
- Συνέντευξις στον Μάκη Δεληπέτρο
Ανάμεσα τους το μέγα έργο της αναστηλώσεως του Βυζαντινού παλατιού του Μυστρά που επραγματοποιήθη υπό την επιμέλεια της Επιστημονικής Επιτροπής Αναστηλώσεως Μνημείων Μυστρά στα έτη 1984-2015. Το έργο-αναδίφυσις στην Ιστορία της ενδόξου Αυτοκρατορίας μας, εχαρακτηρίσθη από αυστηρή πειθαρχία και συνέπεια, με πρωτεργάτη τον καθηγητή κ. Στέφανο Σίνο, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρός της, γενικός μελετητής και επιβλέπων του έργου επί τρεις δεκαετίες.
Ο κ. Σίνος εξήγησε στην Ε.τ.Κ., ποια ήταν η δική του εμπλοκή με το αναστηλωτικό έργο λέγων ότι «η δική μου πρωτοβουλία ξεκινά από την δεκαετία του 1980. Μετά από εισήγηση μου προς την Αρχαιολογική Εταιρεία και τον Γενικό της Γραμματέα, ακαδημαϊκό Γεώργιο Μυλωνά και το μέλος του Διοικητικού της Συμβουλίου καθηγήτριας Ντούλας Μουρίκη, η Αρχαιολογική εταιρεία εντάσσει τον Μυστρά στο πρόγραμμά της και ζητά την συνδρομή του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Το θέμα της αναστήλωσης του Παλατιού εισάγεται προς το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο τον Ιούλιο του 1984, όπου και η αρχική ομάδα εργασίας που είχε δημιουργηθεί από το υπουργείο πολιτισμού ονομάζεται «Επιτροπή Αναστήλωσης Μνημείων Μυστρά». Η επιτροπή με την συμμετοχή των Μύρωνα Μιχαηλίδη, Ντούλας Μουρίκη, Αθηνάς Χριστοφίδου, Αιμιλίας Μπακούρου και εμού συνεδριάζει για πρώτη φορά στον Μυστρά στις 26 του ιδίου μήνα, όπου μου ανατίθεται η γενική εποπτεία του έργου.
Τότε ορίζομαι Προέδρος της επιτροπής με αρμοδιότητες την μελέτη τον συντονισμό και την γενική επίβλεψη του έργου… Αργότερα στην επιτροπή συμμετείχαν ο διευθυντής Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κος Νίκος Ζίας ,η διευθύντρια Αναστηλώσεων Βυζαντινών Μνημείων Μ. Φουντούκου, και η καθηγήτρια κα Γεωργία Μαρίνου.» Ως ανατόμος και επαναβιωτής της ιστορίας ο καθηγητής στο βιβλίο του The Late Byzantine Palace of Mistras and its Restoration, εκδόσεις ΚΑΠΟΝ αναγράφει σε αυτήν την «Βίβλο Αναγεννήσεως» του κορυφαίου Βυζαντινού μνημείου, τόσο την καταγραφή και ανάλυση του ερειπίου που παρελήφθη το 1984 όσο και όλες τις φάσεις της μελέτης και αναστηλώσεως μέχρι την σημερινή του μορφή..
Το 1984 τι υπήρχε στον Μυστρά, επραγμαποιούντο κάποιες εργασίες;
«Το 1984 η επιτροπή βρήκε στο Μυστρά μόνο δύο, και μεγάλης ηλικίας, μαστόρους. Μέχρι το 1990, η χρηματοδότηση του έργου ήταν μικρή και το μόνιμο προσωπικό δεν ξεπερνούσε τους 10 εργατοτεχνίτες και τους τρεις επιστήμονες. Η συστηματική χρηματοδότηση της Επιτροπής, άρχισε το 1990… οργανώσαμε την τεχνική μας υπηρεσία με 25 εργατοτεχνίτες, από τους οποίους οι 15 είναι μόνιμοι και 5 επιστήμονες και το έργο άρχισε να υλοποιείται με ικανοποιητικούς ρυθμούς. Πολλά από τα κτίρια των κατοικιών αλλά και το παλάτι βρισκόταν σε ερειπιώδη κατάσταση. Η γενική εικόνα του παλατιού το 1984 ήταν ένα ερείπιο -κάποιοι τοίχοι και κάποια χαλάσματα. Το κτηριακό συγκρότημα όμως διατηρούσε τα βασικά του χαρακτηριστικά.»
Ποια ήταν η συμμετοχή του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας;
«Ο Καραμανλής τον οποίο είχε ενημερώσει ο Γεώργιος Μυλωνάς και με τον οποίο είχα επικοινωνήσει και εγώ είχε αντιληφθεί την σημασία του έργου και μας βοήθησε σημαντικά καθώς επικοινώνησε την άποψη του στην τότε Υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη αλλά και ενίσχυσε το έργο με 6.000.000 δρχ. από τα αδιάθετα υπόλοιπα της Προεδρίας της Δημοκρατίας το 1984.
Δηλαδή το έργο της Επιτροπής Αναστήλωσης εκκίνησε με χρήματα της Προεδρίας της Δημοκρατίας;
«Ναι, είναι ξεκάθαρο αυτό και μάλιστα ο Καραμανλής συνεχίζει να μας ενισχύει και το 1985 με 10.000.000 δρχ. Η Προεδρία έκανε δωρεά τα χρήματα αυτά προς την Αρχαιολογική Εταιρεία και η Αρχαιολογική Εταιρεία χρηματοδοτούσε το έργο.
Συναντηθήκατε με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή;
«Ναι, ένα πρωί μετά από αίτημά μου που είχε μεταφερθεί στον Πρόεδρο με κάλεσε η γραμματέας του και μου δήλωσε την επιθυμία του να συναντηθεί μαζί μου. Ο Καραμανλής έδειξε ενδιαφέρον και αποφασιστικότητα. Στην υπόθεση ενεπλάκη φυσικά το Υπουργείο Πολιτισμού και η Μελίνα Μερκούρη, η οποία αγκάλιασε και στήριξε το έργο μας, κυρίως στα πρώτα του βήματα. Πρέπει να αναφέρω ότι χάρη στην αμεσότητα και τον δυναμισμό της μας έλυσε πολλά θέματα που είχαμε. Η Μελίνα μας είχε πει ότι «για αυτήν ο Μυστράς είναι η Ακρόπολη της Βυζαντινής Ελλάδας». Αν δεν είχε πιστέψει στο έργο η Μελίνα δεν θα είχαμε μπορέσει να συνεχίσουμε.»
Ποιες ήταν οι κύριες δομικές προκλήσεις στην αποκατάσταση του σχεδόν πλήρως διατηρημένου βυζαντινού ανακτόρου;
«Η αποκατάσταση των γοτθικών στοιχείων στο Παλάτι των Δεσποτών στον Μυστρά, ιδιαίτερα στις πτέρυγες των Καντακουζηνών και των Παλαιολόγων, αντιμετωπίστηκε από εμάς με πειθαρχία, βασισμένη σε ρητές αποδείξεις και στην ανάδειξη των δυτικών επιρροών που δέχθηκε η βυζαντινή αρχιτεκτονική κατά την ύστερη περίοδο. Τα παράθυρα της ανατολικής πτέρυγας (Μανουήλ Καντακουζηνός, 14ος αι.) αναγνωρίστηκαν ως γοτθικά βενετσιάνικου τύπου, παρόμοια με αυτά που κατέγραψε ο John Ruskin στη Βενετία, αναδεικνύοντας τις στενές σχέσεις με την Ιταλία. Στις μεταγενέστερες πτέρυγες, αποκαταστάθηκαν τα οξυκόρυφα (γοτθικά) παράθυρα και τα διακοσμητικά στοιχεία στην αρχική τους μορφή.»
Υπήρξαν καθυστερήσεις, αντιμετωπίσατε δυσκολίες στο έργο;
«Δεχτήκαμε κάποια στιγμή κριτική πάνω σε αυτό το θέμα. Φυσικά και αντιμετωπίσαμε δυσκολίες τόσο με την γραφειοκρατία όσο και με την χρηματοδότηση του έργου. Υπήρχαν όμως και δυσκολίες που αφορούσαν την εξεύρεση του απαραίτητου εργατικού δυναμικού και των υλικών. Θα σας πω ενδεικτικά ότι για κάποια χρόνια περιμέναμε να βρούμε τους κορμούς των δέντρων με τους οποίους κατασκευάσαμε τα ζευκτά της στέγης. Έπρεπε το υλικό και οι διαστάσεις, οι διατομές των ξύλων κυρίως, να είναι όπως αυτές που είχαν χρησιμοποιηθεί αρχικά. Τους βρήκαμε στο Άγιο Όρος.»
Με ποιους συνεργαστήκατε σε αυτά τα 30 έτη που ήσασταν υπεύθυνος για το έργο;
«Η προσπάθεια ήταν ομαδική και για εμένα υπήρξε προνόμιο και ευλογία το γεγονός ότι ηγήθηκα της προσπάθειας αυτής. Στο έργο στάθηκε κοντά μας εκτός από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και την Μελίνα Μερκούρη που προανέφερα καθώς και οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες του υπουργείου. Θα ξεχωρίσω την στάση απέναντι στο έργο του κ. Ευάγγελου Βενιζέλου αλλά και άλλων υπουργών όπως του κ. Σαμαρά οι οποίοι πίστεψαν στο έργο και μας βοήθησαν σημαντικά. Για την μελέτη οργάνωση και κατασκευή του έργου συνεργάστηκα με τα μέλη της επιτροπής αναστήλωσης τους οποίους έχω προαναφέρει. Από το τεχνικό γραφείο με την Καθηγήτρια κα Γεωργία Μαρίνου που ήταν παρούσα σε όλες τις φάσεις του έργου και της οποίας η συνδρομή ήταν πολύτιμη, με την Ελένη Καλλίρη με τον κ. Ευθύμιο Γεωργακάκο και άλλους. Σημαντική ήταν η συνδρομή του Χρυσόστομου Ορφανόγιαννη για την αρχική ηλεκτρομηχανολογική μελέτη του παλατιού καθώς και σε επόμενη φάση του Πάνου Κέρχουλα και του Βασίλη Χατζάκου.. Σημαντική ήταν η συνεισφορά των τοπικών μαστόρων οι οποίοι εργάστηκαν με αγάπη και ζήλο…»
Έχετε να μας περιγράψετε κάποια ιδιαιτέρα στιγμή στην πορεία αυτή;
«Μια από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές κατά την διάρκεια της μακρόχρονης πορείας του έργου ήταν κατά τη διάρκεια της ανασκαφής της στοάς στην δυτική πλευρά του παλατιού όπου βρέθηκε το μαρμάρινο ανάγλυφο τμήμα που αναπαριστούσε έναν αητό. Επιβεβαιωνόταν εκείνη τη στιγμή η υπόθεση του Ορλάνδου και δική μας πεποίθηση ότι το έμβλημα του δικέφαλου αετού, αυτό της δυναστείας των Παλαιολόγων, θα ήταν τοποθετημένο πάνω από τον θρόνο λειτουργώντας ως επιστέγασμα και ταυτόχρονα σύμβολο της δύναμη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η συγκίνηση σε εμάς αλλά και στο εργατοτεχνικό προσωπικό που ήταν παρόντες ήταν μεγάλη.»
Τι έχετε να πείτε σχετικά με το μέλλον του Ανακτόρου και την μελλοντική χρήση του;
«Όσον αφορά στην χρήση του παλατιού την εμπιστευόμαστε στις επόμενες γενιές. Το μόνο που θα ήθελα να πω ότι δεν πρέπει μέσα στο ενθουσιασμό για το άνοιγμα ενός τέτοιου μνημείου να παρασυρθούμε – ιδιαίτερα η τοπική κοινωνία – και να το δούμε ως τουριστικό αξιοθέατο ή χώρο για την διοργάνωση εκδηλώσεων. Πρέπει να σεβαστούμε την Ιστορία του μνημείου. Το μνημείο και όσα αυτό συμβολίζει είναι τόσο σημαντικό ώστε θα λειτουργήσει θετικά για την περιοχή έτσι και αλλιώς. Καλό θα είναι να χρησιμοποιείται με ήπιους τρόπους, να αποφεύγεται όσο γίνεται ο υπερτουρισμός σύμφωνα και με τις κατευθύνσεις που προσφέρει σήμερα η Ουνέσκο, για τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς εξαιρετικής οικουμενικής αξίας. Επίσης θα πρέπει να του προσφέρεται συνεχής φροντίδα και συντήρηση ιδιαίτερα ως προς την στατικότητα του καθώς η περιοχή είναι σεισμογενής. Το μνημείο δεν θα πρέπει να περιοριστεί ως μόνον εθνικό μνημείο, αλλά ως «κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας.»
