• Υπάρχουν χώρες που επενδύουν στην Ιστορία τους γιατί γνωρίζουν ότι αποτελεί μέρος της εθνικής τους ισχύος. Και υπάρχουν κυβερνήσεις που φτάνουν στο σημείο να επιδοτούν έργα τα οποία, σύμφωνα με τους επικριτές τους, διαστρεβλώνουν ή απαξιώνουν την ίδια την ιστορική τους κληρονομιά. Αν ισχύει το δεύτερο, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια αμφιλεγόμενη καλλιτεχνική επιλογή. Μιλάμε για μια βαθιά πολιτική επιλογή.
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
• Η υπόθεση της ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν άνοιξε μια πολύ ευρύτερη συζήτηση από εκείνη που αφορά την ελευθερία της τέχνης. Γιατί η ελευθερία της έκφρασης είναι αυτονόητη. Αλλο, όμως, η καλλιτεχνική ελευθερία και άλλο η κρατική επιχορήγηση. Το κράτος δεν οφείλει να λογοκρίνει κανέναν. Εχει όμως το δικαίωμα -και κυρίως την υποχρέωση- να αποφασίζει πού κατευθύνονται τα χρήματα των φορολογουμένων και ποιο πολιτιστικό αποτύπωμα επιθυμεί να ενισχύσει…
• Δεν είναι η πρώτη φορά που η σημερινή κυβέρνηση αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά περισσότερο ως διαχειριστικό αντικείμενο παρά ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας. Από τις επιλογές στο υπουργείο Πολιτισμού μέχρι τις συνεχείς αντιδράσεις αρχαιολόγων, πανεπιστημιακών και ανθρώπων του χώρου εδραιώνεται η πεποίθηση ότι το ζητούμενο δεν είναι η προστασία της ιστορικής μνήμης, αλλά η εξυπηρέτηση μιας αντίληψης όπου όλα μπορούν να μπουν στη ζυγαριά της αγοράς, της επικοινωνίας ή της διεθνούς προβολής…
• Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι άλλο. Η κυβέρνηση δείχνει να αντιμετωπίζει την Ιστορία ως άλλο ένα πεδίο δημοσίων σχέσεων. Σαν να αρκεί μια διεθνής κινηματογραφική παραγωγή, μια λαμπερή πρεμιέρα ή η προβολή της χώρας στο εξωτερικό για να δικαιολογηθούν επιλογές που προκαλούν εύλογες αντιδράσεις. Ομως η διεθνής προβολή δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι όταν τίθεται υπό αμφισβήτηση ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια του ελληνικού πολιτισμού…
• Το ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι η ίδια κυβέρνηση εμφανίζεται ιδιαίτερα ευαίσθητη όταν γίνεται λόγος για τη διεθνή εικόνα της, αλλά πολύ λιγότερο ευαίσθητη όταν αμφισβητείται η ίδια η ιστορική αφήγηση του Ελληνισμού. Σαν να θεωρεί ότι αυτά είναι δευτερεύοντα ζητήματα, που μπορούν να αντιμετωπιστούν με λίγες ανακοινώσεις ή με ακόμη έναν επικοινωνιακό αντιπερισπασμό.
• Μια χώρα, όμως, δεν υπερασπίζεται μόνο τα σύνορά της. Υπερασπίζεται και την Ιστορία της. Και όταν το ίδιο το κράτος χρηματοδοτεί ή επιβραβεύει έργα που προσβάλλουν αυτή την Ιστορία, τότε το πρόβλημα παύει να είναι αισθητικό ή κινηματογραφικό. Γίνεται βαθιά πολιτικό. Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι εργαλείο μάρκετινγκ ούτε πεδίο ιδεολογικών πειραματισμών. Είναι η συλλογική μνήμη ενός έθνους… Εν τέλει οι κυβερνήσεις κρίνονται όχι μόνο από όσα χτίζουν για το μέλλον, αλλά και από το αν στέκονται αντάξιες της ευθύνης να προστατέψουν όσα παρέλαβαν από το παρελθόν…
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «δημοκρατίας»
