Κάτι ἐνδιαφέρον συμβαίνει τά τελευταῖα χρόνια στίς δύο ἀκτές τοῦ Αἰγαίου.
Ἐνῷ στό ἐπίπεδο τῆς ὑψηλῆς πολιτικῆς Ἑλλάδα καί Τουρκία ἐξακολουθοῦν νά χωρίζονται ἀπό σοβαρές διαφορές, στό ἐπίπεδο τῶν κοινωνιῶν –καί ἰδιαίτερα στά μικρασιατικά παράλια– ἀναπτύσσεται μιά ἐντελῶς διαφορετική δυναμική.
- Γράφει ὁ Δαμάσιππος
Ἑκατοντάδες χιλιάδες Τοῦρκοι πολῖτες περνοῦν κάθε χρόνο ἀπό τή Σμύρνη, τό Ἀϊβαλί, τό Τσεσμέ, τό Κουσάντασι καί τό Μπόντρουμ στά ἀπέναντι ἑλληνικά νησιά, ὄχι ἁπλῶς ὡς τουρίστες, ἀλλά ὡς ἄνθρωποι πού ἀνακαλύπτουν ἕναν τρόπο ζωῆς συγγενικό, ἐκπληκτικά οἰκεῖο, πού ἴσως τούς θυμίζει κάτι ἀπό τά παλιά καί τήν καταγωγή τους.
Ἡ τάση εἶναι πλέον μετρήσιμη. Σύμφωνα μέ στοιχεῖα πού ἐπικαλεῖται ἡ τουρκική ταξιδιωτική βιομηχανία, οἱ ἐπισκέψεις Τούρκων στά νησιά τοῦ Αἰγαίου ἔχουν αὐξηθεῖ σχεδόν πενταπλάσια μέσα σέ λίγα χρόνια, ἐξέλιξη πού ἐνισχύθηκε θεαματικά ἀπό τό καθεστώς τῆς ταχείας θεώρησης εἰσόδου. Παράλληλα, ἡ εὐρύτερη τουριστική κίνηση ἀπό τήν Τουρκία πρός τήν Ἑλλάδα ἔχει πολλαπλασιαστεῖ, ἐνῷ Τοῦρκοι ταξιδιῶτες ἀναφέρουν ὡς πλεονεκτήματα τῆς Ἑλλάδας τίς χαμηλότερες τιμές, τήν ποιότητα τοῦ φαγητοῦ, τήν ἐξυπηρέτηση καί τό περιβάλλον τῶν ἑλληνικῶν πόλεων καί νησιῶν.
Θά ἦταν ἐνδεχομένως ὑπερβολή νά μεταφράσει κανείς αὐτή τήν πραγματικότητα αὐτομάτως σέ ἐπιθυμία ἄμεσης ἀλλαγῆς τῶν συνόρων. Ἀποκαλύπτει ὅμως κάτι βαθύτερο: ὅτι γιά σημαντικό τμῆμα τῶν κατοίκων τῆς δυτικῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἡ Ἑλλάδα δέν βιώνεται στήν καθημερινότητα ὡς ἕνας ξένος καί μακρινός κόσμος, ἀλλά ὡς ἡ οἰκεία γῆ τῶν παππούδων τους, μέ τόν ὁποῖο αἰσθάνονται πολιτιστική καί συναισθηματική ἐγγύτητα. Καί αὐτό δέν εἶναι παράδοξο.
Ἡ Σμύρνη καί ὁλόκληρη ἡ παράκτια ζώνη τῆς δυτικῆς Ἀνατολίας ἀνήκουν γεωγραφικά, ἱστορικά καί πολιτισμικά στόν ἑνιαῖο αἰγαιακό ἑλληνικό χῶρο. Ἡ θάλασσα πού ἐμφανίζεται στούς πολιτικούς χάρτες ὡς σύνορο ὑπῆρξε ἐπί αἰῶνες ἀδιαίρετος χῶρος καί δρόμος ἐπικοινωνίας. Κουζίνες, μουσικές, ἀρχιτεκτονική, τρόπος ζωῆς, ἐμπορικές συνήθειες καί ἀκόμη καί ἡ κοσμοπολίτικη ἀντίληψη τῶν μεγάλων παραλιακῶν πόλεων παρουσιάζουν ἐντυπωσιακές συγγένειες μέ τόν ἑλληνικό τρόπο ζωῆς.
Ὁ κάτοικος τοῦ Τσεσμέ ἀπέχει λίγα ναυτικά μίλια ἀπό τή Χίο. Ὁ κάτοικος τῆς Λέσβου βλέπει ἀπέναντί του τό Ἀϊβαλί. Ἀπό τό Κουσάντασι ἡ Σάμος βρίσκεται πρακτικά στή γειτονιά του καί ἀπό τήν Κῶ τό Μπόντρουμ ἀποτελεῖ φυσική συνέχεια τοῦ ἴδιου θαλάσσιου ἑλληνικοῦ τοπίου. Τά σύνορα εἶναι πολιτικά στήν πράξη, ἀλλά ἡ γεωγραφία ἐξακολουθεῖ νά ὑπενθυμίζει ὅτι πρόκειται γιά ἕναν κοινό χῶρο, στόν ὁποῖο ἄνθιζε ὁ ἑλληνικός πολιτισμός καί ἡ ἑλληνική κουλτούρα, ἐμφανής καί σήμερα στά ἀρχαῖα καί νεώτερα μνημεῖα στά μικρασιατικά παράλια, κυρίως ὅμως στήν καρδιά καί τήν ψυχή τῶν κατοίκων τῶν παραλίων.
Ὑπάρχει ἐπί πλέον μία ἐνδιαφέρουσα κοινωνιολογική διάσταση. Ἡ δυτική Τουρκία καί ἰδιαίτερα ἡ περιοχή τῆς Σμύρνης χαρακτηρίζονται παραδοσιακά ἀπό μεγαλύτερη προσήλωση στόν κοσμικό τρόπο ζωῆς, ἰσχυρότερη δυτική ἐπιρροή καί διαφορετική κοινωνική φυσιογνωμία ἀπό πολλές περιοχές τῆς κεντρικῆς καί ἀνατολικῆς Ἀνατολίας. Αὐτό ἴσως καθιστᾶ τούς κατοίκους της λιγώτερο Τούρκους καί καταγωγικά λίγο περισσότερο Ἕλληνες.
Ἐξηγεῖ καί τό γιατί τό εὐρωπαϊκό καί μεσογειακό μοντέλο ζωῆς πού συναντοῦν στά ἑλληνικά νησιά τούς φαίνεται ἰδιαίτερα οἰκεῖο. Πολλοί ἀπό αὐτούς ἄλλωστε, στήν Προῦσα, τό Παλαιόκαστρο, τό Ἀϊδίνιο, τήν Σμύρνη, τήν Μάκρη (προσωρινά ὀνομαζόμενη, τά τελευταῖα χρόνια, Φετιγιέ) καί τήν Ἀντίφελλο (προσωρινά ὀνομαζόμενη, τά τελευταῖα χρόνια, Κάς), ἔχουν στά μπαούλα καί τίς ντιβανοκασέλλες τῶν σπιτιῶν τους τίς εἰκόνες τῆς Παναγίας καί τοῦ Ἅη-Γιώργη, κληρονομιά ἀπό τούς Ὀρθόδοξους Ρωμιούς παπποῦδες καί προγόνους τους, νά τούς θυμίζουν τίς ρίζες καί τήν καταγωγή τους. Μερικοί προχωροῦν δέ καί σέ τέστ DNA (!!) καί διαπιστώνουν μέ ἔκπληξη γενετική συγγένεια μέ τό ἑλληνικό στοιχεῖο.
Ἡ οἰκονομία ἐπίσης ἐπιταχύνει αὐτή τή διαδικασία. Εἶναι πλέον χαρακτηριστικό ὅτι Τοῦρκοι παραθεριστές ἐγκαταλείπουν τά ἀκριβότερα τουρκικά θέρετρα καί περνοῦν στήν Ἑλλάδα, ὄχι μόνο ἐπειδή θεωροῦν ὅτι βρίσκουν καλύτερη σχέση τιμῆς καί ποιότητας. Τό 2026, τουρκικά μέσα ἐνημέρωσης κατέγραφαν ἀκόμη καί προβλήματα συμφόρησης στά σημεῖα εἰσόδου τῶν ἑλληνικῶν νησιῶν ἐξ αἰτίας τῆς μεγάλης προσέλευσης κατά τίς ἀργίες.
Ὁ δημοσιογράφος Ντενίζ Ζεϊρέκ (Deniz Zeyrek) ἐπισημαίνει ὅτι, πέρα ἀπό τό οἰκονομικό σκέλος, καθοριστικό ρόλο παίζει καί τό ψυχολογικό κλῖμα. Σέ ἀντίθεση μέ τήν καθημερινή ἔνταση, τίς πολιτικές ἀντιπαραθέσεις καί τήν ἀρνητική ἐνέργεια πού ἐπικρατοῦν στήν Τουρκία, τά νησιά τοῦ Αἰγαίου προσφέρουν στούς ἐπισκέπτες ἕνα περιβάλλον ἠρεμίας, εὐγένειας καί χαρᾶς, κάνοντας τίς διακοπές μιά πραγματικά ἀναζωογονητική ἐμπειρία. Ὁ ἑλληνικός καί εὐρωπαϊκός τρόπος ζωῆς κερδίζουν ἔτσι κατά κράτος.
Αὐτή ἡ καθημερινή ἐπαφή ἔχει σημασία μεγαλύτερη ἀπό τήν τουριστική. Δημιουργεῖ αὐτό πού στίς διεθνεῖς σχέσεις ἀποκαλεῖται people-to-people connectivity. Ὁ ἄνθρωπος πού ἐπισκέπτεται κάθε χρόνο τή Χίο, τή Μυτιλήνη ἤ τήν Κῶ, κάνει φίλους, τρώει στά ἴδια ἑστιατόρια, συναλλάσσεται μέ τούς ἴδιους ἐπαγγελματίες καί διαπιστώνει πόσο ὅμοια εἶναι ἡ καθημερινή ζωή τῶν δύο πλευρῶν, ἀποκτᾶ διαφορετική ἀντίληψη ἀπό ἐκείνην πού δημιουργεῖ ἡ ἐθνικιστική ρητορική. Καί ἀρχίζει νά αἰσθάνεται περισσότερο ἄνετα σέ ἕνα ἑλληνικό καί εὐρωπαϊκό περιβάλλον συγκριτικά μέ τό δικό του σήμερα στήν δύσμοιρη Τουρκία.
Μέχρι τήν ὑπόθεση μιᾶς μελλοντικῆς πολιτικῆς ἐπανένταξης τῶν μικρασιατικῶν παραλίων στόν ἑλληνικό κορμό ὑπάρχει βεβαίως ἀρκετή ἀπόσταση. Σήμερα δέν ὑπάρχει ἀκόμα μιά σοβαρή δυναμική πού νά στηρίξει ἕνα σχετικό αὐτονομιστικό ἤ ἑνωτικό κίνημα. Ἡ τουριστική προτίμηση ὅμως μπορεῖ σταδιακά νά μετατραπεῖ σέ πολιτική ταυτότητα καί διεκδίκηση ἐπανένταξης αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καί ἐδαφῶν στόν ἑλληνικό χῶρο καί ἀποκατάστασης ἔτσι τῶν ὁρίων τοῦ ἔθνους μέ αὐτά τοῦ κράτους, κατά τόν Παναγιώτη Κονδύλη.
Ὡς ἱστορικό thought experiment, μποροῦμε νά θέσουμε καί ἕνα διαφορετικό ἐρώτημα: ἐάν κάποια στιγμή, σέ ἕνα ἐντελῶς διαφορετικό γεωπολιτικό momentum, οἱ πληθυσμοί τῶν μικρασιατικῶν παραλίων καλοῦνταν νά ἐπιλέξουν οἱ ἴδιοι μεταξύ διαφορετικῶν πολιτικῶν καί οἰκονομικῶν μοντέλων, πόσο θά ἐπηρέαζε τήν ἐπιλογή τους ἡ καθημερινή ἐμπειρία τῆς Ἑλλάδας καί τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης; Θά ἤθελαν νά ἀποκτήσουν ἄραγε ἑλληνικό διαβατήριο;
Ἐκεῖ βρίσκεται ἡ πραγματική σημασία τοῦ σημερινοῦ φαινομένου. Ἡ Ἑλλάδα δέν χρειάζεται νά καλλιεργεῖ ἀναθεωρητισμούς γιά νά ἀσκεῖ ἐπιρροή στήν ἄλλη ἀκτή τοῦ Αἰγαίου. Μπορεῖ νά τήν ἀσκεῖ μέσῳ τῆς εὐημερίας, τῆς ἐλευθερίας, τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τρόπου ζωῆς, τοῦ πολιτισμοῦ, τῆς φιλοξενίας καί τῆς οἰκονομικῆς ἑλκυστικότητας. Σέ τελική ἀνάλυση, ἡ ἰσχυρότερη μορφή ἐθνικῆς ἐπιρροῆς δέν εἶναι ἐκείνη πού μετακινεῖ σύνορα μέ τή βία καί τήν ἰσχύ. Εἶναι ἐκείνη πού κάνει τούς ἀνθρώπους στήν ἄλλη πλευρά τῶν συνόρων νά κοιτοῦν πρός ἐσένα ὄχι μέ φόβο, ἀλλά μέ ἐνδιαφέρον, οἰκειότητα καί νοσταλγική ἕλξη γιά ἕνα παρελθόν πού χάθηκε ξαφνικά, ἀλλά πού ἐπανέρχεται σταδιακά στό προσκήνιο.
Καί ὑπό αὐτή τήν ἔννοια, στά μικρασιατικά παράλια τό Αἰγαῖο φαίνεται τά τελευταῖα χρόνια λιγώτερο σάν σύνορο καί περισσότερο σάν γέφυρα. Μιά γέφυρα ἐπανενσωμάτωσης τῶν προγονικῶν μικρασιατικῶν ἐδαφῶν στήν μητέρα πατρίδα, τήν προαιώνια μήτρα τοῦ πολιτισμοῦ καί τῶν ὑψηλῶν ἰδεῶν. Ἡ συγκεκριμένη κατάσταση διατηρεῖ ζωντανή τήν κεντρική ἰδέα ἑνός μελλοντικοῦ «ἑνωτικοῦ κινήματος» ἀπό κατοίκους τῆς Ἰωνίας στήν τουρκική σήμερα πλευρά, μέ συνείδηση τῆς ἑλληνικῆς καταγωγικῆς τους προέλευσης, μέ μία παράλληλη σταδιακή προβολή ἑλληνικῆς soft power στά δυτικά μικρασιατικά παράλια. Τό ἐνδιαφέρον στοιχεῖο εἶναι ὅτι τά σημερινά δεδομένα τοῦ τουρισμοῦ εἶναι πράγματι ἐντυπωσιακά καί μποροῦν νά στηρίξουν αὐτήν τήν προσέγγιση πολύ ἰσχυρά, ἐνῷ πρίν λίγα μόλις χρόνια δέν ἦταν δυνατόν οὔτε κατ’ ἐλάχιστον κάτι τέτοιο.
Γευματίζοντας πρό ἡμερῶν κάτω ἀπό τήν Ἀκρόπολη μέ τόν Ἰσραηλινό φίλο Ἀμίρ καί τόν Γάλλο Φλοράν, ἀποστράτους ἀνώτερους ἀξιωματικούς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τῶν χωρῶν τους καί σήμερα συμβούλους σέ ὑψηλά κλιμάκια τῶν χωρῶν τους, μοῦ ἔλεγαν ὅτι δέν χρειάζονται βιασύνες. Εἰδικά ὁ Φλοράν μοῦ ἐπισήμανε ὅτι «ἡ “ρεϊντεγκρασιόν” (reintegration) τῶν μικρασιατικῶν παραλίων θά ἔρθει μόνη της σέ λίγα χρόνια λόγῳ καί τῶν παραπάνω “τουριστικῶν” φαινομένων».
Γελῶντας ὁ Ἀμίρ συμπλήρωσε, «ἀφοῦ ἐμεῖς πρῶτα δρομολογήσουμε, μέ τόν τρόπο πού ξέρουμε καλά, τήν ὁριστική ἐπίλυση τῆς κυπριακῆς κατοχῆς καί εἰσβολῆς, πού συνιστᾶ πλέον μιά στρατηγική ὑπαρξιακή ἀπειλή γιά τό Ἰσραήλ». Καί τσουγκρίζοντας τά ποτήρια μας μέ λευκή Κυδωνίτσα, μοῦ ἐπισήμαναν μέ νόημα καί οἱ δύο: «ὅταν σέ λίγο θά ἀνακηρυχθεῖ τό αὐτόνομο κουρδικό κράτος μέ ἐδάφη ἀπό τήν Συρία, τήν Τουρκία, τό Ἰράν καί τό Ἰράκ, νά ἑτοιμάζεστε καί ἐσεῖς, ἀδελφοί Ἕλληνες –ἀλλά καί οἱ Κύπριοι–, γιά τό ἱστορικό σας καθῆκον, ἐμεῖς πάντως θά εἴμαστε παρόντες δίπλα σας»…
ΠΗΓΗ: estianews.gr
