Είναι ο Φρίντριχ Μερτς ο χειρότερος καγκελάριος που έχει περάσει από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας; Αδυνατεί πράγματι να κρατήσει ενωμένο τον κυβερνητικό συνασπισμό και έχει χάσει την επαφή του με τον μέσο Γερμανό ψηφοφόρο; Πρόκειται για πρόβλημα επικοινωνίας ή για βαθύτερη πολιτική αδυναμία;
Τα ερωτήματα αυτά κυριαρχούν πλέον στη γερμανική πολιτική σκηνή, την ώρα που ο άνθρωπος που διεκδίκησε επί χρόνια με επιμονή την καγκελαρία βλέπει τη θέση του να κλονίζεται πολύ νωρίτερα από ό,τι θα περίμενε.
Οι προειδοποιητικές ενδείξεις, πάντως, είχαν εμφανιστεί από την αρχή. Ο Μερτς χρειάστηκε τρεις προσπάθειες για να αναδειχθεί στην ηγεσία του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU), ενώ εξελέγη καγκελάριος μόλις στη δεύτερη ψηφοφορία στην Bundestag. Έτσι, πριν καν ξεκινήσει επίσημα η θητεία του, είχε ήδη καταγράψει μια αρνητική πολιτική πρωτιά.
Μόλις 16 μήνες αργότερα, η συζήτηση γύρω από το όνομά του δεν αφορά πλέον μόνο την πορεία της κυβέρνησης, αλλά και το πόσο μπορεί να παραμείνει στην καγκελαρία. Η δημοτικότητά του έχει υποχωρήσει σε μονοψήφια επίπεδα, η κυβέρνηση δυσκολεύεται να προχωρήσει ακόμη και σε αποφάσεις της καθημερινής πολιτικής, ενώ οι τελευταίες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το CDU ακόμη και κάτω από το 20%, με την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να βρίσκεται πάνω από 10 μονάδες υψηλότερα.
Παράλληλα, το CDU έχει μέχρι στιγμής καταγράψει μόνο αρνητικές επιδόσεις στις φετινές κρατιδιακές εκλογές και οι αυριανές κάλπες δύσκολα αναμένεται να αλλάξουν δραστικά την εικόνα.
Ο Μερτς μπορεί να αποδίδει μέρος των προβλημάτων στην κληρονομιά της Άνγκελα Μέρκελ, στις διεθνείς συνθήκες ή ακόμη και στους δημοσκόπους, τους οποίους έχει χαρακτηρίσει «μη σοβαρούς». Ωστόσο, η ευθύνη της σημερινής κυβέρνησης για την πολιτική της εικόνα είναι πλέον δύσκολο να μετακυλιστεί αλλού.
Η κρίσιμη κάλπη σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία
Η αυριανή ημέρα ενδέχεται να είναι μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικά στην καριέρα του Φρίντριχ Μερτς. Οι κρατιδιακές εκλογές στο Βερολίνο και το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία θεωρούνται κομβικές για το μέλλον του στην ηγεσία της κυβέρνησης.
Ο ίδιος γνωρίζει τη σοβαρότητα της συγκυρίας. Για τον λόγο αυτό έχει συγκαλέσει την εκτελεστική επιτροπή του CDU στις 17:00, περίπου μία ώρα πριν από την ανακοίνωση των exit polls.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες γερμανικών μέσων ενημέρωσης, ο καγκελάριος προτίθεται να θέσει ουσιαστικά ένα τελεσίγραφο στην κομματική ηγεσία: είτε θα έχει την πλήρη στήριξή της για τις μεταρρυθμίσεις που προωθεί, με τις αναγκαίες υποχωρήσεις προς τον κυβερνητικό εταίρο SPD, είτε το κόμμα θα πρέπει να αναζητήσει άλλον υποψήφιο για την καγκελαρία.
Ποιοι θα μπορούσαν να τον διαδεχθούν
Για να εξετάσει σοβαρά το CDU την αντικατάσταση του Μερτς, θα πρέπει φυσικά να υπάρχει διαθέσιμο πρόσωπο για να αναλάβει την καγκελαρία.
Το όνομα που συζητείται εδώ και εβδομάδες περισσότερο από κάθε άλλο είναι εκείνο του πρωθυπουργού της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Χέντρικ Βουστ. Ο ίδιος, ωστόσο, φέρεται να διστάζει, κυρίως λόγω της αβεβαιότητας που αισθάνεται απέναντι στα μεγάλα και ανοικτά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Επιπλέον, τον ερχόμενο Απρίλιο θα αντιμετωπίσει κρατιδιακές εκλογές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία. Ακόμη και σε περίπτωση επανεκλογής του, δεν θεωρείται βέβαιο ότι θα εξέλθει από την αναμέτρηση πολιτικά ενισχυμένος.
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης τα ονόματα του πρωθυπουργού της Βαυαρίας Μάρκους Ζέντερ και του υπουργού Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα οδηγούσε για πρώτη φορά σε καγκελάριο προερχόμενο από τη Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CSU), τον βαυαρικό εταίρο του CDU, κάτι που παραδοσιακά δεν αντιμετωπίζεται με ενθουσιασμό από τους Χριστιανοδημοκράτες.
Εάν, από την άλλη, οι αυριανές εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία επιβεβαιώσουν τις δημοσκοπήσεις και το CDU κινηθεί κοντά στο 6%, αντιμετωπίζοντας ακόμη και τον κίνδυνο να μείνει εκτός τοπικού κοινοβουλίου, η εσωκομματική πίεση προς τον Μερτς αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.
Δεν αποκλείεται τότε να υπάρξουν στελέχη που θα ζητήσουν την παραίτησή του. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Μερτς θα παρέμενε στην καγκελαρία έως ότου η Bundestag εκλέξει τον διάδοχό του. Ο νέος καγκελάριος, όμως, θα χρειαζόταν και τη στήριξη του SPD, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε νέα, χρονοβόρα διαπραγμάτευση για την κυβερνητική συμφωνία.
Η ψήφος εμπιστοσύνης και το σενάριο των εκλογών
Ένα διαφορετικό ενδεχόμενο θα ήταν ο Μερτς να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού.
Το πολιτικό προηγούμενο υπάρχει. Ο Όλαφ Σολτς και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ είχαν χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τη διαδικασία με στόχο να μην εξασφαλίσουν την απαιτούμενη πλειοψηφία και να ανοίξει ο δρόμος για πρόωρες εκλογές.
Το ερώτημα είναι ποιος θα ήθελε πραγματικά εκλογές στη σημερινή συγκυρία. Η AfD είναι προφανώς μία από τις πολιτικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να τις επιδιώξουν, όμως τα κυβερνητικά κόμματα δεν φαίνεται να έχουν αντίστοιχο κίνητρο.
Ακόμη πιο ακραίο θεωρείται το σενάριο κατά το οποίο ο διάδοχος του Μερτς θα εξασφάλιζε στη Bundestag στήριξη από την AfD. Μια τέτοια εξέλιξη θα έσπαγε πολιτικά ταμπού δεκαετιών και θα προκαλούσε τόσο ισχυρούς κραδασμούς στο CDU, ώστε το ίδιο το κόμμα θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με βαθιά εσωτερική κρίση.
Οι περιφερειακοί πρωθυπουργοί στηρίζουν την παραμονή του
Παρά τα σενάρια, η παραμονή του Μερτς στην καγκελαρία εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό ενδεχόμενο, έστω και μέσα σε συνθήκες έντονης πολιτικής πίεσης.
Σε αυτή την κατεύθυνση ερμηνεύεται και η πρόσφατη κοινή επιστολή οκτώ πρωθυπουργών κρατιδίων που προέρχονται από το CDU, με την οποία απορρίφθηκε κατηγορηματικά η συζήτηση περί αλλαγής προσώπου στην καγκελαρία.
Η επιστολή, ωστόσο, απέχει από μια ξεκάθαρη και θερμή προσωπική δήλωση στήριξης προς τον Μερτς. Το όνομά του δεν αναφέρεται καν και η πρωτοβουλία μπορεί να ερμηνευθεί περισσότερο ως προσπάθεια των πιθανών εσωκομματικών διαδόχων να αποστασιοποιηθούν από την κρίση και να αποφύγουν να επωμιστούν το κόστος της εσωστρέφειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αποκάλυψη της BILD ότι η επιστολή ζητήθηκε από τον ίδιο τον Μερτς και δεν αποτέλεσε πρωτοβουλία των οκτώ πρωθυπουργών.
Η εφημερίδα υπενθύμισε, μάλιστα, ότι σε αντίθεση με την Άνγκελα Μέρκελ, ο Μερτς δεν συνήθιζε να τηλεφωνεί στους πρωθυπουργούς των κρατιδίων. «Τους θυμήθηκε λοιπόν ξαφνικά τώρα», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Το βάρος των δικών του υποσχέσεων
Παρά την πολιτική πίεση, ο Μερτς εξακολουθεί να δυσκολεύεται να αναλάβει πλήρως την ευθύνη για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η κυβέρνηση και το κόμμα του.
Αρχικά επιχείρησε να αποδώσει μεγάλο μέρος των προβλημάτων στην κληρονομιά της Άνγκελα Μέρκελ: στις ελλείψεις στις υποδομές, στην ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από τη Ρωσία και στην πολιτική της για το μεταναστευτικό, την οποία επικρίνει ως έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην ενίσχυση της AfD.
Ακόμη και εάν οι συγκεκριμένες επικρίσεις έχουν βάση, το επιχείρημα γίνεται όλο και δυσκολότερο να πείσει τους πολίτες που ζητούν λύσεις στα σημερινά προβλήματα.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Μέρκελ παρέδωσε στον διάδοχό της μια χώρα που είχε απολαύσει μεγάλες περιόδους οικονομικής ευημερίας και πολιτικής σταθερότητας. Ο Μερτς, αντίθετα, ανέλαβε σε μια περίοδο πολέμων, κρίσης στη γερμανική βιομηχανία, διεθνούς αστάθειας, δύσκολων συμμαχικών σχέσεων και ενίσχυσης των πολιτικών δυνάμεων στα δεξιά του CDU.
Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τις προσδοκίες που ο ίδιος καλλιέργησε πριν αναλάβει την καγκελαρία.
Προερχόμενος από τον χώρο της οικονομίας, εμφανιζόταν ως ο πολιτικός που είχε τις λύσεις. Υποσχόταν ότι μέσα σε 100 ημέρες θα άλλαζε δραστικά την κατάσταση στο μεταναστευτικό, θα περιόριζε την εκλογική επιρροή της AfD και θα επανέφερε τη γερμανική οικονομία σε τροχιά ανάκαμψης.
Η απώλεια εμπιστοσύνης των πολιτών, οι επιλογές προσώπων στην κυβέρνηση και το αυστηρό, συχνά άκαμπτο ύφος του δεν συνέβαλαν στην αντιστροφή της εικόνας.
«Δεν το έχω με την επικοινωνία», είχε παραδεχθεί ο ίδιος σε δημόσια εμφάνισή του. Η δήλωση, ωστόσο, δεν φαίνεται να άλλαξε την εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω από την πολιτική του παρουσία.
Η Handelsblatt σχολίασε ότι του λείπει «η απλή γλώσσα που αγγίζει καρδιές και μυαλά», σε μια αποτίμηση που έμοιαζε περισσότερο με πολιτικό απολογισμό παρά με απλή κριτική.
Το CDU φοβάται την πολιτική φθορά
Στο εσωτερικό του CDU, η πίεση αυξάνεται καθώς οι χαμηλές επιδόσεις προκαλούν αντιδράσεις και ενισχύουν τις κινήσεις πολιτικής αυτοπροστασίας.
Οι πρωθυπουργοί των κρατιδίων δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να ακολουθήσουν χωρίς όρους μια πορεία που θα μπορούσε να τους συμπαρασύρει εκλογικά.
Την ίδια στιγμή, όμως, η προοπτική πρόωρων εκλογών ή μιας παρατεταμένης περιόδου πολιτικής αστάθειας στη Γερμανία θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τα εσωτερικά όρια της χώρας. Θα επηρέαζε και την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο κατά την οποία το Βερολίνο καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές πιέσεις.
Έτσι, τις επόμενες ημέρες θα φανεί αν η γερμανική πολιτική τάξη θα επιλέξει τη διατήρηση της σημερινής κυβέρνησης και την προσπάθεια σταθεροποίησής της ή αν η εσωκομματική αμφισβήτηση του Μερτς θα περάσει σε νέο επίπεδο.
Το διακύβευμα, πάντως, δεν αφορά μόνο το πολιτικό μέλλον ενός καγκελαρίου ή τις ισορροπίες στο CDU. Αφορά και την ικανότητα της Γερμανίας να διατηρήσει σταθερή πολιτική πορεία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές και διεθνείς εξελίξεις απαιτούν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
