Δέκα χρόνια δημιουργικής παρουσίας συμπληρώνει φέτος η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και επιλέγει να γιορτάσει αυτή τη σημαντική επέτειο όχι με έναν απολογισμό, αλλά με μια ουσιαστική επανεκκίνηση.
- Aπό την Γιώτα Βαζούρα
Η νέα καλλιτεχνική περίοδος 2026-2027, που φέρει τον τίτλο «Εναλλακτική Εποχή», σηματοδοτεί μια νέα φιλοσοφία προγραμματισμού, στην οποία ο ήχος μετατρέπεται σε βασικό άξονα συνάντησης της μουσικής, του θεάτρου, του χορού, των εικαστικών τεχνών και της τεχνολογίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια νέα σεζόν, αλλά, όπως επισημαίνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης, για «την έναρξη μιας νέας εποχής για την Εναλλακτική Σκηνή». Για πρώτη φορά, ολόκληρος ο προγραμματισμός οργανώνεται σε θεματικές ενότητες, καθεμία με τη δική της ταυτότητα, αλλά με κοινό σημείο αναφοράς τον ήχο, ο οποίος λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο μουσικό θέατρο, τον χορό, τις εικαστικές τέχνες, την ηλεκτρονική δημιουργία και την παλαιά μουσική.
Στον πυρήνα αυτής της νέας ταυτότητας παραμένει το μουσικό θέατρο. Έξι ολοκαίνουργιες παραγωγές, όλες βασισμένες σε νέες αναθέσεις της Εναλλακτικής Σκηνής, εξερευνούν διαφορετικές όψεις της σχέσης ανάμεσα στη φωνή, το σώμα, τη μουσική και την τεχνολογία. Οι δημιουργοί αντλούν έμπνευση από την αρχαία τραγωδία, τη λογοτεχνία, τη σύγχρονη φιλοσοφία, αλλά και την ποπ κουλτούρα, αποδεικνύοντας πως το μουσικό θέατρο μπορεί να συνομιλεί με κάθε μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης.
Η αυλαία του νέου προγράμματος ανοίγει τον Οκτώβριο (2-11/10) με την παραγωγή του Μπαλέτου της ΕΛΣ «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», όπου τρία έργα μουσικής δωματίου του Γιώργου Κουμεντάκη συναντούν τέσσερα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη, μελοποιημένα στο ιδίωμα του αμανέ. Οι χορογράφοι Πατρίσια Απέργη, Ηλίας Χατζηγεωργίου και Εύα Γεωργιτσοπούλου δημιουργούν τρεις διαφορετικές σκηνικές αναγνώσεις, ενώ η εικαστική εγκατάσταση του Πέτρου Τουλούδη μετατρέπει τη σκηνή σε ένα ζωντανό ηχητικό τοπίο.
Παράλληλα, η βραβευμένη ομάδα Nova Melancholia παρουσιάζει την περφόρμανς «Το να μιλάς γι’ αυτό είναι σαν να το προδίδεις», μια πολυαισθητηριακή παράσταση εμπνευσμένη από το περίφημο «Notes on Camp» της Σούζαν Σόνταγκ, που διερευνά τη σχέση της αισθητικής Camp με τη σύγχρονη κουλτούρα και τη διαφορετικότητα. Το πρόγραμμα συνεχίζεται στις αρχές Φεβρουαρίου με έργα που κινούνται στα όρια του ορατορίου, της περφόρμανς και της ηλεκτρονικής μουσικής. Το «Paradise Lost – Μορφαί δαιμονίων», εμπνευσμένο από τον «Χαμένο Παράδεισο» του Τζον Μίλτον και τις «Βάκχες», φέρνει στην ίδια σκηνή χορωδιακά σύνολα και μέταλ φωνές, ενώ η «Κάθοδος», βασισμένη στην «Κόλαση» του Δάντη, χρησιμοποιεί πολυμέσα και ηλεκτρονικούς ήχους για να μιλήσει για την εξουσία, την αντίσταση και την ελευθερία.
Αντίστοιχα, ο «Αντίχριστος» του Γιάννη Αγγελάκη διερευνά τις ιστορικές μορφές του κακού μέσα από μια υβριδική σκηνική εμπειρία. Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατέχουν οι «Ημέρες Σύγχρονης Μουσικής» (25 Οκτωβρίου-14 Νοεμβρίου), με δεκαοκτώ συναυλίες που εκτείνονται από την ακουστική έως την ηλεκτρονική μουσική. Ανάμεσα στις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις συγκαταλέγονται τα αφιερώματα στους Γκιέργκι Κούρταγκ, Γκιέργκι Λίγκετι και Γιώργο Απέργη, η προβολή του εμβληματικού «Εργαστηρίου του Δρα Καλιγκάρι» με νέα ζωντανή μουσική του Νίκου Καραγιάννη, αλλά και ο νέος διεθνής διαγωνισμός σύνθεσης Re:Trace.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι «Ημέρες Παλαιάς Μουσικής», οι οποίες αποδεικνύουν ότι η μουσική παράδοση μπορεί να διαβαστεί μέσα από ένα απολύτως σύγχρονο βλέμμα. Με ιστορικά τεκμηριωμένες ερμηνείες, αλλά και νέες σκηνικές προσεγγίσεις, το φεστιβάλ αναδεικνύει τη διαχρονικότητα του ευρωπαϊκού μουσικού πολιτισμού. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσονται και οι «Ημέρες Βυζαντινής Μουσικής», που φωτίζουν μια από τις σημαντικώτερες πτυχές της ελληνικής μουσικής κληρονομιάς, δίνοντας βήμα τόσο σε ιστορικές χορωδίες όσο και σε νέες φωνές.
Η διάθεση για πειραματισμό κορυφώνεται τον Φεβρουάριο του 2027 με τις «Ημέρες Ηλεκτρονικής Μουσικής». Για δέκα ημέρες η Εναλλακτική Σκηνή μεταμορφώνεται σε έναν ανοιχτό χώρο συναυλιών, οπτικοακουστικών εγκαταστάσεων και χορευτικών γεγονότων, επιβεβαιώνοντας ότι η ηλεκτρονική δημιουργία αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι του σύγχρονου πολιτιστικού τοπίου. Ακολουθούν οι «Ημέρες Εικαστικών Τεχνών», όπου ολόκληρος ο χώρος λειτουργεί ως ζωντανή εγκατάσταση. Περφόρμανς, εικαστικά έργα και διαθεματικές δράσεις συνθέτουν μια εμπειρία που καταργεί τα όρια ανάμεσα στον θεατή και το έργο τέχνης, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιστροφή του πρότζεκτ «Gardens of Subversion», που συνδέει την εικαστική δημιουργία με την ιστορία και την αρχιτεκτονική του τοπίου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην εξωστρέφεια. Οι «Ημέρες Κοινότητας και Δημιουργίας» φέρνουν στο επίκεντρο τη συμμετοχή του κοινού, μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, εργαστήρια και παραστάσεις για παιδιά και οικογένειες. Παράλληλα, οι «Ημέρες Σύγχρονου Χορού» αναδεικνύουν νέους Έλληνες χορογράφους, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της Εναλλακτικής Σκηνής ως φυτωρίου νέων δημιουργών. Η σεζόν περιλαμβάνει ακόμη την αναβίωση δύο ιδιαίτερα αγαπημένων παραγωγών, της ξεκαρδιστικής όπερας του Γκαετάνο Ντονιτσέτι «Viva la mamma!» και της ευρηματικής όπερας σκιών «Ο Καραγκιόζης Ριγολέττος», ενώ συνεχίζεται και η συνεργασία με το Φεστιβάλ Φιλίππων. Παράλληλα, εγκαινιάζεται ένας νέος ετήσιος κύκλος εργαστηρίων μουσικού θεάτρου, που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εργαστήριο ιδεών για νέους συνθέτες, σκηνοθέτες και δημιουργούς.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης, η «Εναλλακτική Εποχή» αποτελεί «μια ανοιχτή πρόσκληση: να ακούσουμε διαφορετικά, να συναντηθούμε διαφορετικά, να φανταστούμε νέες σχέσεις ανάμεσα στον ήχο, την ανθρώπινη φωνή, την τεχνολογία και τη σκηνική δημιουργία στον 21ο αιώνα». Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη φιλοδοξία της νέας καλλιτεχνικής περιόδου: όχι απλώς να παρουσιάσει πρωτότυπες παραγωγές, αλλά να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό βιώνει την ίδια την εμπειρία της τέχνης.
