Νικόλ Δημητρακοπούλου: «Το θέατρο από μόνο του έχει κάτι από θαύμα»

Τι χρειάζεται για να πιστέψουμε σε ένα θαύμα; Ισως λίγη μαγεία, ίσως την ανάγκη να κρατηθούμε από κάτι αληθινό, ακόμη κι όταν όλα γύρω μας μοιάζουν αβέβαια. Με αφορμή τον «Θαυματοποιό» του Brian Friel, η Νικόλ Δημητρακοπούλου μιλά στο «ENJOY» για τη μαγεία του θεάτρου, την έκθεση του ηθοποιού απέναντι στο κοινό και εκείνες τις αλήθειες που το σώμα αποκαλύπτει όταν οι λέξεις δεν αρκούν. 

• Από τον Ηλία Μαραβέγια

Ο «Θαυματοποιός» του Brian Friel μιλά για την πίστη και την αλήθεια. Τι σας έκανε να θέλετε να συμμετάσχετε στην παράσταση;

Το έργο αυτό είναι ένα συγκλονιστικό κείμενο με πολλά επίπεδα ανάγνωσης αλλά και ταύτισης. Αυτό που με γοητεύει στον Brian Friel είναι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει την ανθρώπινη αλήθεια, η οποία δεν είναι πάντα ξεκάθαρη ούτε καν για τους ίδιους τους ανθρώπους που τη βιώνουν. Σε κάθε πρόβα, αλλά ακόμη και τώρα που παίζουμε την παράσταση, ανακαλύπτω νέα επίπεδα ανάγνωσης, λέξεις που αποκτούν νέες διαστάσεις και νοήματα που μετατοπίζονται μέσα από τη διαδικασία και τη ζωντανή επαφή με το κοινό. Ακόμη ένας σημαντικός λόγος που ήθελα να συμμετάσχω ήταν η επιθυμία μου να ξανασυνεργαστώ με τον Θανάση Δόβρη, μετά τις «Μάγισσες», που κάναμε το 2022. Ηθελα πολύ να είμαι μέρος της συνάντησης αυτού του σπουδαίου κειμένου με έναν σκηνοθέτη που αντιμετωπίζει τη σκηνή ως πεδίο μόχθου και όχι ως έναν λαμπερό κόσμο θεάματος. Στον «Θαυματοποιό» αυτό αποκτά για μένα μια επιπλέον διάσταση, καθώς το έργο μιλά σε μεγάλο βαθμό για τον ίδιο τον καλλιτέχνη και την πίστη του σε αυτό που κάνει. Για την καλλιτεχνική δημιουργία ως ανάγκη επιβίωσης. Με ενδιαφέρει πολύ αυτή η αντίφαση: να χρειάζεται να πιστεύεις σε κάτι που δεν μπορείς πάντα να εξηγήσεις ή να αποδείξεις. Να συνεχίζεις, να εκτίθεσαι, να αμφιβάλλεις. 

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Θανάση Δόβρη φέρνει τους ηθοποιούς σε απόσταση αναπνοής από τους θεατές. Τι αλλάζει στην ερμηνεία όταν καταργούνται ουσιαστικά η «ασφάλεια» της σκηνής και το κοινό;

Η σκηνοθεσία καταργεί την ασφάλεια όχι μόνο λόγο απόστασης από το κοινό. Οι ρόλοι αυτοί στο έργο είναι άνθρωποι ρημαγμένοι που βγάζουν από μέσα τους την αλήθεια, τον πόνο και την εξαθλίωσή τους. Η σκηνοθεσία χρησιμοποιεί ένα πολύ λιτό σκηνικό προκειμένου εμείς ως ηθοποιοί να μην μπορούμε να κρυφτούμε ούτε μέσα σε ένα σκηνικό ούτε πίσω από δράσεις. Αυτό που καλούμαστε να κάνουμε είναι να απογυμνωθούμε κι εμείς από κάθε περιττή συστολή και φόβο και να αντιμετωπίσουμε την έκθεση σε ένα τεράστιο βαθμό. 

Πόσο σημαντικό αλλά και πόσο δύσκολο είναι για εσάς το σώμα ως εργαλείο αφήγησης και όχι απλώς ως μέσο έκφρασης ενός ρόλου;

Για μένα το σώμα είναι το πρώτο εργαλείο αφήγησης. Μέσα από αυτό έρχονται ο λόγος, τα συναισθήματα, η μνήμη. Για τον ηθοποιό, όπως εγώ τον έχω στο μυαλό μου, το σώμα είναι, και πρέπει να είναι, εργαλείο αφήγησης. Ιδιαίτερα εκεί όπου ο λόγος δεν αρκεί για να περιγράψει μια κατάσταση. Οπως και στη ζωή. Πόσες φορές λέμε «είμαι καλά» και βλέπουμε ένα τσακισμένο σώμα που λέει το αντίθετο; Το σώμα κουβαλά πράγματα που δεν λέγονται πάντα, ίσως ούτε καν συνειδητοποιούνται. Και στη σκηνή με ενδιαφέρει πολύ αυτή η στιγμή όπου το σώμα αποκαλύπτει κάτι που ο λόγος προσπαθεί να κρύψει ή αδυνατεί να εκφράσει. 

Πέρα από θεατρικές, έχετε κάνει επίσης Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Σας ενδιαφέρει η πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα να περνά μέσα από την τέχνη;

Με ενδιαφέρει πολύ. Πιστεύω πως είναι σημαντικό να περνά μέσα από την τέχνη η κοινωνικοπολιτική συνθήκη που ζούμε. Και πώς γίνεται να μην περνάει, άλλωστε; Είμαστε κομμάτι αυτής της πραγματικότητας, δεν μπορούμε να στεκόμαστε έξω από αυτήν. Στον «Θαυματοποιό», ειδικά, αυτό είναι πολύ παρόν. Το έργο μιλά για την πίστη, που μοιάζει να έχουμε χάσει, αλλά και για τους καλλιτέχνες, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζονται σαν «τσαρλατάνοι». Ζούμε σε μια εποχή που, όταν λες ότι η δουλειά σου είναι να είσαι καλλιτέχνης, εξακολουθείς να συναντάς απορία. Η επόμενη σκέψη είναι συχνά: «Και πώς ζει αυτός;» Δεν είναι άσχετο με το γεγονός ότι, σε πολιτικό επίπεδο, η τέχνη υποχρηματοδοτείται. Υπάρχει μια αντίφαση: Από τη μία αναγνωρίζουμε τη σημασία της τέχνης και από την άλλη δεν της εξασφαλίζουμε πάντα τις συνθήκες για να υπάρξει. Και αυτή η αντίφαση, νομίζω, είναι μέρος της πραγματικότητας που οφείλουμε να κοιτάζουμε.

Από το 2014 συμμετέχετε στο πρόγραμμα «Το αρχαίο δράμα στο σχολείο του 21ου αιώνα» και έχετε ταξιδέψει σε ακριτικές περιοχές για να δουλέψετε με μαθητές. Τι συναντήσατε εκεί που ίσως λείπει τις μεγάλες θεατρικές σκηνές;

Μια ουσιαστική αφοσίωση στην τέχνη και μια αγνότητα που συχνά λείπει. Με συγκινεί η προσπάθεια που κάνουν δάσκαλοι και παιδιά στις ακριτικές περιοχές για να συναντηθούν με την τέχνη, συχνά κάτω από όχι αυτονόητες συνθήκες. Υπάρχει κάτι βαθιά ουσιαστικό σε αυτή την επιθυμία. Ισως γιατί εκεί η τέχνη δεν θεωρείται δεδομένη, αλλά διεκδικείται. 

Η «μαγεία» του θεάτρου προϋποθέτει και έναν θεατή πρόθυμο να αφεθεί. Εχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το κοινό πιστεύει, συγκινείται και αφήνεται σήμερα; Ή μήπως εξακολουθούμε να έχουμε την ίδια ανάγκη για ένα θαύμα;

Σίγουρα το κοινό έχει συνηθίσει πλέον σε μια άλλη ταχύτητα θέασης. Δεν υπάρχει πάντα η ίδια υπομονή και έχουμε ξεσυνηθίσει να παρακολουθούμε κάτι χωρίς αντιπερισπασμούς. Γι’ αυτό και το θέατρο από μόνο του έχει κάτι από θαύμα. Συντελείται σε μια δεδομένη στιγμή, με ανθρώπους κάτω και πάνω από τη σκηνή που, για όσο διαρκεί, μοιράζονται μια κοινή συγκέντρωση. Και ίσως αυτή η κοινή συγκέντρωση, αυτή η απόφαση να μείνουμε μαζί σε κάτι χωρίς να μπορούμε να το διακόψουμε ή να το προσπεράσουμε, να είναι τελικά μια σπάνια μορφή συνύπαρξης. 

ΙNFO: 

«Ο Θαυματοποιός», του Brian Friel. Κάθε Σάββατο στις 18.00 και Κυριακή στις 21.15 στο θέατρο Μπέλλος. Με τους: Νικόλ Δημητρακοπούλου, Γιώργο Τριανταφυλλίδη και Ευάγγελο Βογιατζή. Σκηνοθεσία: Θανάσης Δόβρης.