«Εγώ δεν θέλω. Στείλετε να με πάρουν». Αυτά τα λόγια θυμόταν η Κυριακή Τσάπα από το γράμμα που έστειλε στη Μητρόπολη μια φίλη της αδελφής της, στην Τοκάτη. Ένας άνδρας την είχε πάρει με τη βία για γυναίκα του. Όταν εκείνη βρήκε τρόπο να ζητήσει βοήθεια, ανέφερε και τέσσερα κορίτσια που βρίσκονταν μαζί της, ανάμεσά τους την Κυριακή. Η Μητρόπολη έστειλε ανθρώπους να τις πάρουν.
Η Κυριακή είχε γεννηθεί στη Σάκαλβα το 1900. Θυμόταν 159 ανθρώπους που έφυγαν στην εξορία από το χωριό της και εννέα που γύρισαν. Τα τέσσερα κορίτσια έφτασαν αργότερα στην Κερασούντα, όπου τα δέχτηκαν στο ορφανοτροφείο. Η γυναίκα που έγραψε το γράμμα παραμένει ανώνυμη στη μαρτυρία της Κυριακής Τσάπα, από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.
Στα χρόνια της Γενοκτονίας των Ποντίων, η διάλυση των οικογενειών στις πορείες της εξορίας άφηνε γυναίκες και κορίτσια εκτεθειμένα στην αρπαγή, την κατακράτηση και τον εξαναγκασμό σε γάμο.
Οι μαρτυρίες που έχει δημοσιεύσει το pontosnews.gr δείχνουν και για πόσα χρόνια μπορούσε μια οικογένεια να αναζητά μια κόρη ή μια αδελφή. Αυτές τις ιστορίες ξαναδιαβάζουμε με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών.
Γιατί η 25η Νοεμβρίου
Στις 25 Νοεμβρίου 1960 δολοφονήθηκαν στη Δομινικανή Δημοκρατία η Πάτρια, η Μινέρβα και η Μαρία Τερέσα Μιραμπάλ. Οι τρεις αδελφές είχαν αντισταθεί στη δικτατορία του Ραφαέλ Τρουχίγιο, ο οποίος διέταξε τη δολοφονία τους.
Το 1981, στην πρώτη Φεμινιστική Συνάντηση της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, στην Μπογκοτά, οι συμμετέχουσες επέλεξαν αυτή την ημερομηνία, ως ημέρα αγώνα κατά της βίας εναντίον των γυναικών.
Στις 17 Δεκεμβρίου 1999 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε επίσημα την 25η Νοεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών και κάλεσε κυβερνήσεις και οργανώσεις να πραγματοποιούν δράσεις ενημέρωσης.
Η Εύχαρη που κρύφτηκε στο ποτάμι
Στην Άττα, νοτιοδυτικά της Σαμψούντας, είχαν καταφύγει γυναίκες και παιδιά από γειτονικά χωριά. Η Εύχαρη Δεληγιαννίδου θυμόταν πως είχαν έρθει εκεί επειδή στον οικισμό υπήρχε σταθμός χωροφυλακής. Όταν επιτέθηκαν οι άτακτοι του Τοπάλ Οσμάν, η ίδια κρύφτηκε σε έναν θάμνο στο ποτάμι, απ’ όπου έβλεπε το χωριό. Δύο ή τρεις γυναίκες προσπάθησαν να ξεφύγουν. Σύμφωνα με την αφήγησή της, οι ένοπλοι τις καταδίωξαν, τις σκότωσαν και ύστερα τις βίασαν.
Στα κείμενα της εποχής, η σεξουαλική βία συχνά περνούσε στο χαρτί με τη λέξη «ατίμωση».
Ο Αντώνιος Γαβριηλίδης, αυτόπτης μάρτυρας των διώξεων στον δυτικό Πόντο, έγραψε για «καθημερινές ατιμώσεις» γυναικών και νεαρών κοριτσιών. Η διατύπωση δείχνει πόσο στενά συνδεόταν τότε η δημόσια αναφορά στη σεξουαλική βία με την αντίληψη περί τιμής του θύματος.
Τα κορίτσια που αναζητούνταν μετά την Ανταλλαγή
Τον Απρίλιο του 1919, στο ορφανοτροφείο της Αμισού, μια εννιάχρονη από το Καδήκιοϊ αφηγήθηκε στον Πανάρετο Τοπαλίδη πώς είχε βρεθεί στην εξορία κοντά στην Άγκυρα με τα δύο μικρότερα αδέλφια της. Ο πατέρας της είχε σκοτωθεί και η μητέρα της είχε πεθάνει στην εξορία. Όταν τα τρία παιδιά αρνήθηκαν να εξισλαμιστούν, τα έδιωξαν από τα σπίτια όπου τα κρατούσαν. Εργάστηκαν σε έναν μύλο για λίγο ψωμί και συνέχισαν με τα πόδια ώσπου να φτάσουν στο ορφανοτροφείο.
Η αναζήτηση των παιδιών που παρέμεναν μακριά από τους δικούς τους συνεχίστηκε και μετά την υπογραφή της Σύμβασης για την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, τον Ιανουάριο του 1923.
Το καλοκαίρι του 1924 ο Λάμπρος Λαμπριανίδης, μέλος της Μικτής Υποεπιτροπής Ανταλλαγής, ενημέρωνε το Κεντρικό Συμβούλιο Ποντίων Δράμας ότι ετοίμαζε την αποστολή στην Ελλάδα ορφανών παιδιών και νεαρών γυναικών που είχαν παραδοθεί ή είχαν αποσπαστεί από όσους τα κρατούσαν.
Την ίδια περίοδο είχε πληροφορίες για 1.771 παιδιά που εξακολουθούσαν να κατακρατούνται στις περιοχές της Αμισού, της Αμάσειας, της Τραπεζούντας και αλλού.
Στις επιστολές του κατέγραψε τη σεξουαλική κακοποίηση κοριτσιών και την ανάγκη άμεσης ιατρικής περίθαλψης. Διαβίβαζε επίσης καταλόγους με ονόματα, ηλικίες και τόπους καταγωγής, ώστε να βρεθούν συγγενείς όπου αυτό ήταν δυνατό.
Η Πελαγία που μεγάλωσε ως Λουτφιγιέ
Για την Πελαγία, η αναζήτηση των δικών της πέρασε στην επόμενη γενιά. Ήταν έξι ετών το 1918, όταν εκτοπίστηκε από χωριό της Αμισού. Στη διάρκεια της πορείας, σε μια στάση στο Γιόλμπασι των Κοτυώρων, οι στρατιώτες την παρέδωσαν σε μια οικογένεια που είχε ζητήσει να την πάρει ψυχοπαίδι.
Μεγάλωσε ως μουσουλμάνα με το όνομα Λουτφιγιέ. Όταν πολύ αργότερα ο γιος της πρότεινε να πάνε στη Σαμψούντα να ψάξουν για τους συγγενείς της, εκείνη φοβήθηκε ότι θα την χώριζαν ξανά από την οικογένειά της.
Η Πελαγία πέθανε το 1983. Το 2015, στο σπίτι της εγγονής της Μινεβέρ Γιανάρ στην Κωνσταντινούπολη, οι δύο πλευρές της οικογένειας συναντήθηκαν. Οι συγγενείς που είχαν ταξιδέψει από την Ελλάδα έφεραν μαζί τους μια χούφτα χώμα από τον τάφο του αδελφού της, του Νικόλα. Το άφησαν στο μνήμα της Πελαγίας, όπως αφηγήθηκε η Μινεβέρ στο ρεπορτάζ του pontosnews.gr για την επανένωση της οικογένειας.
