Φτώχεια και ακρίβεια, από τις μεγαλύτερες πληγές της ελληνικής κοινωνίας, μαζί με την ανεργία, οδηγούν έναν στους τρεις Ελληνες στο περιθώριο.
Περισσότεροι από 3.400.000 πολίτες βρέθηκαν το 2011 στο όριο ή κάτω από το όριο της φτώχειας, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat), ενώ ο κίνδυνος φτώχειας απειλεί σχεδόν ένα στα δύο παιδιά που οι γονείς τους είναι κατώτερης εκπαίδευσης.
Μέσα σε μόλις έναν χρόνο (2010 σε σχέση με 2011) το ποσοστό των Ελλήνων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με το κίνδυνο φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού αυξήθηκε κατά 3,3%, όπως αναφέρεται από τη Eurostat. Και δεδομένου ότι τα στοιχεία αφορούν το 2011, σημαίνει ότι το 2012 οι στατιστικές θα αποδειχτούν πολύ χειρότερες. Επιπλέον, από τα μεγέθη αποδεικνύεται ότι η ελληνική κοινωνία εξαθλιώνεται με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς, καθώς, την ώρα που ο μέσος όρος στην ευρωζώνη είναι στο 22,5%, στη χώρα μας κινείται στο 31%.
Την κατάσταση αυτή βιώνουν όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν στοιχειώδεις ανάγκες, δηλαδή όσοι δεν μπορούν να πληρώσουν εγκαίρως το ενοίκιο, τη δόση στεγαστικού δανείου ή τους λογαριασμούς ΔΕΚΟ, όσοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή θέρμανση στη κατοικία τους, όσοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε έκτακτες δαπάνες, όσοι δεν μπορούν να φάνε ψάρι, κρέας κάθε δεύτερη μέρα, όσοι δεν μπορούν να έχουν έστω μία εβδομάδα διακοπών, όσοι δεν διαθέτουν αυτοκίνητο, πλυντήριο, έγχρωμη τηλεόραση ή τηλέφωνο.
Ενα νοικοκυριό χαρακτηρίζεται από υλική αποστέρηση όταν αδυνατεί να καλύψει τουλάχιστον τρεις από τις εννέα αυτές ανάγκες. Επίσης, χαρακτηρίζεται από ακραία υλική αποστέρηση όταν υπάρχει αδυναμία κάλυψης τουλάχιστον τεσσάρων από τις εννέα ανάγκες.
Στην Ελλάδα των Μνημονίων και της ακρίβειας το 42,7% του φτωχού πληθυσμού δηλώνει ότι στερείται διατροφής που περιλαμβάνει κάθε δεύτερη μέρα κοτόπουλο, κρέας, ψάρι ή λαχανικά ίσης θρεπτικής αξίας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό του μη φτωχού πληθυσμού εκτιμάται σε 0,3%.
Ωστόσο, σε ό,τι έχει να κάνει με την αντιμετώπιση έκτακτων, αλλά και αναγκαίων δαπανών αξίας περίπου 600 ευρώ, πρόβλημα αντιμετωπίζουν και οι μη φτωχοί, καθώς το ποσοστό του μη φτωχού πληθυσμού που δηλώνει δυσκολία φτάνει το 24,9%, ενώ μεταξύ των φτωχών το αντίστοιχο ποσοστό εκτοξεύεται στο 69,5%.
Σε παρόμοιο κλίμα κινείται και η έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές της εβδομάδας, η οποία αναφέρεται στην ανισοκατανομή του εισοδήματος, στη φτώχεια και τις συνθήκες διαβίωσης. Παραπέμποντας στα στοιχεία της Ερευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (EU-SILC), η έκθεση υποστηρίζει ότι το 2011 περίπου 901.000 νοικοκυριά που περιλαμβάνουν 2.300.000 άτομα, ή το 21,4% του πληθυσμού, βρίσκονταν κάτω από το όριο σχετικής φτώχειας (6.951 ευρώ για μονομελές νοικοκυριό και 13.842 ευρώ για τετραμελή οικογένεια). Την ίδια ώρα το μέσο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών για το 2010 ανήλθε σε 21.590 ευρώ, μειωμένο έναντι του 2009 κατά 12,2%. Προς την ίδια κατεύθυνση, ο πληθυσμός που ζει σε νοικοκυριά στα οποία δεν εργάζεται κανένα μέλος (ή εργάζεται για λιγότερο από τρεις μήνες) ανήλθε σε 837.000 άτομα, αυξημένος κατά 53% έναντι του 2010.
Επίσης, σε πραγματικές τιμές, το ποσοστό φτώχειας αυξήθηκε από το 16% το 2010 σε 23% το 2011, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία, ομάδες υψηλού κινδύνου αποτελούν, μεταξύ άλλων, οι άνεργοι και τα μονογονεϊκά νοικοκυριά με τουλάχιστον ένα εξαρτώμενο παιδί.
Ωστόσο, όπως τονίζεται στην έκθεση, η φτώχεια φαίνεται να μετατοπίζεται από την ομάδα των ηλικιωμένων προς τις ομάδες των νεότερων ζευγαριών με παιδιά και τους νέους εργαζομένους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό των παιδιών έως 15 ετών που ζουν κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας αυξήθηκε σε 23,3% το 2011 (Ε.Ε.-27: 20,3%), από 19,3% το 2005, και είναι υψηλότερο κατά περίπου δύο εκατοστιαίες μονάδες από το αντίστοιχο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2010 ήταν 22,3%, ήτοι μία ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερα.
Επιπλέον, από τους δείκτες εισοδηματικής ανισότητας προκύπτει ότι «το πλουσιότερο 20% των νοικοκυριών κατέχει έξι φορές μεγαλύτερο μερίδιο εισοδήματος απ’ ό,τι το φτωχότερο 20%», ενώ ο συντελεστής GINI, που χρησιμοποιείται για να αναδείξει την άνιση κατανομή εισοδήματος σε μια χώρα, στέκεται στο 33,6 (για την Ευρώπη των 27 ο ίδιο δείκτης βρίσκεται στο 30,7) με το 0 να αντιπροσωπεύει την απόλυτη ισότητα στην κατανομή του εισοδήματος και το 100 την απόλυτη ανισότητα.
Το πλέον ανησυχητικό όμως είναι ότι «η οικονομική ύφεση δεν επηρεάζει μόνο τον φτωχό πληθυσμό, αλλά και σημαντικό μέρος του μη φτωχού πληθυσμού», με την επίδραση των κοινωνικών δαπανών (συντάξεις και επιδόματα) στο ποσοστό κινδύνου φτώχειας στην Ελλάδα να περιορίζεται στο 23,5, χαμηλότερη από την αντίστοιχη στην Ευρωπαϊκή Ενωση (25,8), ενώ παρατηρείται στέρηση βασικών αγαθών και υπηρεσιών, όπως επιβάρυνση δαπανών στέγασης, αδυναμία πληρωμής δανείων ή αγορών με δόσεις, δυσκολίες στην κάλυψη πάγιων λογαριασμών και δυσκολία ικανοποίησης των βασικών αναγκών.
Μη αναστρέψιμο επίπεδο
Είναι σαφές ότι η μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας σε κοινωνία φτωχών, κοινωνία ανέχειας, επισφάλειας και σφοδρής ανισότητας έχει επιτελεστεί στο ιστορικά πολύ μικρό χρονικό διάστημα των δύο ετών, στο οποίο το κράτος δεν αναγνωρίζει πλέον τον ρόλο του ως εγγυητή των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων και η κοινωνία δεν έχει προλάβει να αναπτύξει τυπικά και άτυπα δίχτυα προστασίας.
Ακόμα κι εκείνο το υπολειμματικό κράτος πρόνοιας που αναπτύχθηκε από τη δεκαετία του ’80 με ανάπτυξη δομών και κοινωνικών υπηρεσιών συστηματικά συρρικνώνεται και κατακερματίζεται.
Εχουμε φτάσει πλέον σε ένα σημείο όπου ο κοινωνικός ιστός έχει διαρραγεί σε σχεδόν μη αναστρέψιμο επίπεδο, ειδικά στους τομείς της υγείας και της ψυχικής υγείας, όπως και της κοινωνικής προστασίας.
Ξανθή Γούναρη
