Στην τελική ευθεία η αποκατάσταση του σκεπάστρου της Ολομέλειας. Η ιστορία του εμβληματικού κτιρίουΑπό την
Κατερίνα Κανάκη
Εργάτες, γερανοί και οικοδομικά υλικά. Αυτά αντικρίζουν εδώ και πολλούς μήνες βουλευτές, υπάλληλοι και δημοσιογράφοι που εισέρχονται στον αύλειο χώρο της Βουλής, καθώς είναι σε εξέλιξη οι «πολυδιαφημισμένες» εργασίες αποκατάστασης των φθορών στο σκέπαστρο του μεγάρου του Κοινοβουλίου.
Ρητή δέσμευση όλων είναι ότι τα έργα θα έχουν ολοκληρωθεί εντός του Σεπτεμβρίου, αν και μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι αράδες το εργοτάξιο δεν έχει αποχωρήσει ακόμη από το Σύνταγμα και η Ολομέλεια παραμένει σφραγισμένη. Η επιβλητική αίθουσα παρέμεινε κλειστή καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού για τις επισκευές που έπρεπε να γίνουν επειγόντως, αφού ο κόμπος είχε φθάσει πια στο χτένι, μια και κάθε φορά που υπήρχε μια ισχυρή βροχόπτωση, οι σταγόνες της βροχής κατάφερναν και τρύπωναν στην αίθουσα, προκαλώντας τον πανικό και βάζοντας σε κίνδυνο όχι μόνο το πανάκριβο νέο σύστημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας αλλά και ανθρώπινες ζωές.
Ανεπάρκεια
Αλλωστε, το 2013 η κατασκευαστική ανεπάρκεια του θόλου λίγο έλειψε να κοστίσει τη ζωή σε υπάλληλο της Βουλής, η οποία είχε ανέβει στον θόλο προσπαθώντας να βγάλει νερά βροχής για να μην πέσουν στην αίθουσα της Ολομέλειας.
Το μεταλλικό πλαίσιο υποχώρησε και η άτυχη γυναίκα γλίστρησε στην κοιλοδοκό και βρέθηκε να αιωρείται στο κενό, με την απόσταση που τη χώριζε από το έδαφος να φτάνει τα 25 μέτρα! Ακόμη, έσπασαν γυαλιά, τα οποία έπεσαν στην αίθουσα, θέτοντας σε κίνδυνο και τους βουλευτές που βρίσκονταν στην εν εξελίξει συνεδρίαση. Η γυναίκα ήταν δεμένη με ζώνη ασφαλείας κι έτσι την τράβηξαν αμέσως πάνω οι συνάδελφοί της. Από θαύμα τη γλίτωσε με μερικά κοψίματα, ενώ από τύχη δεν χτυπήθηκαν ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας και ο πρώην υφυπουργός Αθλητισμού Γιάννης Ιωαννίδης που βρίσκονταν κάτω από το σημείο του ατυχήματος, στα υπουργικά έδρανα. Το όχι και τόσο μακρινό 2013 ο συναγερμός έληξε σύντομα και ευτυχώς χωρίς ανθρώπινες απώλειες.
Διαρροές
Τον τελευταίο καιρό, τα φαινόμενα της διαρροής υδάτων από τη γυάλινη οροφή ήταν σχεδόν εβδομαδιαία, με αποτέλεσμα όχι μόνο να παρεμποδίζεται το κοινοβουλευτικό έργο, αλλά και να κινδυνεύει με βραχυκύκλωμα το σύστημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Η εκτίμηση όλων είναι πως ο γυάλινος θόλος θα επισκευαστεί οριστικά και θα δοθεί τέλος στις λογής λογής περιπέτειες.
Σημειωτέον ότι η μέχρι πρότινος κατασκευή κάλυψης χρονολογείται το 1934, όταν κατασκευάστηκε η γυάλινη οροφή στο πλαίσιο εργασιών μετατροπής των παλαιών ανακτόρων σε Κοινοβούλιο. Από εκείνη την περίοδο μέχρι σήμερα είχαν γίνει μόνο τοπικές επεμβάσεις αποκατάστασης του συστήματος στέγασης, του δομικού φορέα και των περιμετρικών οικοδομικών στοιχείων. Να σημειωθεί ότι το ποσό που δόθηκε για το έργο ανέρχεται στο 1.287.226,74 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Το κόστος έχει καλυφθεί από τον προϋπολογισμό της Βουλής και το ΕΣΠΑ, ενώ σκοπός είναι αφενός η αναβάθμιση της λειτουργικότητας του στεγάστρου, όσον αφορά τη στεγανότητά του, την ενεργειακή απόδοσή του και την επισκεψιμότητά του, και αφετέρου η ασφάλεια του θόλου. Επίσης, στο έργο περιλαμβάνονται παρεμβάσεις βελτίωσης του αερισμού και του φυσικού φωτισμού, αλλά και η στεγανοποίηση του συνόλου της κατασκευής.
Ο θεμέλιος λίθος το 1836 και οι διάφορες χρήσεις του
Η επισκευή του γυάλινου θόλου της Ολομέλειας δίνει την αφορμή στην «κυριακάτικη δημοκρατία» να κάνει μια άκρως ενδιαφέρουσα αναδρομή στη μακρά ιστορία του κτιρίου της Βουλής που, αν μη τι άλλο, είναι συνδεδεμένο άρρηκτα με την πολύπαθη πολιτική ιστορία του τόπου. Πολλοί αγνοούν ότι το εντυπωσιακό Μέγαρο της Βουλής είχε κατασκευαστεί αρχικά με σκοπό να χρησιμοποιηθεί ως ανάκτορο του Οθωνα, του πρώτου βασιλιά της χώρας. Μάλιστα η ανέγερσή του έγινε με έξοδα του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας, ως προσωπικό δάνειο προς τον Οθωνα, αν και αρχικώς είχε προβλεφθεί κρατικό κονδύλι, το οποίο ο βασιλιάς τελικώς δεν χρησιμοποίησε.
Το δάνειο κόστισε περί τις 100.000 λίρες και ο Οθωνας αναγκάστηκε να καταβάλλει για χρόνια υψηλότατα τοκοχρεολύσια, έως ότου αποπλήρωσε το χρέος το 1858. Αρχιτέκτονας του επιβλητικού κτιρίου ήταν ο Φρειδερίκος Γκέρτνερ, γνωστός για τα βασιλικά ανάκτορα του Μονάχου και το Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Ο θεμέλιος λίθος μπήκε τον Φεβρουάριο του 1836 και έξι χρόνια αργότερα παραδόθηκε στη βασιλική οικογένεια του Οθωνα. Εζησαν εκεί επί μια εικοσαετία και εν συνεχεία, μετά την έξωση του Οθωνα, το κτίριο κατοικήθηκε από τους βασιλείς της νέας δυναστείας των Γλίξμπουργκ. Το 1922 το ανάκτορο εγκαταλείφθηκε οριστικά από τη βασιλική οικογένεια και το μέγαρο χρησιμοποιήθηκε για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, ανάλογα με τη συγκυρία.
Πέρα από δημόσιες υπηρεσίες, στο κτίριο στεγάστηκαν ιδιωτικοί κοινωνικοί φορείς και διεθνείς οργανώσεις που είχαν ως κύριο μέλημα την αντιμετώπιση της Μικρασιατικής Καταστροφής. Κρατικές υπηρεσίες των υπουργείων Γεωργίας, Υγιεινής και Στρατιωτικών, η Διεθνής Υπηρεσία Μετανάστευσης, η Αστυνομία Πόλεων, η Χριστιανική Ενωσις Νεανίδων λειτούργησαν εντός της σημερινής Βουλής, ενώ και χιλιάδες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία βρήκαν πρόχειρο καταφύγιο στο κτίριο και στον περίβολό του. Εντός του κτιρίου έχει δημιουργηθεί ακόμη και μουσείο. Πρόκειται για το Μουσείο Ενθυμίων του Γεωργίου Α΄, που εγκαινιάστηκε το 1927 ως παράρτημα του Εθνικού – Ιστορικού Μουσείου και λειτούργησε εκεί έως το 1930 και από το 1936 έως το 1941.
Η μετατροπή σε Κοινοβούλιο
Το 1929 αποφασίστηκε τα παλαιά ανάκτορα να μετατραπούν σε έδρα του Κοινοβουλίου του ελληνικού κράτους, το οποίο μέχρι πρότινος στεγαζόταν στο Βουλευτήριο στη Σταδίου, που σήμερα είναι ευρύτερα γνωστό ως Παλιά Βουλή. Η μεταφορά έγινε κατ’ εντολήν της κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου, ενώ για την εφαρμογή αυτής της εντολής -και με τη συνδρομή του αρχιτέκτονα Ανδρέα Κριεζή- έγιναν σημαντικές αλλαγές στο κτίριο.
Είναι ενδεικτικό ότι κατεδαφίστηκε όλο το κεντρικό τμήμα που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά και στη θέση του χτίστηκαν η μεγάλη αίθουσα συνεδριάσεων και η αίθουσα της Γερουσίας, με την πολύπαθη γυάλινη οροφή, για να υπάρχει άφθονο φυσικό φως. Μάλιστα το 1932 έγιναν και τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου του Αγνωστου Στρατιώτη, που άρχισε να κατασκευάζεται το 1929. Τα εγκαίνια της Γερουσίας έγιναν τον Αύγουστο του 1934 και της Βουλής τον Ιούλιο του 1935.
Μέχρι σήμερα έχουν γίνει ομολογουμένως αρκετές παρεμβάσεις στον χώρο, με πιο σημαντικές ίσως -εκτός των όποιων αλλαγών στο εσωτερικό- τη δημιουργία, επί Απόστολου Κακλαμάνη, πενταώροφου υπόγειου πάρκινγκ και βρεφονηπιακού σταθμού για τα παιδιά υπαλλήλων και βουλευτών.
Οι πυρκαγιές, οι καταστροφές και το… καντήλι της βασίλισσας Ολγας
Πολλοί λησμονούν τις απίστευτες περιπέτειες που έχει περάσει το κτίριο της σημερινής Βουλής, όπως οι δύο μεγάλες πυρκαγιές που προκάλεσαν ανυπολόγιστες ζημιές. Η πρώτη πυρκαγιά -τον Ιούλιο του 1884- αποτέφρωσε τον δεύτερο όροφο της βόρειας πτέρυγας, ενώ η δεύτερη και μεγαλύτερης έκτασης, στις 24 Δεκεμβρίου 1909, έκαψε τα πάντα, καταστρέφοντας ολοκληρωτικά την κεντρική πτέρυγα.
Ετσι η βασιλική οικογένεια υποχρεώθηκε να μεταφερθεί στο εξοχικό ανάκτορο του Τατοΐου. Η πυρκαγιά εκείνη έμεινε στην ιστορία και για το μέγεθός της, καθώς κατέκαψε σχεδόν τα πάντα, αλλά και για την παραφιλολογία που την ακολούθησε. Είναι ενδεικτικό πως, αν και η βασιλική οικογένεια δεν κινδύνεψε, καθώς γιόρταζε τα Χριστούγεννα στο Τατόι, οι φήμες περί δολιοφθοράς έδιναν και έπαιρναν.
Πολλοί τότε έστρεψαν τα βέλη τους στους Βρετανούς, κατηγορώντας τους ότι εκείνοι προκάλεσαν την πυρκαγιά, είτε επειδή ήθελαν να καταστρέψουν σημαντικά έγγραφα που βρίσκονταν στο κτίριο είτε, σύμφωνα με άλλους, επειδή επιθυμούσαν διακαώς να επιβάλουν την παρουσία τους στη χώρα μας και γι’ αυτό προσπάθησαν να καταδείξουν την «ανικανότητα» των Ελλήνων να αντιδράσουν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Πάντως, ως πιο πιθανή αιτία της φωτιάς φαίνεται να είναι ένα… καντήλι που άναψε η βασίλισσα Ολγα στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, που βρισκόταν στον δεύτερο όροφο.
Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου
Αρρηκτα συνδεδεμένο με το κτίριο του Κοινοβουλίου είναι το ταφικό μνημείο για τους πεσόντες των πολεμικών αγώνων του χώρας. Η ανέγερσή του αποφασίστηκε το 1926 επί Θεόδωρου Πάγκαλου, ενώ τα κρατικά κονδύλια διατέθηκαν με απόφαση του υπουργικού συμβουλίου το 1928.
Τα αποκαλυπτήρια του επιβλητικού μνημείου, που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Φωκίων Ρωκ, έγιναν στις 25 Μαρτίου 1932, ημέρα της επετείου της εθνικής εορτής, με κάθε επισημότητα και παρουσία υψηλών προσκεκλημένων. Ο Ελληνας Αγνωστος Στρατιώτης είναι ένας γυμνός νεκρός πολεμιστής, που, αν και βρίσκεται ξαπλωμένος, δίνει την εικόνα, μέσα από τη δύναμη και τη ρωμαλεότητά του, ότι απλώς ξεκουράζεται και είναι έτοιμος να σηκωθεί. Στο αριστερό χέρι του ο νεκρός στρατιώτης κρατά κυκλική ασπίδα, ενώ στο κεφάλι φορά κράνος.
Στο πλάι της παράστασης είναι χαραγμένες φράσεις από το έργο του Θουκυδίδη. Στα αριστερά βρίσκεται η φράση «Μια κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών» και στα δεξιά η φράση «Ανδρών επιφανών πάσα γης τάφος». Στη μέση έχει χαραχθεί η φράση «Εις αφανή στρατιώτη».
Τα περίφημα γραφικά λουλουδάδικα
Στο πλάι της Βουλής, επί της Βασιλίσσης Σοφίας, μεταφέρθηκαν, σχεδόν ταυτόχρονα με την ανέγερση του Μνημείου του Αγνωστου Στρατιώτη, τα γραφικά λουλουδάδικα που έδωσαν ζωή και χρώμα στην πλατεία Συντάγματος. Σκοπός ήταν τότε να μπορούν να αγοράζουν οι πολίτες λουλούδια και να τα καταθέτουν στο μνημείο, προς τιμήν όσων θυσιάστηκαν για τη χώρα. Τα λουλουδάδικα έγιναν αμέσως θεσμός, αφού οι Αθηναίοι τα αγκάλιασαν, καθιστώντας τα απαραίτητο συστατικό στοιχείο της λεωφόρου. Μετά τη δεκαετία του ‘80 άρχισε σταδιακά η παρακμή για τα γραφικά καταστήματα, λόγω της πληθώρας άλλων ανθοπωλείων που άνοιξαν στην ευρύτερη περιοχή της πλατείας. Τα εναπομείναντα ανθοπωλεία της Βουλής προστατεύονται από την Πολιτεία, αφού με υπουργική τροπολογία έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα μνημεία.
