Το αλώνισμα την περίοδο 1950-1960 στην Ελλάδα βρισκόταν σε μια μεταβατική φάση: σε πολλά χωριά διατηρούνταν οι παραδοσιακές μέθοδοι, ενώ σταδιακά έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτες αλωνιστικές μηχανές.
Το παραδοσιακό αλώνισμα
Μετά τον θερισμό, τα δεμάτια του σιταριού μεταφέρονταν στο αλώνι, έναν κυκλικό, επίπεδο χώρο με πέτρινο ή χωμάτινο δάπεδο.
Εκεί απλώνονταν τα στάχυα και γύρω τους κινούνταν άλογα, μουλάρια ή βόδια, που έσερναν το δουκάνι (ξύλινο εργαλείο με ενσωματωμένες κοφτερές πέτρες ή μεταλλικές λάμες).Έτσι έσπαζαν τα στάχυα και ελευθερωνόταν ο καρπός.
Στη συνέχεια γινόταν το λίχνισμα: με ξύλινα φτυάρια ή δικράνια οι αγρότες πετούσαν στον αέρα το μίγμα καρπού και άχυρου. Ο άνεμος παρέσυρε το ελαφρύ άχυρο, ενώ ο βαρύτερος σπόρος έπεφτε στο έδαφος.
Ο καθαρός καρπός συγκεντρωνόταν σε σακιά και αποθηκευόταν στις αποθήκες ή στους αχυρώνες.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 εμφανίστηκαν και οι πρώτες θεριζοαλωνιστικές μηχανές, οι οποίες έκαναν θερισμό και αλώνισμα ταυτόχρονα. Η χρήση τους εξαπλώθηκε κυρίως στους μεγάλους κάμπους, ενώ στα ορεινά και μικρά χωριά οι παραδοσιακές μέθοδοι συνέχισαν να χρησιμοποιούνται για αρκετά χρόνια.
Στις πλαγιές και στα επικλινή χωράφια χρησιμοποιούνταν πιο κοντές θεριζοαλωνιστικές μηχανές, όπως οι Φέργκιουσον, επειδή ήταν πιο σταθερές και υπήρχε μικρότερος κίνδυνος να ανατραπούν.
Σε πολλά ορεινά χωριά, όμως, δεν υπήρχαν δρόμοι για να φτάσουν οι μηχανές στα χωράφια. Εκεί ο θερισμός γινόταν με το δρεπάνι. Πολλοί άνθρωποι δούλευαν μαζί, βοηθώντας ο ένας τον άλλο. Τη μία μέρα θέριζαν το χωράφι μιας οικογένειας και την επόμενη μιας άλλης. Η αλληλοβοήθεια ήταν βασικό στοιχείο της ζωής στο χωριό.
Τα κομμένα στάχυα δένονταν σε δεμάτια και μεταφέρονταν σε έναν μεγάλο κοινόχρηστο ανοιχτό χώρο του χωριού. Εκεί έφτανε η πατόζα, η αλωνιστική μηχανή της εποχής, η οποία διαχώριζε τον καρπό από το άχυρο.
Όταν τελείωνε το αλώνισμα, ο καθαρός σπόρος συγκεντρωνόταν σε σακιά και μεταφερόταν στις αποθήκες, ενώ το άχυρο χρησιμοποιούνταν κυρίως ως ζωοτροφή για τα ζώα.
Κοινωνική σημασία
Το αλώνισμα δεν ήταν μόνο μια αγροτική εργασία, αλλά και μια σημαντική κοινωνική εκδήλωση που βασιζόταν στη συνεργασία, την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια των κατοίκων του χωριού.
Έτσι, την περίοδο 1950–1960 το αλώνισμα συμβόλιζε τη μετάβαση από την παραδοσιακή γεωργία στη μηχανοποιημένη καλλιέργεια, σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στην αγροτική ζωή της Ελλάδας.
Σωκράτης Κολίτσας
ΠΗΓΗ: eleftheria.gr