Mια μεγάλης σημασίας επιστημονική ανατροπή έρχεται να ανασκευάσει τις μέχρι σήμερα επικρατούσες εκδοχές για ένα από τα πλέον συζητημένα αρχαιολογικά ευρήματα των τελευταίων ετών στην Αττική.
Η μελέτη της ερευνητικής ομάδας της Τζουλιάν Ρ. Στάμερ, από το πανεπιστήμιο της Αριζόνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Journal of Archaeological Science», αποδομεί την υπόθεση ότι οι 79 αλυσοδεμένοι άνδρες που εντοπίστηκαν το 2016 στον μαζικό τάφο της Εσπλανάδας στο Φάληρο ήταν ξένοι εισβολείς, μισθοφόροι ή πειρατές.
Η εργαστηριακή εξέταση των λειψάνων, με τη μέθοδο της ανάλυσης ισοτόπων στροντίου στα δόντια, απέδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των εκτελεσθέντων είχε ανατραφεί και μεγαλώσει στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής.
Η συγκεκριμένη αναλυτική τεχνική βασίζεται στο γεγονός ότι το σμάλτο των δοντιών σχηματίζεται κατά την παιδική ηλικία, αποτυπώνοντας ανεξίτηλα τη γεωλογική υπογραφή του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο διαβιοί και τρέφεται ένα άτομο καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του.
Από το δείγμα των 66 αλυσοδεμένων σκελετών που αναλύθηκε, οι 64, ποσοστό που αγγίζει το 96,9%, εμφάνισαν τοπικές ισοτοπικές τιμές απόλυτα συμβατές με το γεωλογικό υπόβαθρο της Αττικής. Τα αποτελέσματα αυτά συγκρίθηκαν με στοιχεία από άλλους 97 σκελετούς του υπόλοιπου νεκροταφείου του Φαλήρου, επιβεβαιώνοντας ότι οι αλυσοδεμένοι κρατούμενοι δεν διέφεραν καθόλου από τον γενικότερο πληθυσμό ως προς τη γεωγραφική καταγωγή.
Επιπλέον, η ανάλυση πολλαπλών δοντιών από τα ίδια άτομα έδειξε ότι το 92,9% παρέμεινε σταθερά στην Αττική καθ’ όλη τη διάρκεια της σωματικής του διαμόρφωσης. Ελάχιστες εξαιρέσεις εντοπίστηκαν στο συνολικό δείγμα, καθώς μόλις επτά άτομα ταξινομήθηκαν ως μη ντόπιοι, φέροντας ίχνη μετακίνησης από περιοχές όπως η Πελοπόννησος ή η δυτική Μακεδονία.
Τα νέα αυτά εργαστηριακά δεδομένα μετατοπίζουν άρδην την ιστορική ερμηνεία του ευρήματος. Η κατάρριψη του σεναρίου της εξουδετέρωσης των εξωτερικών απειλών οδηγεί τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για εκδήλωση κάποιας οξείας εσωτερικής κοινωνικής και πολιτικής βίας, η οποία στρεφόταν προς τα μέσα.
Τα θύματα της μαζικής αυτής θανατικής εκτέλεσης αποτελούσαν οργανικό τμήμα του τοπικού κοινωνικού ιστού της αρχαίας Αττικής, γεγονός που παραπέμπει ευθέως σε κάποια αιματηρή, εσωτερική διαμάχη ή βίαιη αναμέτρηση πολιτικών φατριών για την κατάληψη της εξουσίας.
Οι «δεσμώτες του Φαλήρου» είναι ένα νεκροταφείο του 8ου και 7ου αιώνα π.Χ., το οποίο ήρθε στο φως στην περιοχή του Δέλτα Φαλήρου. Ανάμεσα στους περισσότερους από 1.500 σκελετούς που έχουν ανακαλυφθεί, δεκάδες έχουν σιδηρά δεσμά δεμένα στην πλάτη. Η κατάσταση των ευρημάτων υποδεικνύει ότι επρόκειτο για μαζική θανατική εκτέλεση. Φημολογείται πως οι αλυσοδεμένοι σκελετοί συνδέονται με τις εκκαθαρίσεις των οπαδών του Κύλωνα. Ο τελευταίος είχε επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία το 632 π.Χ.
