Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα έχει σταθεροποιηθεί η χρήση αντικαταθλιπτικών στην Ελλάδα μετά την κατακόρυφη έξαρση που καταγράφηκε κατά την περίοδο της πανδημίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για το 2024, η χώρα μας βρίσκεται πλέον στην πρώτη δεκάδα παγκοσμίως σε ό,τι αφορά τις καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους. Η τάση αυτή παρουσιάζει αναλογίες με τις τιμές των προϊόντων στα ράφια, καθώς μετά την απότομη άνοδο λόγω του Covid-19, οι δείκτες παρέμειναν ψηλά αντί να υποχωρήσουν.
Η μακροχρόνια καταγραφή δείχνει ότι από το 2000 έως το 2020 η αύξηση της κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών στην Ελλάδα άγγιξε το 248%. Σήμερα, η αναλογία διαμορφώνεται στις 80,2 δόσεις ανά 1.000 άτομα, γεγονός που φέρνει τη χώρα στη 10η θέση της σχετικής λίστας. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τα δεδομένα του ΟΟΣΑ απουσιάζουν οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο λόγω διαφορετικού τρόπου καταγραφής· εάν συμπεριλαμβάνονταν, θα βρίσκονταν στην πρώτη πεντάδα (με τις ΗΠΑ να καταγράφουν ποσοστό χρήσης 13%-14% και το Ηνωμένο Βασίλειο 135-138 δόσεις ανά 1.000 άτομα), μετατοπίζοντας την Ελλάδα εκτός δεκάδας.
Το παράδοξο των «ευτυχισμένων» χωρών και η διεύρυνση των συνταγών
Η έκθεση του ΟΟΣΑ αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση που συνδέεται με την Έκθεση Παγκόσμιας Ευτυχίας για το 2026. Η Φινλανδία, η οποία αναδείχθηκε για ένατη συνεχή χρονιά η πιο ευτυχισμένη χώρα του κόσμου, βρίσκεται στην 8η θέση της κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών (97,7 δόσεις ανά 1.000 κατοίκους). Αντίστοιχα, η δεύτερη πιο ευτυχισμένη χώρα, η Ισλανδία, οδηγεί την κούρσα της κατανάλωσης με 168,9 δόσεις, ενώ η Δανία (τρίτη σε ευτυχία) κατέχει την 9η θέση με 96,2 δόσεις. Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η Πορτογαλία (163,4), ο Καναδάς (134,6), η Σουηδία (121,8) και η Ισπανία (106,1), ενώ ακολουθούν η Χιλή (104) και η Νέα Ζηλανδία (100,6).
Οι αναλυτές αποδίδουν το φαινόμενο αυτό στην εύκολη και επιδοτούμενη πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, στην απουσία κοινωνικού στίγματος στα βόρεια έθνη, αλλά και σε κλιματικούς παράγοντες, όπως η περιορισμένη ηλιοφάνεια. Παράλληλα, η χρήση των συγκεκριμένων σκευασμάτων έχει διευρυνθεί την τελευταία δεκαετία. Πλέον δεν χορηγούνται αποκλειστικά για την κατάθλιψη, αλλά και για τη διαχείριση του έντονου άγχους, των κρίσεων πανικού, της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, των χρόνιων πόνων ή της αϋπνίας.
Η καμπύλη «J» και η κάμψη των κοινωνικών αμυνών
Στην Ελλάδα, η πορεία της κατανάλωσης ακολούθησε το μοντέλο της λεγόμενης «κυρτής ανάπτυξης», σχηματίζοντας μια καμπύλη τύπου J στο σχετικό γράφημα. Ενώς μέχρι το 2020 η άνοδος ήταν εξαιρετικά ήπια και σταθερή, η πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής, πολλαπλασιάζοντας τους ρυθμούς αύξησης μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η τάση αυτή στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Πορτογαλία και η Ιταλία, φανερώνει ότι οι παραδοσιακοί μηχανισμοί άμυνας της κοινωνίας υπέστησαν κάμψη. Το υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, που λειτουργούσε ιστορικά ως ανάχωμα, αποδείχθηκε ανεπαρκές μπροστά στο έντονο στρες που προκάλεσαν οι διαδοχικές οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις.