Σπάνια αριστουργήματα από τις ρωσικές στέπες θα κατακλύσουν από την προσεχή Πέμπτη το Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής «Β & Μ Θεοχαράκη». «Διαμάντια» της ζωγραφικής τέχνης, έργα που δημιουργήθηκαν με αυτοθυσία των καλλιτεχνών (ακόμη και στους -40 βαθμούς Κελσίου), όλα φιλοτεχνημένα από σπουδαίους εικαστικούς της Ρωσίας, μεταξύ των οποίων σχέδια, ακουαρέλες, χαρακτικά αλλά και ελαιογραφίες, θα παρουσιαστούν στο κοινό σε μια προσπάθεια κατανόησης της πολυδιάστατης ρωσικής δημιουργίας.
Βέβαια, το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο της έκθεσης είναι ότι τα έργα προέρχονται από την περίφημη Πινακοθήκη Manege της Αγίας Πετρούπολης, ενός πολιτιστικού οργανισμού που διαθέτει μια μοναδική μουσειακή συλλογή πινάκων, με ευρεία γκάμα θεμάτων, τεχνοτροπιών και καλλιτεχνικών γενεών.
Πυρήνας της συλλογής, που παρουσιάζεται στην πρώτη ενότητα της έκθεσης, είναι πίνακες και σχέδια των δεκαετιών ανάμεσα στο 1920 και το 1940, όταν η πόλη ακόμη ονομαζόταν Λένινγκραντ. Τα έργα αυτά, μεγάλης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, προσφέρουν μια ξεχωριστή προσέγγιση της σοβιετικής τέχνης εκείνης της περιόδου. Εκεί, στη «Βενετία του Βορρά», άλλωστε, γιγαντώθηκε μια γενιά καλλιτεχνών, η οποία επηρέασε έντονα τη μεταγενέστερη ρωσική τέχνη. Πακούλιν, Ρουσακόφ, Τιμοσένκο, Λιζάκ, αλλά και δεκάδες άλλοι εικαστικοί αποτύπωσαν στον καμβά τους εικόνες που σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνονταν στη θλιβερή κατάσταση της εποχής.
Οπως αναφέρει στον κατάλογο της έκθεσης η επιμελήτρια Marina Jigarkhanyan, «τις περισσότερες φορές απεικόνιζαν τη θέα που αντίκριζαν από τα παράθυρα των εργαστηρίων τους – τις προκυμαίες, τις λεωφόρους, τις εσωτερικές αυλές των σπιτιών».
Θεαματική διάσωση των έργων ακόμα και με έλκηθρα
Χαρακτηριστικό είναι ότι αρκετά από τα έργα που κοσμούν την περίφημη αυτή συλλογή δημιουργήθηκαν κάτω από πολύ άσχημες ιστορικές συνθήκες, όπως για παράδειγμα την πολιορκία του Λένινγκραντ, η οποία διήρκεσε τρία ολόκληρα χρόνια. «Στη μνήμη των κατοίκων του Λένινγκραντ» λέει η επιμελήτρια της έκθεσης, «έχει αποτυπωθεί για πάντα η μορφή του Πακούλιν, όρθιου μπροστά στο καβαλέτο του, να ζωγραφίζει τοπία στους δρόμους της πολιορκημένης πόλης, με θερμοκρασία 40 βαθμούς υπό το μηδέν (το γεγονός αυτό τεκμηριώνεται από αρχειακές φωτογραφίες της εποχής). Δυστυχώς, πολλοί καλλιτέχνες χάθηκαν εξαιτίας της πείνας και της εξάντλησης. Μεταξύ αυτών ο Λαπσίν, ο Γκρίνμπεργκ, ο Ποτστένι, ο Ζαγκόσκιν.
Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι φορές που τα έργα αυτών των πρωτοπόρων εικαστικών της Ρωσίας γλίτωσαν από την αιώνια λήθη χάρη στην αφοσίωση φίλων και συγγενών τους. «Η πολιτιστική κληρονομιά τους διαφυλάχτηκε χάρη στην ηρωικά μαρτυρική αφοσίωση των συναδέλφων τους, οι οποίοι στην κυριολεξία έσωσαν τα έργα των φίλων τους από την καταστροφή και τη λεηλασία, μεταφέροντάς τα τμηματικά με έλκηθρα στους χιονισμένους δρόμους του Λένινγκραντ ως τις οικίες τους» τονίζει η επιμελήτρια.
Ενα ακόμη ενδεικτικό παράδειγμα θεαματικής… διάσωσης έργων είναι και η περίπτωση του εικαστικού Ζαγκόσκιν, του οποίου τα έργα σώθηκαν χάρη στην ανδρεία του δεκατριάχρονου ανιψιού του. Παρότι ο μικρός ήταν εξαντλημένος από την πείνα και το κρύο, μετέφερε μετά τον τραγικό θάνατο του ζωγράφου όλα τα έργα του στο σπίτι του. Αργότερα, στη δεκαετία του 1990, μεταναστεύοντας οριστικά στις ΗΠΑ, δώρισε την κληρονομιά Ζαγκόσκιν στο Κρατικό Ρωσικό Μουσείο και στην Πινακοθήκη Manege
Info: Η έκθεση με τίτλο «Μεγάλοι Ρώσοι ζωγράφοι από τη συλλογή Manege στην Αγία Πετρούπολη» θα διαρκέσει έως τις 11 Μαρτίου 2012. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία, καθώς και εργαστήρια ζωγραφικής για παιδιά και ενήλικες.
Γιώτα Βαζούρα
