Ενας από τους ελάχιστους τομείς της ελληνικής οικονομίας που παρουσιάζει αναπτυξιακή δυναμική μέσα σε περιβάλλον βαθιάς οικονομικής κρίσης είναι η ενέργεια, μολονότι η κρίση ρευστότητας προκαλεί αλυσιδωτές αρνητικές αντιδράσεις και στον συγκεκριμένο κλάδο.
Η συμμετοχή του ενεργειακού τομέα στο ΑΕΠ ανέρχεται σε περίπου 5%, ενώ στην τελευταία τετραετία, 2009-2011, οι επενδύσεις που έγιναν στον κλάδο ανέρχονται σε 8 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε σε πρόσφατο συνέδριο ο αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ) Κωστής Σταμπολής. Παρά την κρίση, η εξέλιξη του ενεργειακού τομέα στο ίδιο διάστημα υπήρξε εντυπωσιακή. Από 540 MW που είχαν το 2009 οι ανεξάρτητοι παραγωγοί, έφτασαν σήμερα στα 2.600 MW, η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ από 1.000 MW ανήλθε σε 2.550 MW, ενώ η κατανάλωση φυσικού αερίου από 3,8 δισ. κυβικά μέτρα διαμορφώθηκε στα 4,5 δισ. κ.μ.
Η κρίση αφήνει όμως και τα σημάδια της, καθώς την ίδια περίοδο καταγράφεται, σύμφωνα με τα στοιχεία του κ. Σταμπολή, μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρισμού κατά 16% και πτώση της κατανάλωσης πετρελαϊκών προϊόντων, που υπερβαίνει το 20%. Στα αλλεπάλληλα λάθη που έγιναν από την Πολιτεία τα τελευταία δυόμισι χρόνια στην ενεργειακή αγορά αναφέρθηκε ο πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΕΝΕ, καθηγητής Παντελής Κάπρος, στο πρόσφατο συνέδριο. Τα λάθη αυτά εστιάζονται κατά τον κ. Κάπρο στην αλόγιστη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και των εγγυημένων τιμών, στον τρόπο εφαρμογής του μοντέλου της αγοράς, στο πλαίσιο του τρίτου ενεργειακού πακέτου, στην αδυναμία ρύθμισης των τιμολογίων υψηλής τάσης και είσπραξης του Τέλους Ακίνητης Περιουσίας μέσω των τιμολογίων της ΔΕΗ.
Η σύγκρουση του υπουργείου Περιβάλλοντος (ΥΠΕΚΑ) με τους φορείς της αγοράς φωτοβολταϊκών, με αφορμή την επιβολή έκτακτης εισφοράς επί του τζίρου των εταιριών, δείχνει ότι η καθυστέρηση (με ευθύνη των προηγούμενων κυβερνήσεων) στην αντιμετώπιση της «μαύρης τρύπας» του λειτουργού (ΛΑΓΗΕ) θα πληρωθεί ακριβά.
Το περιορισμένο ενδιαφέρον για τη ΔΕΠΑ, την περασμένη Δευτέρα, εξαιτίας του κλίματος πολιτικής και οικονομικής αστάθειας, αναδεικνύει επίσης τις δυσκολίες στο εγχείρημα ιδιωτικοποίησης σημαντικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων στην ενέργεια. Μετά την ολοκλήρωση του διαγωνισμού για τη ΔΕΠΑ αναμένεται να αρχίσει η διαδικασία πώλησης του ποσοστού που κατέχει το Ταμείο Ιδιωτικοποιήσεων (ΤΑΙΠΕΔ) στα Ελληνικά Πετρέλαια (ΕΛ.ΠΕ.). Τότε αναμένουν πολλοί ότι θα κορυφωθεί και η διαμάχη της Ε.Ε. με τη ρωσική πλευρά, η οποία επιδιώκει να αποκτήσει ενεργό παρουσία στην Ελλάδα.
Η σημερινή κυβέρνηση και ο αρμόδιος υφυπουργός Ενέργειας Ασημάκης Παπαγεωργίου καλούνται να επιλύσουν προβλήματα αρκετών ετών, όπως η ουσιαστική απελευθέρωση / εξυγίανση της αγοράς και η δημιουργία ενός σύγχρονου ρυθμιστικού πλαισίου. Οπως είπε ο κ. Παπαγεωργίου στο πρόσφατο συνέδριο του ΙΕΝΕ, «στην προσπάθειά μας δεν μας δόθηκε και δεν ζητήσαμε να μας δοθεί καμία περίοδος χάριτος.
Βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ένα υπέρογκο έλλειμμα στον ΛΑΓΗΕ, που απειλούσε με πλήρη εκτροχιασμό την ενεργειακή αγορά. Σε μία χώρα με τραυματισμένη αξιοπιστία, στο εσωτερικό και το εξωτερικό, το τελευταίο που έλειπε ήταν μια πιθανή ενεργειακή κατάρρευση».
Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση κινείται για την κάλυψη των γεωπολιτικών επιδιώξεων της χώρας μέσω συμμετοχής στο παιχνίδι για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ανατολή προς τη Δύση και τον λεγόμενο Νότιο Διάδρομο. Στόχος της κυβέρνησης είναι να γίνει η Ελλάδα σημείο αναφοράς στον ενεργειακό χάρτη της ανατολικής Μεσογείου, με ισχυρή συμμετοχή στα δίκτυα ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου.
Η σκληρή κόντρα για την εισφορά στα φωτοβολταϊκά
Αγρια διαμάχη με την κυβέρνηση ξέσπασε αυτή την εβδομάδα μετά την απόφαση του ΥΠΕΚΑ για έκτακτη ειδική εισφορά αλληλεγγύης στους φωτοβολταϊκούς σταθμούς για δύο χρόνια (από 1/7/2012 έως και 30/6/2014). Η ειδική εισφορά αλληλεγγύης υπολογίζεται ως ποσοστό επί της καθαρής αξίας ηλεκτρικής ενέργειας που παράγουν οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί στο σύστημα και ανέρχεται σε 25%, 27% και 30%, ανάλογα με τον χρόνο σύνδεσης και την εγγυημένη τιμή στην οποία κάθε σταθμός έχει κλειδώσει. Οι αντιδράσεις δεν προήλθαν μόνο από την αγορά, αλλά και από βουλευτές της Ν.Δ., του ΠΑΣΟΚ και των άλλων κομμάτων.
Το υπουργείο προχώρησε σε ελάφρυνση των συντελεστών, που ήταν αρχικά 25%, 29% και 35%, ενώ παράλληλα αποφάσισε να επεκτείνει την έκτακτη εισφορά και στις άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ (αιολικά, βιομάζα κ.λπ.) με συντελεστή 10% επί του τζίρου. Επιπλέον, βρίσκεται σε συζητήσεις με τις τράπεζες προκειμένου να υπάρξει διευκόλυνση των επενδυτών που κατά τους φορείς της αγοράς θα αντιμετωπίσουν προβλήματα κατά την καταβολή δόσεων δανείων στο τέλος του έτους.
Οι φορείς της αγοράς και οι βουλευτές που αντιδρούν υποστηρίζουν ότι τα μέτρα αποτελούν «ταφόπλακα» για τα φωτοβολταϊκά και προχωρούν σε προσφυγές κατά των κυβερνητικών αποφάσεων. Η κυβέρνηση απαντά ότι ανάλογα μέτρα, που στοχεύουν στη στήριξη και στον εξορθολογισμό των εγχώριων αγορών ΑΠΕ, έχουν ήδη ληφθεί ή βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Αντίστοιχα προβλήματα έχουν και οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ασχέτως της γενικότερης οικονομικής τους κατάστασης (όπως η Ισπανία, η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελβετία).
Στην αγορά θεωρούν ότι με την έκτακτη εισφορά έρχονται χρεοκοπίες και ότι οι επενδυτές θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν τα τραπεζικά δάνεια που έλαβαν για την ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών. «Η απόδοση των επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά παραμένουν υψηλές και ελκυστικές για τους ενδιαφερομένους, ενώ εισφορά επιβάλλεται υπέρ του ίδιου του Ταμείου των επενδυτών και θα γίνεται μέσω συμψηφισμού» απαντούν από το ΥΠΕΚΑ.
Από το υπουργείο ξεκαθαρίζουν, επίσης, ότι τα οικιακά φωτοβολταϊκά, λόγω του κοινωνικού τους χαρακτήρα ως ένα επιπλέον έσοδο στον οικογενειακό προϋπολογισμό, έχουν εξαιρεθεί τόσο από την αναστολή για νεοεισερχόμενες επενδύσεις όσο και από την εισφορά. Επιπλέον, δεν υπάρχει εισφορά για όσους έχουν παραγωγούς ενέργειας από φωτοβολταϊκά που έχουν «κλειδώσει τιμή» μετά τον Αύγουστο του 2012 με τις νέες δηλαδή μειωμένες εγγυημένες τιμές.
Στο ΥΠΕΚΑ υποστηρίζουν ότι, αν δεν επιβαλλόταν η έκτακτη εισφορά για το κλείσιμο της «μαύρης τρύπας» του ΛΑΓΗΕ, θα έρχονταν πολύ σκληρότερα μέτρα, όπως η αναδρομική περικοπή feed in tariffs (τιμολογίων), η μείωση ενέργειας που αγοράζει το σύστημα από φ/β κλπ. Με το σύνολο των μέτρων του ΥΠΕΚΑ αποφεύχθηκε υπέρογκη αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ (πρώην τέλος ΑΠΕ) στον τελικό λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος και μειώθηκε σε μόλις 1 ευρώ/μήνα μεσοσταθμικά για τον τυπικό οικιακό καταναλωτή, όπως έχει ανακοινωθεί από την Ανεξάρτητη Ρυθμιστική Αρχή (ΡΑΕ).
Η κυβέρνηση τονίζει ότι οι επενδυτές φωτοβολταϊκών, παρά τη δύσκολη οικονομική συγκυρία, έχουν εγγυημένο εισόδημα για 20 και 25 χρόνια από το ελληνικό κράτος, δηλαδή τους Ελληνες πολίτες, την ώρα που ο ελληνικός λαός βιώνει τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση στη σύγχρονη Ιστορία του, με μεγάλες μειώσεις στα εισοδήματά του. Επιπλέον, έχουν άμεση προτεραιότητα και αγορά του συνολικού «προϊόντος» που πουλάνε καθημερινά για 20 ή 25 χρόνια.
Τέλος, οι επενδυτές φωτοβολταϊκών εξαιρούνται ακόμα και από το 3% προς τους ΟΤΑ, που είναι αναγκασμένοι να καταβάλλουν οι επενδυτές σε όλες τις άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ. Η έκτακτη εισφορά είναι χαμηλότερη (μόλις 10%) στις άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ (π.χ. αιολικά, βιομάζα), γιατί το κόστος κατασκευής τους παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ ταυτόχρονα οι εγγυημένες τιμές που απολαμβάνουν είναι χαμηλές. Επιπλέον, η διείσδυσή τους είναι σύμφωνα με τους εθνικούς στόχους, ενώ, αντίθετα, στα φ/β έχουν σχεδόν ξεπεραστεί.
