Απελπισία, άλμα στο κενό. Στην Ευρώπη των μνημονίων και της λιτότητας τα περιθώρια στενεύουν για εκατομμύρια ανθρώπους, εργαζομένους, ανέργους, νοικοκυριά, επιχειρηματίες. Οι αυτοκτονίες σε Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία ανέδειξαν μια γνωστή αλλά σκληρή πραγματικότητα.
Η ζωή με δανεικά, αυτή που επί χρόνια προωθούσαν ανενόχλητες οι τράπεζες, τελείωσε. Και μαζί της τελείωσε για κάποιους και η πραγματική ζωή. Εκατοντάδες χιλιάδες εξώσεις εξαιτίας αδυναμίας αποπληρωμής στεγαστικών δανείων, καταναλωτικά δάνεια με υπέρογκα επιτόκια, επιχειρήσεις που στενάζουν καθώς η στρόφιγγα της τραπεζικής χρηματοδότησης έκλεισε. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρηματοδοτούνται από την ΕΚΤ, αλλά στην πραγματική οικονομία δεν πέφτει ούτε ένα ευρώ, καθώς τα δάνεια δίνονται πλέον με το σταγονόμετρο, οδηγώντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε λουκέτο.
Στην Ισπανία, η απόφαση που ελήφθη αυτήν την εβδομάδα για το πάγωμα των εξώσεων δεν ήταν μια ένδειξη ανθρωπιάς των τραπεζιτών. Σε καμία περίπτωση. Ούτως ή άλλως, οι όροι του παγώματος αφορούν μόνο ακραίες περιπτώσεις. Αφορμή για την απόφαση της Ισπανικής Ενωσης Τραπεζών ήταν δύο αυτοκτονίες, με πιο πρόσφατη μιας 53χρονης από το Μπιλμπάο, που βούτηξε στο κενό επειδή έχανε το σπίτι της. Η κατακραυγή που ακολούθησε, τα αντίσκηνα των ακτιβιστών έξω από την Bankia, την τράπεζα που έσωσε η κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι, υποχρέωσαν τις τράπεζες να παγώσουν τις εξώσεις για δύο χρόνια, «σε περιπτώσεις ανάγκης και για ανθρωπιστικούς λόγους». Από το 2008, ο αριθμός των εξώσεων λόγω αδυναμίας πληρωμής στεγαστικών δανείων έφτασε στην Ισπανία τις 350.000. Με την ανεργία να «καλπάζει» και να βρίσκεται επισήμως στο 26% και τα μέτρα λιτότητας να απειλούν να την εκτινάξουν σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα, ο αριθμός των άστεγων ισπανικών οικογενειών θα αυξανόταν κατά εκατοντάδες χιλιάδες. Σημειώνεται ότι εδώ και τέσσερα χρόνια η αξία των ακινήτων έχει σημειώσει βουτιά κατά 30%, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμα και αυτοί που πούλησαν τα σπίτια τους εξακολουθούν να είναι χρεωμένοι. Και ενώ στις ΗΠΑ στην κρίση του 2008 χάθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια, η περίπτωση της Ισπανίας είναι ξεχωριστή, είναι μοναδική, καθώς η έξωση δεν σημαίνει ότι διαγράφεται το χρέος προς την τράπεζα σύμφωνα με την ισπανική νομοθεσία. Ενας νόμος παράλογος, που ανήκει στο μακρινό 1909! Η 53χρονη Αμάγια Εγκάνα Τσοπιτέα που αυτοκτόνησε πέφτοντας από τον έκτο όροφο του διαμερίσματός της χρώσταγε στην τράπεζα La Caixa, που ήταν έτοιμη να της κάνει έξωση, το ποσό των 164.000 ευρώ, το οποίο μαζί με τους τόκους και τα πρόστιμα είχε ανέβει στα 213.000 ευρώ. Τελικά το σπίτι βγήκε στο σφυρί αντί 190.000 ευρώ.
Τα στεγαστικά δάνεια στην Ισπανία αντιπροσωπεύουν το 70% του χρέους των νοικοκυριών. Ανάμεσα σε αυτά πλήθος νοικοκυριά μεταναστών, στους οποίους δόθηκαν δάνεια αφειδώς και που σήμερα δεν είναι σε θέση ούτε να τα αποπληρώσουν ούτε να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. H Bankia, η τράπεζα που εθνικοποιήθηκε φέρνοντας τη χώρα στον προθάλαμο του μηχανισμού διάσωσης, είναι προϊόν της συγχώνευσης επτά ταμιευτηρίων, που έγινε στα τέλη του 2010 υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης, η οποία ενθάρρυνε τους μικροκαταθέτες να αγοράσουν μετοχές, για να χάσουν τελικά το κεφάλαιό τους.
Ιρλανδία: Τσουνάμι από τις επισφάλειες
Στην Ιρλανδία η φούσκα των ακινήτων έσκασε εδώ και χρόνια, προκαλώντας ένα τσουνάμι επισφαλειών. Ακόμη στο Δουβλίνο και σε άλλες ιρλανδικές πόλεις εκατοντάδες ακίνητα ιδιοκτητών που αδυνατούσαν να φανούν συνεπείς στις υποχρεώσεις τους και βγήκαν στο σφυρί έμειναν στα αζήτητα. Νέες κατασκευές ρημάζουν και άλλες τόσες έμειναν μισοτελειωμένες. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Ιρλανδία όμως είναι οι επιχειρηματίες που βρίσκονται σε αδιέξοδο. Το επίπεδο απορρίψεων δανείων στην Ιρλανδία είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην ευρωζώνη -το δεύτερο υψηλότερο μετά την Ελλάδα- σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες. Πρόσφατη έκθεση της ιρλανδικής κεντρικής τράπεζας έδειχνε ότι το 1/4 των αιτήσεων δανείων ή υπεραναλήψεων από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις απορρίπτεται. Μάλιστα πολλοί επιχειρηματίες, σε ποσοστό που ξεπερνά το 15%, δεν μπαίνουν καν στον κόπο να κάνουν αίτηση γιατί φοβούνται την απόρριψη.
Οι κάρτες βύθισαν και τον ιταλικό νότο
Στην Ιταλία η κρίση μετέτρεψε τις αντιθέσεις νότου και βορρά σε χάσμα που θα χωρίζει για πάντα τις «δύο Ιταλίες». Σε περιοχές της Καλαβρίας, εκατοντάδες οικογένειες ζουν σε σπίτια χωρίς ρεύμα, αφού η ανεργία και τα χρέη τους οδήγησαν σε πλήρη «στάση πληρωμών» και εξαθλίωση. Ακόμη και τα παιδιά δεν πηγαίνουν σχολείο, καθώς οι γονείς τους δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος της βενζίνης για να τα μεταφέρουν.
Σύμφωνα με την Ιstat, την ιταλική στατιστική υπηρεσία, ο αριθμός των Ιταλών που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε κατά 988.000, με τον συνολικό αριθμό των φτωχών να ξεπερνά πλέον τα 10.000.000. Τα τελευταία στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ιταλίας δείχνουν ότι 300.000 οικογένειες δυσκολεύονται να αποπληρώσουν τα χρέη τους και 166.000 νοικοκυριά είναι υπερχρεωμένα. Τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά σε ποσοστό 70% βαρύνονται από καταναλωτικά δάνεια ή πιστωτικές κάρτες. Τα στοιχεία όμως αναφέρονται στην έρευνα που έγινε το 2010.
Πορτογαλία: To 96% του μισθού πηγαίνει στις δόσεις
Στην Πορτογαλία πληθαίνουν οι άνεργοι, πληθαίνουν όμως και οι εργαζόμενοι που ζουν με ψίχουλα για να μπορέσουν να αποπληρώσουν τα δάνειά τους προς τις τράπεζες. Σύμφωνα με την ένωση καταναλωτών DECO, τον Σεπτέμβριο επισκέφτηκαν τα γραφεία της Πορτογάλοι εργαζόμενοι που ζούσαν μόλις με το 4% του μισθού τους, καθώς το υπόλοιπο 96% έπρεπε να δοθεί σε δάνεια και κάρτες. Υπάρχουν οικογένειες που έχουν έως και έξι δάνεια λέει η Νατάλια Νούνες της DECO. Φέτος η ένωση έχει λάβει 4.000 αιτήσεις. Μία από αυτές κατέθεσε και η 36χρονη Αννα, που ζει στη Λισαβόνα και αδυνατεί πλέον να αποπληρώσει το στεγαστικό της δάνειο ύψους 289 ευρώ τον μήνα. Η Αννα έχασε τη δουλειά της τον Σεπτέμβριο και πλέον αυτή και ο σύζυγός της τα βγάζουν πέρα με έναν μισθό 600 ευρώ. «Για φαγητό δεν ξοδεύω πάνω από 80 ευρώ τον μήνα, ζούμε από τις φιλανθρωπίες» λέει η ίδια. «Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι να χάσουμε το σπίτι μας. Αλλά δεν έχω άλλη επιλογή. Ή θα πληρώνω το δάνειο ή θα πληρώνω ρεύμα και νερό». Σύμφωνα με την Τράπεζα της Πορτογαλίας, περισσότερες από 4,6 εκατομμύρια οικογένειες έχουν δηλώσει αδυναμία αποπληρωμής των δανείων τους.
Τα στοιχεία για τα χρεωμένα ευρωπαϊκά νοικοκυριά δείχνουν ότι συνολικά ο δανεισμός αυξήθηκε, από 73% που ήταν το 1999, σε 97% το 2009. Η μεγαλύτερη αύξηση δανείων σε νοικοκυριά σημειώθηκε στην Ολλανδία, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Στις τελευταίες περιπτώσεις, δύο ήταν οι βασικοί λόγοι. Το δημογραφικό και οι προσδοκίες. Οι δύο ευρωπαϊκές χώρες του Νότου διαθέτουν ένα μεγάλο εργατικό δυναμικό, νέο σε ηλικία και με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και εξειδίκευσης. Αυτή η κατηγορία των εργαζομένων δανείστηκε, υπερχρεώθηκε, σε πολλές περιπτώσεις με την προσδοκία ότι η επαγγελματική της σταδιοδρομία θα πήγαινε όπως θα έπρεπε… Προ κρίσης. Μετά ήρθαν οι μεγάλες ανατροπές.
