Αποταμιεύσεις παλαιότερων ετών, τραπεζικά δάνεια, χρήματα από πώληση περιουσιακών στοιχείων, γονικές παροχές και δωρεές, κληρονομιές, επίδομα ανεργίας, αναξιοποίητα ακίνητα, έξοδα για οικιακή βοηθό, δαπάνες για φιλοξενουμένους, είναι μερικά από τα «όπλα» που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε για να αποφύγετε την επίθεση των νέων τεκμηρίων, τα οποία απειλούν με υπέρογκους φόρους ακόμη και τους συνεπείς φορολογουμένους.
Xιλιάδες φορολογούμενοι κινδυνεύουν να πιαστούν στην «τσιμπίδα» των τεκμηρίων το 2013, όχι κατ’ ανάγκην γιατί φοροδιαφεύγουν, αλλά γιατί δεν µπορούν να καλύψουν µε τα πραγματικά εισοδήματά τους τις αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης.
Με τα τεκμήρια-«φωτιά» φορολογούμενοι, που βρίσκονταν μέχρι πρότινος κάτω από το αφορολόγητο όριο των 5.000 ευρώ και δεν επιβαρύνονταν ούτε µε ένα ευρώ φόρο, κινδυνεύουν να πληρώσουν φέτος πρόσθετο φόρο!
Η Εφορία θα συγκρίνει τα πραγματικά δηλωθέντα εισοδήματα του φορολογουμένου µε αυτά που προκύπτουν από τα νέα τεκμήρια και όποιο από τα δύο είναι μεγαλύτερο αυτό και θα φορολογείται.
Οι δαπάνες διαβίωσης στοχεύουν κυρίως στους ελεύθερους επαγγελματίες, καθώς πολύ µεγάλο ποσοστό δηλώνει ετησίως εισοδήµατα πολύ κάτω από 5.000 ευρώ. Ομως είναι βέβαιο ότι θα πιαστούν στη «δαγκάνα» των τεκμηρίων μισθωτοί και συνταξιούχοι που έχουν στην κατοχή τους ένα αυτοκίνητο και ένα σπίτι, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι είναι φοροφυγάδες.
Αγαμοι – έγγαμοι
Σημειώνεται ότι και φέτος εξακολουθεί να ισχύει τεκμήριο 3.000 ευρώ για τους άγαμους και 5.000 ευρώ για τους έγγαμους, ακόμη και αν δεν έχουν στην κατοχή τους κάποιο περιουσιακό στοιχείο.
Για παράδειγμα, άγαμος που διαθέτει κύρια κατοικία 120 τ.µ. και Ι.Χ. 1.600 κυβικών εκατοστών θα πρέπει να δηλώσει στην Εφορία τουλάχιστον 15.200 ευρώ (5.800 τεκμήριο ακινήτου + 6.400 τεκμήριο Ι.Χ. + 3.000 τεκμήριο αγάμου) για να μην πληρώσει επιπλέον φόρο λόγω τεκμηρίων.
Χαμηλόμισθοι, χαμηλοσυνταξιούχοι και άνεργοι θα υποχρεωθούν καταρχάς να υποβάλουν δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος έστω και αν τα εισοδήματα που απέκτησαν το 2012 ήταν πενιχρά Οι φορολογούμενοι με χαμηλά εισοδήματα μόνο και μόνο επειδή διαμένουν σε κατοικίες -ιδιόκτητες ή ενοικιαζόμενες- θα χρεωθούν από την Εφορία με τα ελάχιστα ποσά τεκμηρίων διαβίωσης, των 3.000 ευρώ εφόσον είναι άγαμοι ή των 5.000 ευρώ εφόσον είναι έγγαμοι, καθώς επίσης και με τα τεκμήρια διαβίωσης που αντιστοιχούν στις κατοικίες τις οποίες χρησιμοποιούν!
Ως εκ τούτου θα υποχρεωθούν να εμφανίσουν στην Εφορία τεκμαρτά εισοδήματα που υπερβαίνουν το αφορολόγητο όριο των 5.000 ευρώ και συνακόλουθα θα κληθούν να πληρώσουν φόρο εισοδήματος!
Για παράδειγμα, χαμηλοσυνταξιούχος χήρος με ετήσιο εισόδημα 4.800 ευρώ το έτος 2012 διαμένει σε δική του μονοκατοικία 80 τ.μ. σε περιοχή με τιμές ζώνης κάτω των 2.800 ευρώ ανά τ.μ. Με βάση την κλίμακα φορολογίας εισοδήματος, το εισόδημα των 4.800 ευρώ είναι αφορολόγητο διότι είναι χαμηλότερο του αφορολογήτου ορίου των 5.000 ευρώ. Ωστόσο, κατά την εκκαθάριση της δήλωσης του συγκεκριμένου συνταξιούχου, οι υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών θα λάβουν υπόψη τους το ελάχιστο τεκμήριο διαβίωσης των 3.000 ευρώ, καθώς επίσης και το τεκμήριο διαβίωσης της κατοικίας, το οποίο ανέρχεται σε 3.200 ευρώ (40 ευρώ ανά τ.μ. x 80 τ.μ.). Με βάση τα ποσά αυτά θα προσδιορίσουν το τεκμαρτό εισόδημα του χαμηλοσυνταξιούχου στο ποσό των 6.200 ευρώ, που είναι υψηλότερο του πραγματικού εισοδήματος των 4.800 ευρώ, αλλά και του αφορολόγητου ορίου των 5.000 ευρώ. Κατά συνέπεια στον συγκεκριμένο συνταξιούχο θα καταλογιστεί φόρος εισοδήματος ίσος με το 10% του ποσού των 1.200 ευρώ, κατά το οποίο το τεκμαρτό εισόδημα των 6.200 ευρώ υπερβαίνει το αφορολόγητο όριο των 5.000 ευρώ. Το αποτέλεσμα θα είναι ο συνταξιούχος αυτός να κληθεί τελικά να πληρώσει φόρο 120 ευρώ για τεκμαρτό εισόδημα 6.200 ευρώ, τη στιγμή που το πραγματικό του εισόδημα ήταν 4.800 ευρώ, δηλαδή χαμηλότερο του αφορολογήτου.
Από το… τίποτα
Ακόμη και για κάποιον που θα υποβάλει φορολογική δήλωση με μηδενικό εισόδημα, αλλά έχει κύρια κατοικία 50 τ.μ. και ένα αυτοκίνητο 1.200 κυβικών εκατοστών, ο αναλογών φόρος θα είναι 400 ευρώ. Κι αυτό γιατί με βάση τα νέα τεκμήρια διαβίωσης η Εφορία θα υπολογίσει ότι ο συγκεκριμένος φορολογούμενος έχει ελάχιστες δαπάνες διαβίωσης 3.000 ευρώ και έξοδα 2.000 ευρώ για τη χρήση και τη συντήρηση της κατοικίας και άλλα 4.000 ευρώ για το αυτοκίνητο. Συνολικά, δηλαδή, το τεκμαρτό εισόδημά του είναι 9.000 ευρώ και άρα τα 4.000 ευρώ που είναι πάνω από το νέο αφορολόγητο των 5.000 ευρώ φορολογούνται με συντελεστή 10% και έτσι προκύπτει καταβολή φόρου 400 ευρώ.
Τα τεκμήρια αφορούν κύριες και δευτερεύουσες κατοικίες, επιβατικά αυτοκίνητα, ιδιωτικά σχολεία, οικιακούς βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και λοιπό προσωπικό, σκάφη αναψυχής, αεροσκάφη, ελικόπτερα, ανεμόπτερα και πισίνες.
Ακόμη χειρότερα θα είναι τα πράγματα για τους φορολογουμένους με ετήσια εισοδήματα κάτω των 5.000 ευρώ που κατέχουν Ι.Χ. αυτοκίνητα, καθώς σε αυτές τις περιπτώσεις τα τεκμαρτά εισοδήματα, για τα οποία θα φορολογηθούν, θα «φουσκώσουν» ακόμη περισσότερο. Στα ποσά των ελάχιστων τεκμηρίων και των τεκμηρίων για τις κατοικίες θα προστεθούν και τα ποσά των τεκμηρίων των αυτοκινήτων.
Λύση με δανεικά, αποταμιεύσεις, γονικές παροχές και πωλήσεις
Ο σκόπελος των τεκμηρίων μπορεί να ξεπεραστεί από τους φορολογουμένους που θα χρησιμοποιήσουν τα δανεικά από συγγενείς ή φίλους ή από την τράπεζα, τις γονικές παροχές, τις οικονομίες των περασμένων ετών, την πώληση περιουσιακών στοιχείων.
Συγκεκριμένα, οι φορολογούμενοι μπορούν να επικαλεστούν:
1. Αποταμιεύσεις παλαιότερων ετών. Η ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών είναι η πιο προσφιλής μέθοδος των φορολογουμένων όταν αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τα τεκμήρια. Ειδικότερα, για τον προσδιορισμό κάθε χρόνο του κεφαλαίου που μπορεί να επικαλεστεί ο φορολογούμενος θα πρέπει από τα πραγματικά εισοδήματα που έχουν υπαχθεί σε φορολογία με τις γενικές διατάξεις ή σε αυτοτελή φορολογία με εξάντληση της φορολογικής υποχρέωσης (π.χ. τόκοι καταθέσεων ή ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου) ή νόμιμα έχουν απαλλαγεί της φορολογίας (π.χ. υπεραξία από την εξαγορά μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων), καθώς και από τα χρηματικά ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα, χρηματικά ποσά που προέρχονται από τη διάθεση περιουσιακών στοιχείων, εισαγωγή συναλλάγματος μη υποχρεωτικά εκχωρητέου στην Τράπεζα της Ελλάδος, δάνεια, δωρεά ή γονική παροχή χρηματικών ποσών καθώς και από οποιοδήποτε άλλο ποσό το οποίο αποδεδειγμένα έχει εισπραχθεί, π.χ. αποζημίωση αγροτικών ζημιών λόγω καταστροφής της καλλιέργειας, θα αφαιρεθούν οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης.
Οι ζημίες πρέπει να συμψηφίζονται με τα θετικά εισοδήματα και η αφαίρεση των δαπανών που προσδιορίζονται τεκμαρτά θα γίνεται έστω και αν ο φορολογούμενος εξαιρείται από αυτά (π.χ. ανάπηρος για τη δαπάνη επιβατικού αυτοκινήτου, που απαλλάσσεται από τα τέλη κυκλοφορίας, αγορά επιβατικού αυτοκινήτου Ι.Χ. ειδικά διασκευασμένου για πρόσωπο με κινητική αναπηρία άνω του 67%).
Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν τεκμαρτές δαπάνες ή αυτές που υπάρχουν είναι μικρότερες των 3.000 ευρώ προκειμένου για άγαμο, διαζευγμένο ή χήρο και των 5.000 ευρώ προκειμένου για συζύγους, κατά τον προσδιορισμό κεφαλαίου προηγούμενων ετών θα αφαιρούνται ποσά που θα προσδιορίζονται με βάση την κοινωνική, οικονομική και οικογενειακή κατάσταση των φορολογουμένων και τις αποδεδειγμένες δαπάνες διαβίωσης. Τα ποσά αυτά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να είναι κατώτερα των 3.000 ευρώ και 5.000 ευρώ αντίστοιχα.
2. Διάθεση περιουσιακών στοιχείων. Χρησιμοποιήστε τα χρήματα που εισπράξατε από πωλήσεις αυτοκινήτων, ακινήτων, σκαφών αναψυχής κ.λπ. Προσοχή, όμως: Τα έσοδα που προέκυψαν από την πώληση μετοχών ή ακινήτων πρέπει να είναι μειωμένα με το κόστος αγοράς τους, αν είχαν αγοραστεί, ή με τον φόρο δωρεάς, αν είχαν αποκτηθεί από δωρεά κ.ο.κ. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες το κόστος απόκτησης των εσόδων αυτών είχε ληφθεί υπόψη ως τεκμήριο κατά τον προσδιορισμό του εισοδήματος του έτους που καταβλήθηκε και ο φορολογούμενος επικαλείται ανάλωση κεφαλαίου του έτους αυτού.
3. Δάνεια, γονικές παροχές. Σε κάθε περίπτωση το δάνειο θα πρέπει να έχει ληφθεί πριν γίνει η συγκεκριμένη δαπάνη, ενώ η δήλωση για τον φόρο δωρεάς ή γονικής παροχής θα πρέπει να έχει υποβληθεί στην αρμόδια ΔΟΥ έως 31 Δεκεμβρίου 2012.
4. Τα κέρδη από τυχερά παιχνίδια και λαχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των τεκμηρίων, εφόσον επισυναφθεί σχετική βεβαίωση από τον ΟΠΑΠ ή τη Διεύθυνση Λαχείων. Η Εφορία δεν αναγνωρίζει τα κέρδη από καζίνο.
5. Δωρεές από συγγενικά πρόσωπα.
6. Ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα. Τέτοια ποσά είναι η αποζημίωση για ατύχημα, το εφάπαξ ασφαλιστικού οργανισμού κ.λπ. τα οποία μπορούν να δικαιολογήσουν τα τεκμήρια. Θα πρέπει να αποδειχθεί ότι τα ποσά αυτά εισπράχθηκαν με τις βεβαιώσεις που πρέπει να εκδίδουν τα ασφαλιστικά ταμεία και οι λοιποί φορείς που τα κατέβαλαν.
7. Κληρονομιά. Οσοι φορολογούμενοι είναι ορφανοί ή ανήλικοι και έχουν στην κυριότητά τους επιβατικά αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης από κληρονομιά του πατέρα ή της μητέρας τους μπορούν να εξαιρέσουν το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο από την τεκμαρτή φορολόγηση
8. Αδεια σπίτια. Οπως προβλέπεται από τον νόμο για τα τεκμήρια, δεν υπολογίζεται η ετήσια αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης στις περιπτώσεις των κενών κατοικιών. Προσοχή, όμως: Η εξαίρεση αφορά κατοικίες που παραμένουν κενές για διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών.
9. Δίδακτρα. Εξαιρούνται από τα τεκμήρια οι δαπάνες που καταβάλλονται σε εσπερινά γυμνάσια και λύκεια, καθώς και στα ειδικά σχολεία ατόμων με ειδικές ανάγκες.
Το ποσό των τεκμηρίων μπορεί να αμφισβητηθεί από τον άνεργο, όταν αυτό είναι μεγαλύτερο από την πραγματική δαπάνη του φορολογουμένου και των μελών που τον βαρύνουν. Το επίδομα ανεργίας μπορεί να καλύψει τα τεκμήρια διαβίωσης
Οσοι συγκατοικούν με συγγενείς πρώτου βαθμού και έχουν μειωμένες δαπάνες διαβίωσης, λόγω αποδεδειγμένης συμβολής στις δαπάνες αυτές των συγγενών τους, μπορούν να αποφύγουν τη φορολόγηση βάσει τεκμηρίων με την προϋπόθεση ότι οι συγγενείς (που τους καλύπτουν τις δαπάνες) έχουν εισόδημα από εμφανείς πηγές.
Βάσει της νομοθεσίας τα τεκμήρια περιορίζονται κατά 30% για συνταξιούχους που έχουν υπερβεί το 65ο έτος της ηλικίας τους. Αν κατά τη διάρκεια του 2011 λάβατε το ΕΚΑΣ, δικαιούστε να χρησιμοποιήσετε και το ποσό του επιδόματος αυτού για την κάλυψη τεκμηρίων. Οι φορολογούμενοι που παρουσιάζουν κινητικές αναπηρίες σε ποσοστό άνω του 67% μπορούν να εξαιρέσουν από τα τεκμήρια την αγορά επιβατικών αυτοκινήτων ειδικά διασκευασμένων.
Εξαιρούνται οι 18χρονοι
Θα εξαιρεθούν τελικά από τα τεκμήρια οι 18χρονοι που έχουν ένα μικρό εισόδημα από τόκους καταθέσεων. Το υπουργείο Οικονομικών έκρινε τελικά ότι εάν ένας 18χρονος δηλώνει ως εισόδημα ένα μικρό ποσό από τόκους καταθέσεων, τότε το εισόδημα αυτό θα αγνοείται και ο 18χρονος δεν θα φορολογείται ως εισοδηματίας.
Μετά την αποκάλυψη της «δημοκρατίας» στις 06/04/2013 ότι η Εφορία στήνει παγίδες στους 18χρονους που είναι συνδικαιούχοι σε τραπεζικούς λογαριασμούς (με στόχο να τους φορολογήσει τεκμαρτά λόγω των τόκων) το υπουργείο Οικονομικών διευκρίνισε τα εξής:
Θα υπάρξει σχετική πρόβλεψη ώστε να μη χρειάζεται να υποβάλλεται στη φορολογική δήλωση εισόδημα από τόκους, εάν αφορά μικρο ποσό. Με αυτόν τον τρόπο δεν θα θεωρούνται ως εισοδηματίες οι 18χρόνοι συνδικαιούχοι τραπεζικών λογαριασμών, άρα θα παραμένουν αφορολόγητοι ως προστατευόμενα μέλη.
Κάθε φυσικό πρόσωπο έχει υποχρέωση να υποβάλλει δήλωση, εφόσον συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Στους υπόχρεους των 18 ετών και άνω που θα υποβάλουν φέτος για πρώτη φορά φορολογική δήλωση δεν θα εφαρμοστεί η ελάχιστη αντικειμενική δαπάνη των 3.000 ευρώ, εφόσον δεν έχουν εισοδήματα ή κάποιο περιουσιακό στοιχεία στο όνομά τους.
Οι τέσσερις παράγοντες που υπολογίζονται στο άθροισμα
Οι «αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης» ή «τεκμήρια διαβίωσης» αθροίζονται και προσδιορίζουν ένα ελάχιστο όριο φορολογητέου τεκμαρτού εισοδήματος.
Τα ελάχιστα ποσά ετήσιου δηλωτέου εισοδήματος προσδιορίζονται για κάθε φορολογούμενο με βάση τις κατοικίες, τα Ι.Χ. αυτοκίνητα και τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία που κατέχει.
Για τον προσδιορισμό της συνολικής ετήσιας «αντικειμενικής δαπάνης διαβίωσης» κάθε φορολογουμένου λαμβάνονται υπόψη ειδικότερα:
1) Οι ιδιοκατοικούμενες ή μισθωμένες, ή δωρεάν παραχωρηθείσες κύριες και δευτερεύουσες κατοικίες. Η ετήσια αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης για κύρια κατοικία υπολογίζεται κλιμακωτά με βάση την επιφάνειά της, ως ακολούθως:
– μέχρι και 80τ.μ. κύριοι χώροι, 40 ευρώ ανά τ.μ.
-από 81τ.μ. μέχρι και 120τ.μ. κύριοι χώροι, 65 ευρώ ανά τ.μ.
– από 121τ.μ. μέχρι και 200τ.μ. κύριοι χώροι, 110 ευρώ ανά τ.μ.
– από 201τ.μ. μέχρι και 300τ.μ. κύριοι χώροι, 200 ευρώ ανά τ.μ.
– από 301τ.μ. και άνω κύριοι χώροι, 400 ευρώ ανά τ.μ.
Για τους βοηθητικούς χώρους της κύριας κατοικίας ισχύει αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης 40 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ανεξαρτήτως της επιφάνειας του ακινήτου.
Για τις κατοικίες που βρίσκονται σε περιοχές εκτός αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η ισχύουσα τιμή εκκίνησης ελάχιστου κόστους κατασκευής ανά τετραγωνικό μέτρο.
2) Τα επιβατικά αυτοκίνητα Ι.Χ. Η αντικειμενική δαπάνη ορίζεται ως εξής:
α) Για αυτοκίνητα μέχρι και 1.200κ.εκ., σε 4.000 ευρώ.
β) Για αυτοκίνητα μεγαλύτερα των 1.200κ.εκ. και μέχρι 2.000κ.εκ. προστίθενται 600 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
γ) Για αυτοκίνητα άνω των 2.000κ.εκ. και μέχρι 3.000κ.εκ. προστίθενται 900 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
δ) Για αυτοκίνητα άνω των 3.000κ.εκ. προστίθενται 1.200 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
Τα παραπάνω ισχύουν και για αυτοκίνητα μεικτής χρήσης καθώς και για αυτοκίνητα τύπου τζιπ.
Τα παραπάνω ποσά μειώνονται ανάλογα με την παλαιότητα του αυτοκινήτου, η οποία υπολογίζεται από το έτος πρώτης κυκλοφορίας του στην Ελλάδα, κατά ποσοστό 30% για χρονικό διάστημα κυκλοφορίας πάνω από 5 και μέχρι 10 έτη και κατά ποσοστό 50% για χρονικό διάστημα πάνω από 10 έτη.
3) Τα δίδακτρα που καταβλήθηκαν ετησίως σε ιδιωτικά σχολεία στοιχειώδους και μέσης εκπαίδευσης. Για τον προσδιορισμό της ετήσιας αντικειμενικής δαπάνης διαβίωσης λαμβάνεται υπόψη η πραγματική ετήσια δαπάνη που καταβάλλεται για ιδιωτικά σχολεία στοιχειώδους και μέσης εκπαίδευσης, όπως αυτή προκύπτει από τις σχετικές αποδείξεις παροχής υπηρεσιών. Εξαιρούνται οι δαπάνες που καταβάλλονται σε εσπερινά γυμνάσια και λύκεια, καθώς και στα ειδικά σχολεία ατόμων με ειδικές ανάγκες. Στην περίπτωση διαζευγμένων γονέων, όταν άλλος γονέας βαρύνεται με τα τέκνα και άλλος καταβάλλει τις δαπάνες διδάκτρων των τέκνων, η ετήσια αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης θα βαρύνει τον γονέα που καταβάλλει τις δαπάνες αυτές.
4) Τα ποσά μισθοδοσίας που καταβάλλονται σε οικιακούς βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και λοιπό προσωπικό. Η ετήσια αντικειμενική δαπάνη ορίζεται στο κατώτατο όριο αμοιβών όπως αυτό προσδιορίζεται από τις ισχύουσες διατάξεις για την αντίστοιχη κατηγορία εργαζομένων. Εξαιρούνται οι δαπάνες που καταβάλλονται στην περίπτωση που ο φορολογούμενος απασχολεί μόνο έναν οικιακό βοηθό καθώς και οι δαπάνες που καταβάλλονται στην περίπτωση που ο φορολογούμενος ή πρόσωπο που συνοικεί με αυτόν και τον βαρύνει έχει αναπηρία 67% και πάνω από διανοητική καθυστέρηση ή φυσική αναπηρία, ή είναι ηλικίας άνω των 65 ετών και απασχολεί έναν νοσοκόμο.
Στέλιος Κράλογλου
