Σε κοντινή απόσταση από το Στάδιο Μαρακανά, στις βραζιλιάνικες φαβέλες του Ρίο ντε Τζανέιρο, τα παιδιά έχουν γραμμένο στη γυμνή πλάτη τους το όνομα «Ρονάλντο» και κλοτσούν την μπάλα. Τα μικρότερα διασκεδάζουν στην άγνοιά τους. Τα μεγαλύτερα ονειρεύονται ότι η στρογγυλή θεά μπορεί να τους χαρίσει μια άλλη ζωή, μακριά από τις παραγκουπόλεις, τους εμπόρους ναρκωτικών και τις επιδρομές της αστυνομίας… Τις τελευταίες μέρες κάποια παίρνουν μέρος στις μαζικές διαδηλώσεις που συνταράσσουν τη Βραζιλία· διαδηλώσεις που διακόπτουν τη «γαλήνια» πορεία της ανάπτυξης, των έργων και των μεγάλων διοργανώσεων του Μουντιάλ και των Ολυμπιακών Αγώνων. Το Πρωτάθλημα Συνομοσπονδιών, που ξεκίνησε την περασμένη εβδομάδα και θεωρείται η πρόβα τζενεράλε του Μουντιάλ το 2014, γίνεται παράλληλα με το «πρωτάθλημα του λαού», μια συμβολική κίνηση διαμαρτυρίας από ομάδες ακτιβιστών εν όψει του εκτοπισμού δεκάδων χιλιάδων Βραζιλιάνων από τα σπίτια τους στις παραγκουπόλεις του Ρίο ντε Τζανέιρο και των άλλων μεγάλων πόλεων που θα φιλοξενήσουν τα κορυφαία αθλητικά γεγονότα. Κι αυτό ενώ η πρόεδρος Ντίλμα Ρουσέφ προσδοκά ότι η χώρα της θα πάρει το «χρυσό» στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 2016…
Χιλιάδες στους δρόμους
Οι ογκώδεις διαδηλώσεις με τη συμμετοχή 1.000.000 πολιτών έχουν ταράξει τη βραζιλιάνικη ηγεσία ιδιαίτερα μετά τα βίαια επεισόδια που είχαν ως αποτέλεσμα το θάνατο ενός διαδηλωτή. Η Ρουσέφ που αρχικά προσπάθησε να τις υποβαθμίσει υποχρεώθηκε να συγκαλέσει την Παρασκευή έκτακτο υπουργικό συμβούλιο. Οι διαδηλωτές διαμαρτύρονται για τις ανεπαρκείς δημόσιες υπηρεσίες, την αστυνομική βία και την κυβερνητική σπατάλη για τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα, την ώρα που δεν ξοδεύεται ούτε ένα ρεάλ για τους φτωχούς, που όχι μόνο δεν συμμετέχουν στο «πάρτι» της ανάπτυξης, αλλά εκδιώκονται και από τις κοινότητές τους. Η αύξηση στην τιμή του εισιτηρίου των λεωφορείων ήταν η αφορμή για να ξεσπάσει η μεγάλη οργή. Παρά το γεγονός ότι η απόφαση για τις αυξήσεις στα κόμιστρα ακυρώθηκε, οι διαδηλώσεις συνεχίζονται με αμείωτη ένταση και σε αυτές συμμετέχουν πλέον Βραζιλιάνοι από όλα τα κοινωνικά στρώματα, κυρίως νέοι. Οι διαδηλώσεις χαρακτηρίστηκαν οι σημαντικότερες εκδηλώσεις κοινωνικής δυσαρέσκειας από το 1992, κατά της διαφθοράς της κυβέρνησης του τότε προέδρου Φερνάντο Κολόρ ντε Μέλο, ο οποίος παραιτήθηκε.
Το Ρίο ντε Τζανέιρο, το Σάο Πάολο και η Μπραζίλια είναι οι πόλεις των αντιθέσεων. Από την Κόπα Καμπάνα έως τις παραγκουπόλεις η απόσταση δεν είναι μεγάλη, οι κόσμοι όμως είναι διαφορετικοί και αποτελούν αξιοθέατο ακόμη και για τους τουρίστες που επισκέπτονται τη Βραζιλία. Ενα τουρ στις φαβέλες εντάσσεται πλέον στο πρόγραμμα των ξεναγήσεων που προσφέρουν τα πρακτορεία τουρισμού. Περίπου 6.200.000 είναι ο πληθυσμός του Ρίο ντε Τζανέιρο. Για τις ανάγκες των Ολυμπιακών Αγώνων 3.500 οικογένειες εκδιώχθηκαν υποχρεωτικά από τις φαβέλες, άλλες 50.000 στο Σάο Πάολο εξαιτίας του Μουντιάλ.
Το «πρωτάθλημα του λαού» φέρνει κοντά ομάδες από κοινότητες που απειλούνται από τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα, τα έργα υποδομών και το νέο οικιστικό σχέδιο. Vila Autódromo FC, SOS Providência, Comunidade Indiana Tijuca και άλλες ομάδες αντιπροσωπεύουν περίπου 29.000 ανθρώπους μόνο στο Ρίο, που κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους. «Αυτό είναι ποδόσφαιρο ως μια μορφή διαμαρτυρίας. Θέλουμε να υπενθυμίσουμε στον κόσμο ότι οι Αρχές χρησιμοποιούν το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου και τους Ολυμπιακούς Αγώνες για να κάνουν αλλαγές, παράνομες αλλαγές στην πόλη» λέει ο Μάριο Καπανιάνι, εκ των διοργανωτών των εκδηλώσεων διαμαρτυρίας. Η φτωχή κοινότητα Vila Autódromo βρίσκεται στα δυτικά περίχωρα του Ρίο, κοντά στην περιοχή όπου θα οικοδομηθεί το Ολυμπιακό Χωριό. Η κυβέρνηση ζητά από τους κατοίκους να φύγουν γιατί τα σπίτια τους βρίσκονται στην περιοχή που θεωρείται περίμετρος ασφαλείας. Οι κάτοικοι το αμφισβητούν και υποστηρίζουν ότι ο διωγμός τους είναι προσχεδιασμένος, καθώς το Ολυμπιακό Χωριό θα αποτελέσει μετά τους Αγώνες οικιστική περιοχή μεγάλης αξίας, που θα εκμεταλλευτούν το κράτος και ιδιώτες. Η κυβέρνηση λέει ότι δεν τους πετά στον δρόμο και τους προσφέρει εναλλακτική…. Τους αποζημιώνει με σπίτια καλύτερης κατασκευής. Πράγματι. Είναι όμως σπίτια-κλουβιά, σε πολλές περιπτώσεις δέκα φορές μικρότερα από αυτά όπου ζουν σήμερα οι πολυμελείς οικογένειες των φτωχών Βραζιλιάνων, και που βρίσκονται πολύ μακριά από τις κοινότητες όπου έστησαν τη ζωή τους.
Πέρυσι η Ρουσέφ είχε ανακοινώσει πρόγραμμα επενδύσεων συνολικού ύψους 53,5 δισ. ευρώ προκειμένου να αναζωογονηθεί η οικονομία σε βάθος εικοσιπενταετίας, αλλά με το μεγαλύτερο ποσό να δαπανάται την επόμενη πενταετία.
Σε δύσκολη θέση πλέον η πρόεδρος Ντίλμα Ρουσέφ, που κατρακυλά στα γκάλοπ
Το κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας εκδηλώνεται τη στιγμή που η Βραζιλία, έπειτα από αρκετά χρόνια οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, περνά μία δύσκολη περίοδο οικονομικής κάμψης και αύξησης του πληθωρισμού, κυρίως των τιμών των ειδών διατροφής. Η χώρα όμως επηρεάστηκε από την οικονομική κρίση και το «μάζεμα» της Κίνας σε ό,τι αφορά τη ζήτηση πρώτων υλών.
Η δημοφιλία της κυβέρνησης έπεσε κατά οκτώ μονάδες τον Ιούνιο, για πρώτη φορά από την εκλογή της Ντίλμα Ρουσέφ στην προεδρία το 2011.
Πολλοί της καταλογίζουν ότι δεν έχει επενδύσει αρκετά στο ανθρώπινο κεφάλαιο. «Τις σημαντικές θέσεις στη Βραζιλία καταλαμβάνουν οι Ευρωπαίοι, κυρίως οι Ισπανοί και οι Πορτογάλοι» λέει o Nέλσον ντε Σόουζα, καθηγητής μάνατζμεντ στη σχολή Ibmec. «Δεν επενδύσαμε αρκετά στην παιδεία και την εκπαίδευση. Αυτή είναι η μεγαλύτερη δυσκολία μας. Η βραζιλιάνικη κυβέρνηση ξοδεύει πολλά αλλά με κακό τρόπο. Η Ντίλμα Ρουσέφ το γνωρίζει. Αλλο όμως είναι να ξέρεις τι πρέπει να κάνεις και άλλο να το κάνεις» λέει ο ίδιος.
Η οργάνωση προάσπισης των δικαιωμάτων των πολιτών Witness εκτιμά ότι έως και 170.000 Βραζιλιάνοι θα χάσουν ή έχουν ήδη χάσει τα σπίτια τους. Το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου που θα φιλοξενήσει του χρόνου η Βραζιλία δεν θα είναι μόνο μια γιορτή του αθλητισμού. Αυτή είναι μόνο η μία όψη. Υπάρχει και η αθέατη πλευρά, που κρύβει τις πικρές αλήθειες της απύθμενης φτώχειας. Σαν κι αυτές, άλλωστε, που έκρυψαν με επιμέλεια και οι Αρχές της Νότιας Αφρικής, αλλά και άλλες χώρες που φιλοξένησαν μεγάλα αθλητικά γεγονότα.
Ριβάλντο: Ποιο Μουντιάλ;
Οι διαδηλωτές οργανώθηκαν μέσω των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης στις μεγάλες πόλεις της χώρας, κατεβάζοντας στους δρόμους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, στην πλειονότητά τους νέους. «Πρόκειται κυρίως για νέους που έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στα πολιτικά κόμματα» δήλωναν οι πολιτικοί αναλυτές στο ενημερωτικό τηλεοπτικό δίκτυο Ο Globo. Στην Μπραζίλια 5.000 άνθρωποι διαδήλωσαν, 200 από αυτούς κατάφεραν να σκαρφαλώσουν στη στέγη του Κοινοβουλίου, όπου τραγούδησαν τον εθνικό ύμνο. «Ηρθαμε στο σπίτι του λαού. Είναι το πρώτο βήμα για να δείξουμε ότι δεν είμαστε νεκροί. Νόμιζαν ότι θα σταματούσαμε για να δούμε ποδόσφαιρο, αλλά η Βραζιλία δεν είναι μόνο ποδόσφαιρο» δήλωσε ένας 24χρονος φοιτητής καθισμένος πάνω στη στέγη του Κοινοβουλίου, αναφερόμενος στους αγώνες του Κυπέλλου των Συνομοσπονδιών.
Όμως ακόμη και άνθρωποι του ποδοσφαίρου όπως ο Ριβάλντο αναγνωρίζουν ότι η Βραζιλία δεν χρειάζεται ένα Μουντιάλ. « Δεν το χρειαζόμαστε. Χρειαζόμαστε υγεία και παιδεία. Είναι ντροπή να σπαταλάμε τόσα πολλά χρήματα για το Παγκόσμιο Κύπελλο, ενώ τα νοσοκομεία και τα σχολεία παραμένουν σε άθλια κατάσταση» είπε ο ποδοσφαιριστής.
Στέλλα Θεοδώρου
