Σούρουπο του Σαββάτου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου έλαβα από νωρίς τη θέση μου για να παρακολουθήσω την τραγωδία «Οιδίπους επί Κολωνώ», που σκηνοθετεί ο αγαπημένος μου φίλος -30 χρόνια τώρα- Σταύρος Τσακίρης. Πρόκειται για φιλία κληρονομιά από την ακριτική Κομοτηνή της δεκαετίας του 1980. Τριανταπεντάρης διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ ο Σταύρος, δημοσιογράφος τοπικών μέσων και φοιτητής εγώ, δεν αργήσαμε να «δεθούμε».
Εκτοτε δεν χαθήκαμε ποτέ. Είτε ο Σταύρος σκηνοθετεί τον «Ρήσο» του Ευριπίδη είτε τη «Φάρμα των ζώων» του Οργουελ ή τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» του Σοφοκλή ή τους «Δαιμονισμένους» του Ντοστογιέφσκι, σταθερά είμαι στο κοινό του για έναν λόγο: Πάντα έχω κάτι να κερδίσω από την οπτική του για το θέατρο και τον Ελληνισμό. Πηγαίνει την τέχνη ένα βήμα παρακάτω με νεωτερικότητα που δεν γίνεται αμέσως αντιληπτή.
Ωσπου να αρχίσει η παράσταση παρατηρούσα τις «φυλές» των Ελλήνων που ανηφόριζαν στις κερκίδες του θεάτρου: Καλοβαλμένες αστικές και λαϊκές οικογένειες με μικρά παιδιά. Μια ενενηντάρα γιαγιά που ανέβηκε με «πι» τα απαιτητικά σκαλιά. Ομότιμοι καθηγητές πανεπιστημίου – χαιρέτισα τον καθηγητή της Ιατρικής Γιώργος Βαγιόπουλο. Ιερωμένοι. Ο συνάδελφός μου από το αθλητικό ρεπορτάζ Παύλος Παπαδημητρίου και ο συμπαρουσιαστής μου στο ραδιόφωνο Νίκος Μπογιόπουλος. Ουδείς πολιτικός, ουδεμία celebrity.
Ωσπου να αρχίσει η παράσταση με είχε πιάσει το «εθνικό» μου: Δεν χάνεται αυτός ο τόπος -έλεγα μέσα μου-, όταν το παρελθόν του, το παρόν του και το μέλλον δίνουν ραντεβού να ακούσουν την προαιώνια γλώσσα, τα ελληνικά, και μάλιστα σε νέα μετάφραση σε αυτό εδώ το ιερό μέρος. «Είμαστε ωδίνες της ίδιας μητέρας» λέει σε μια αποστροφή του λόγου του ο συγκλονιστικός Κώστας Καζάκος ως Οιδίποδας, για άλλο λόγο βεβαίως.
Πράγματι οι Ελληνες είμαστε ωδίνες της ίδιας μητέρας, της Ελλάδας. Το κατάλαβα κατά τη διάρκεια της παράστασης. Ο Τσακίρης μού είπε ότι η πρωτοτυπία αυτής της τραγωδίας, που σπανίως παρουσιάζεται, ήταν η ριζική αλλαγή στη δομή των χορικών· η προσθήκη επίσης του εξαιρετικού Δημήτρη Λιγνάδη σε κάτι που έμοιαζε με αφηγητή αλλά δεν ήταν και ακριβώς – δεν περιλαμβάνεται στο έργο ο ρόλος. Ως νεωτερικότητα προσωπικά προσέλαβα την έμφαση στον λόγο – τα σκηνικά ήταν ελάχιστα. Ως νεωτερικότητα προσέλαβα τον Χορό, ο οποίος συγκροτούνταν από τέσσερις ψάλτες και είχε έντονο βυζαντινό άρωμα. Διά χειρός Μίνωα Μάτσα η μουσική βεβαίως. Ως νεωτερικότητα προσέλαβα τα κοστούμια των πρωταγωνιστών που δεν ήταν τα συνηθισμένα της αρχαιότητος. Ο Θησέας ήταν ντυμένος βασιλιάς με το κοστούμι του ναυάρχου Κουντουριώτη αγορασμένο από τον ειδικευμένο οίκο σε αυτές τις στολές Φρουζάκη.
Ο Τσακίρης μού είπε μετά το τέλος της παράστασης ότι έτσι του αρέσει να βλέπει τον Ελληνισμό, ως «ενιαίο σώμα». Ως νεωτερικότητα προσέλαβα τη φρέσκια μετάφραση ενός νέου Ελληνα, του Δημήτρη Δημητριάδη. Και, τέλος, ως νεωτερικότητα προσέλαβα και τους τέσσερις νέους ηθοποιούς που ήταν στον Χορό και επιλέγουν να υπηρετήσουν έτσι τους δρόμους του ελληνικού πολιτισμού. Ως νέο, τέλος, εξέλαβα τον Κώστα Καζάκο. Βρίσκεται σε μια ηλικία που δεν έχει ανάγκη να αποδείξει τίποτε και σε κανέναν. Και όμως διάλεξε να γυρίσει φέτος όλη την επικράτεια για να ενσαρκώσει μια δραματική μορφή της τραγωδίας μας αλλά και να δείξει πώς εννοεί ο ίδιος την παρεξηγημένη κουβέντα του ότι «δεν πρέπει να προδίδεις την πατρίδα σου».
Θα πρότεινα στον καθένα μας να αναζητήσει το κείμενο της νέας μετάφρασης του ονομαστού έργου του Σοφοκλή. Θα κατανοήσει καλύτερα γιατί οι Ελληνες δώσαμε τις απαντήσεις πολύ νωρίς σε όλα τα μεγάλα ερωτήματα, ασχέτως αν οι νεότεροι δεν τις υιοθετούμε πάντα. Εθνη που δεν χρεοκοπούν στη σκέψη αλλά την παραδίδουν από τη μια γενιά στην άλλη δεν χρεοκοπούν ποτέ. Με αυτή τη σκέψη κατηφόρισα τα σκαλιά του θεάτρου και χάθηκα στο πλήθος μετά…
Μανώλης Κοττάκης
