Οι πολιτικοί προσφέρουν στη χώρα όταν σέβονται και τους άγραφους κανόνες που τους δεσμεύουνΑπό τον
Δημήτρη Γαρούφα*
Τα τελευταία χρόνια συχνά επαναλαμβάνονται οι συζητήσεις για τις έννοιες του νομίμου και του ηθικού με αφορμή κάποιες συμπεριφορές πολιτικών που πλήγωσαν το λαϊκό αίσθημα με συγκεκριμένες ενέργειες, που μπορεί μεν να μην παραβίαζαν ρητά νομικές διατάξεις αλλά σαφώς παραβίαζαν τους ηθικούς κανόνες που πρέπει να διέπουν τη συμπεριφορά αυτών που θέλουν να εκπροσωπούν τους πολίτες.
Δυστυχώς τη διάκριση αυτή συχνά (μάλλον ηθελημένα…) ξεχνούν κάποιοι πολιτικοί μας αλλά και κάποιοι δημοσιογράφοι που θα έπρεπε να λειτουργούν ως θεματοφύλακες αξιών… Το αναφέρω αυτό γιατί πρόσφατα είδα σε εφημερίδα σχόλιο δημοσιογράφου για δικαστική δικαίωση κάποιου πολιτικού που νομότυπα δεν εκπλήρωνε υποχρεώσεις προς την Πολιτεία, χωρίς να καταλαβαίνει ο δημοσιογράφος ότι ο συγκεκριμένος πολιτικός παραβίασε προκλητικά το «ηθικό», δηλαδή τους άγραφους κανόνες που πρέπει να διέπουν τη συμπεριφορά κάποιου που φιλοδοξεί να εκπροσωπεί τους πολίτες.
Για να γίνει κατανοητή η διάκριση νομίμου και ηθικού, υπενθυμίζω τον Επιτάφιο λόγο του Περικλέους, που λέγει (σε μετάφραση Ελ. Βενιζέλου): «Εις τον δημόσιον μας βίον αποφεύγομεν την παρανομίαν, από ευλάβειαν προ πάντων προς τας επιταγάς των εκάστοτε αρχόντων και των νόμων, εκείνων ιδίως εξ αυτών όσοι έχουν τεθεί είτε προς υπεράσπισιν των αδικουμένων είτε, μολονότι άγραφοι, φέρουν αναμφισβήτητον όνειδος εις τους παραβάτας των».
Αλλά και ο Αριστοτέλης (στα «Ηθικά Ευδήμεια», 1216α, 23-27) επισημαίνει την αναγκαιότητα ηθικής ανωτερότητας των πολιτικών γράφοντας ότι «οι πολλοί των πολιτικών ουκ αληθώς τυγχάνουσι της προσηγορίας. Ου γαρ εισί πολιτικοί κατά την αλήθεια, ο μεν γαρ πολιτικός των καλών έστι πράξεων προαιρετικός αυτών χάριν, οι δε πολλοί χρημάτων και πλεονεξίας ένεκεν άπτονται του ζην ούτως» και επισημαίνοντας επίσης ότι «ο κατ’ αλήθεια πολιτικός […] βούλεται γαρ τους πολίτας αγαθούς ποιείν και των νόμων υπηκόους («Ηθικά Νικομάχεια», 1102α, 7-11).
Η αρχή της συμμόρφωσης όχι μόνο απέναντι στους νόμους αλλά και σε άγραφους νόμους, δηλαδή σε ηθικούς κανόνες που εξασφαλίζουν τη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων και κάνουν αξιόπιστους τους θεσμούς, χαρακτηρίζει σε κάθε εποχή το επίπεδο της πολιτικής ζωής κάθε χώρας. Οι κατέχοντες δημόσια αξιώματα πρέπει να λειτουργούν «ως λυχνία επί όρους κειμένη» για να εξυψώνεται η κοινωνία, να υπάρχει υψηλό ήθος και απόλυτη διαφάνεια στην πολιτική ζωή με ταύτιση λόγων και έργων…
Αυτή την αρχή συχνά την ξεχνούν αξιωματούχοι σε διάφορα επίπεδα με επακόλουθο τον τραυματισμό της αξιοπιστίας των αλλά και της αξιοπιστίας των θεσμών που υπηρετούν και εκπροσωπούν και φυσικά αυτή την αρχή παραβίασαν κατάφωρα όσοι από τους πολιτικούς μας ενεπλάκησαν σε οικονομικά σκάνδαλα αλλά και τα πολιτικά κόμματα που δέχονταν «χορηγίες» από κάποιες πολυεθνικές εταιρίες… Ο Τζον Κένεντι στο θαυμάσιο βιβλίο του με τίτλο «Η σκιαγραφία των γενναίων», που έγραψε μερικά χρόνια προτού εκλεγεί πρόεδρος των ΗΠΑ, παρουσιάζει την προσωπικότητα οκτώ Αμερικανών γερουσιαστών που σε κάποια φάση της πολιτικής ζωής τους έπρεπε να πάρουν κάποια δύσκολη απόφαση και οι οποίοι, χωρίς να υπολογίσουν το πολιτικό κόστος, πήραν απόφαση κόντρα στο κόμμα τους και στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα και την πολιτική καταστροφή μερικών εξ αυτών.
Υμνώντας εισαγωγικά το θάρρος αυτών των πολιτικών, που είπαν το μεγάλο ΟΧΙ μην υπολογίζοντας το προσωπικό τους κόστος, γράφει: «Στα ιδιωτικά επαγγέλματα, όπως π.χ. στη βιομηχανία, το άτομο έχει το δικαίωμα να προωθεί τα ατομικά του συμφέροντα μέσα στο πλαίσιο του νόμου, για να φθάσει στην καθολική επιτυχία. Αλλά στον δημόσιο βίο απαιτούμε από το άτομο να θυσιάζει τα ατομικά του συμφέροντα για το γενικότερο καλό».
Είναι σκληρό αλλά όποιος φιλοδοξεί να υπηρετήσει τον πολίτη πρέπει να ξέρει ότι, πέρα από τους νόμους που ισχύουν για τους κοινούς πολίτες, αυτόν θα τον δεσμεύουν και κάποιοι άλλοι ηθικοί κανόνες και προσφέρει στη χώρα του μόνο αν σέβεται και αυτούς.
Γιατί αυτός πρέπει να λειτουργεί ως πρότυπο, ως «λυχνία επί όρους κειμένη», που με το παράδειγμά του μπορεί να εμπνεύσει και να συνεγείρει τους πολίτες σε αγώνες για τη σωτηρία της χώρας τους· και κυρίως να ξέρει ότι συμβάλλει στην αξιοπιστία των θεσμών αν έχει θάρρος, αν έχει έτοιμο μέσα του να πει το μεγάλο ΟΧΙ, όταν χρειαστεί, με όποιο κόστος.
*Δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης
