Η πορεία του στρατιωτικού και ενεργειακού κόμβου της Ελλάδας στον Βορρά και οι προκλήσεις που έρχονται
Δύο ισχυρές παράμετροι που προσδίδουν μέχρι σήμερα στην Αλεξανδρούπολη χαρακτηριστικά κόμβου γεωπολιτικού – γεωστρατηγικού ενδιαφέροντος προσδιορίζονται το τελευταίο διάστημα με ερωτηματικό «πρόσημο», καθώς διαπιστώνονται ποικίλα, αλληλένδετα προβλήματα στη στρατιωτική και ενεργειακή αναπτυξιακή προοπτική της πόλης.
- Από τον Νικ. Σταυρουλάκι
Η Αλεξανδρούπολη, «στρατιωτικός» και «ενεργειακός» κόμβος πρωτίστως, κόμβος logistics και μεταφορικός σε δεύτερη κλίμακα, αλλά ταυτόχρονα και προκεχωρημένο οχυρό της Ελλάδας στον Βορρά, εμφανίζει σημεία «κόπωσης» στην πλήρη αξιοποίηση των χαρακτηριστικών της. Ως ενεργειακό κέντρο, αποθήκευσης και μεταφοράς Αμερικανικού Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) δεν έλκει το απαραίτητο ενδιαφέρον των εταιριών που διακινούν φυσικό αέριο. Συνεχόμενοι διαγωνισμοί βαίνουν άγονοι και οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές δεν «γεμίζουν» με το καύσιμο, και επομένως δεν αξιοποιούνται επικερδώς.
Ρωσική εισβολή
Ως προς τη στρατιωτική πλευρά, ο ρόλος της Αλεξανδρούπολης, που «απογειώθηκε» εκ των πραγμάτων μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ενδέχεται να περιοριστεί στον βαθμό που ο πόλεμος λήξει. Οι δύο αυτοί αλληλένδετοι πυλώνες εύκολα μπορεί να κλονιστούν, εάν αλλάξουν οι γεωπολιτικές παράμετροι που τους συντηρούν και τα αίτια μεταβληθούν. Ως προς τη στρατιωτική της υπόσταση, η Αλεξανδρούπολη αναδείχθηκε «πολύτιμη», όχι μόνο για της Ελλάδα (που πάντα ήταν) αλλά και για την αμερικανική στρατιωτική μηχανή.
Επελέγη ως σημείο στάθμευσης και διακίνησης οπλισμού και στρατευμάτων προς την ανατολική και την κεντρική Ευρώπη και την Ουκρανία. Η Αλεξανδρούπολη άρχισε να «φαίνεται» στον γεωπολιτικό χάρτη μετά την ευρωπαϊκή εξάπλωση στα Αν. Βαλκάνια (Βουλγαρία, Ρουμανία) και την εδραίωση νέου τοπίου στην ανατολική Βαλκανική. Η στρατιωτική σημασία της εντοπίστηκε από τις Ηνωμένες Πολτείες ήδη από το 2016, επί κυβέρνησης Αλ. Τσίπρα. Η πρωτοβουλία ανήκε στον τότε Αμερικανό πρέσβη Τζέφρι Πάιατ, που διέγνωσε για την πόλη χαρακτηριστικά «ασφαλούς πύλης εισόδου» προς την ανατολικοκεντρική Ευρώπη και τη Μαύρη θάλασσα.
Το 2019 η Ουάσινγκτον χρηματοδότησε την αναβάθμιση του λιμανιού, με χορηγία 2,3 εκατ. δολλαρίων, για την απομάκρυνση βυθισμένου ναυαγίου από το 2010, που αχρήστευσε το λιμάνι για μία δεκαετία, εμποδίζοντας μεγαλύτερα πλοία (ακόμα και τα πολεμικά του Ελληνικού ΠΝ) να προσεγγίσουν. Το λιμάνι άρχισε να λειτουργεί το 2020, όταν έγινε κέντρο συγκέντρωσης και μεταφοράς οπλικών συστημάτων και προσωπικού του αμερικανικού στρατού. Οι Αμερικανοί αναβάθμιζαν και επέκτειναν ασταμάτητα τις υποδομές, με εκβαθύνσεις του λιμένα και επέκταση των οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων μέχρι τη θάλασσα, καθιστώντας την πόλη και «μεταφορικό κόμβο», με δυνατότητες logistics για στρατιωτική χρήση.
Η ελληνοαμερικανική στρατηγική σχέση, που ιδρύθηκε το 1990 ως «Σύμφωνο Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας» (Mutual Defense Cooperation Agreement – MDCA) και ανανεώθηκε σε δύο φάσεις (2019-2021), έδωσε νέα γεωπολιτική δυναμική στην Αλεξανδρούπολη. Και όταν το 2022 η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία ο ρόλος της Αλεξανδρούπολης απογειώθηκε.
Πραξικόπημα
Εννοείται ότι η όλη εξέλιξη εξόργισε εξαρχής την Τουρκία, που ξαφνικά βρέθηκε στην άκρη. Καθώς το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 εκτιμήθηκε ανεπίσημα στην Αγκυρα ως «αμερικανοκίνητο» οι σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας επιδεινώθηκαν κάθετα. Η Τουρκία στράφηκε στη Ρωσία (αγορά S-400), η Ουάσινγκτον απάντησε σκληρά με τις κυρώσεις CAATSA και την αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα κατασκευής των F35.
Η εν συνεχεία απρόβλεπτη και παρελκυστική συμπεριφορά της Αγκυρας, που σκέφτηκε να αξιοποιήσει τον έλεγχο επί των Στενών του Βοσπόρου ως μοχλό πίεσης εναντίον της Ουάσινγκτον, έφεραν το αντίθετο αποτέλεσμα, οδηγώντας τις ΗΠΑ να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές εγγύς, ώστε να μην εξαρτώνται από την Τουρκία. Η κράτηση Αμερικανών πολιτών από το καθεστώς Ερντογάν ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το αμερικανικό ποτήρι και έριξε στα τάρταρα τις σχέσεις των δύο χωρών. Τότε «έλαμψε» η Αλεξανδρούπολη! Η Αγκυρα πλήρωσε ακριβά τα ζοριλίκια και την ανόητη εναντίωσή της με τις ΗΠΑ, την οποία πληρώνει ακόμα.
Τα δεδομένα για τον Κάθετο Διάδρομο
Την ίδια ώρα, στο πεδίο της ενέργειας, απόλυτη αβεβαιότητα χαρακτηρίζει το μέλλον και την εμπορευματική αξία του λεγόμενου «κάθετου ενεργειακού άξονα», που ξεκινά από την Αλεξανδρούπολη και κατευθύνεται προς Βορρά, καθώς καταγράφεται σοβαρό «κόλλημα» στην εμπορική λειτουργία του. Ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) είναι στην ουσία «δίκτυο αγωγών» φυσικού αερίου, που συνδέει την Ελλάδα με χώρες των Βαλκανίων και ακολούθως με χώρες από την ανατολική Ευρώπη έως την Ουκρανία.
Οι πρόσφατες δημοπρασίες δέσμευσης χωρητικότητας (capacity auctions) έχουν αποτύχει και έχει επιδειχθεί ελάχιστο ενδιαφέρον από φορείς και εταιρίες αξιοποίησης του σημαντικού αυτού έργου υποδομής, που διαφημίζεται με πάθος από την κυβέρνηση.
Σημειώνονται τα εξής δεδομένα:
– Η πρώτη δημοπρασία του Δεκεμβρίου 2025 ήταν «μηδέν εις το πηλίκον». Δεν υπήρξε καμία «δέσμευση» (είναι όρος που χρησιμοποιείται για να ορίσει το μέγεθος αξιοποίησης του αγωγού).
– Στην τελευταία δημοπρασία (26/1/2026) για τον μήνα Φεβρουάριο δεσμεύτηκαν μόλις 48 MWh από τα περίπου 72 GWh που προσφέρονται.
Αυτό θα πει ότι το φορτίο του αγωγού μέχρι στιγμής είναι «σχεδόν μηδενικό» το προερχόμενο μόνο από τη Ρεβυθούσα και «απολύτως μηδενικό» το προερχόμενο από την Αλεξανδρούπολη. Συνεπώς οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί για την Αλεξανδρούπολη δεν έχουν αντίκρισμα.
Θεωρητικά, η Αλεξανδρούπολη έχει εξελιχθεί σε κεντρικό ενεργειακό κόμβο για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, με μεγάλη γεωπολιτική αξία, χάρη στον σταθμό FSRU (Floating Storage Regasification Unit), τον πλωτό τερματικό σταθμό Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG). Ο σταθμός ξεκίνησε εμπορική λειτουργία τον Οκτώβριο 2024, αλλά αντιμετώπισε προβλήματα και συνεχίζει με μειωμένη χωρητικότητα μέχρι και σήμερα.