Η Κυπριακή Δημοκρατία από τις αρχές του 21ου αιώνα έχει συγκροτήσει την ενεργειακή της στρατηγική βάσει της οποίας προχώρησε σε υπογραφή συμφωνιών οριοθέτησης με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τον Λίβανο και προκήρυξε μέχρι σήμερα τρεις επίσημους γύρους αδειοδοτήσεων για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην οριοθετηθείσα Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της.
Στους γύρους αυτούς και με δύο υπουργικές αποφάσεις έχει αποφασίσει να κάνει παραχωρήσεις διάφορων τεμαχίων, μεταξύ άλλων στις αμερικανικές εταιρίες ExxonMobil και Chevron, οι οποίες προχωρούν κανονικά τα προγράμματα και τις δραστηριότητές τους στα τεμάχια που τους έχουν παραχωρηθεί.
Η Κυπριακή Δημοκρατία, που έχει θέσει ως ορίζοντα της έναρξης εμπορίας του δικού της φυσικού αερίου το έτος 2031, έχει επιλέξει την «οδό» της Αιγύπτου για την εξαγωγή του. Με βάση την επιλογή αυτή, έχει υπογράψει με την Αίγυπτο τη συμφωνία-πλαίσιο της 30ής Μαρτίου 2026 για την ανάπτυξη των κοιτασμάτων της κυπριακής ΑΟΖ, ενώ ακολούθησε η υπογραφή του Μνημονίου Συναντίληψης (MoU) στις 22 Ιουλίου 2026 για την επίσημη πώληση φυσικού αερίου από το κοίτασμα «Αφροδίτη» προς την Αίγυπτο.
Η στρατηγική αυτή σύμπραξη καθιστά την Αίγυπτο κεντρικό αγοραστή του κυπριακού αερίου, ενισχύοντας τον ρόλο της ανατολικής Μεσογείου ως εναλλακτικού ενεργειακού τροφοδότη της Ευρώπης.
Με βάση το Μνημόνιο Συναντίληψης, η Αίγυπτος συμφώνησε να απορροφήσει το σύνολο της παραγωγής του κοιτάσματος «Αφροδίτη», ενώ καλύπτει επίσης και τη μελλοντική αξιοποίηση του κοιτάσματος «Κρόνος». Μέρος του φυσικού αερίου θα διατίθεται στην εγχώρια αγορά, ενώ το υπόλοιπο θα υγροποιείται σε σταθμό της Αιγύπτου και θα εξάγεται στην Ευρώπη. Ετσι η Κύπρος καθίσταται ενεργειακός παίκτης και τροφοδότης της Ευρώπης. Σημειώνεται ότι το κυπριακό φυσικό αέριο θα μεταφέρεται στην Αίγυπτο με υποθαλάσσιο αγωγό.
Ιστορική συμφωνία
Επίσης, τον Αύγουστο του 2025 το Ισραήλ υπέγραψε ιστορική συμφωνία με τη Chevron και τους εταίρους της, που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο, με βάση την οποία θα προμηθεύσει την Αίγυπτο με επιπλέον φυσικό αέριο αξίας έως και 35 δισ. δολαρίων στην Αίγυπτο. Οι παραδόσεις ξεκίνησαν να υλοποιούνται από τις αρχές του 2026.
Να υπενθυμίσουμε ότι το 2020 ιδρύθηκε από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιταλία, την Ιορδανία και την Παλαιστίνη το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (East Mediterranean Gas Forum – EMGF), ένας διακυβερνητικός οργανισμός με έδρα το Κάιρο, με στόχο τη δημιουργία περιφερειακής αγοράς αερίου και την προώθηση της ενεργειακής συνεργασίας και ασφάλειας στην Ευρώπη.
Ενώ τα ενεργειακά προγράμματα στην ανατολική Μεσόγειο «τρέχουν», υπάρχουν εξελίξεις και στο σχήμα 3+1, που συναπαρτίζουν Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ – ΗΠΑ, όπως η ίδρυση, στο πανεπιστήμιο Rice του Χιούστον, του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου, με τη συμμετοχή Αμερικανών, Ελλήνων και Ισραηλινών αξιωματούχων.
Να σημειωθεί ότι το έμπρακτο ενδιαφέρον των ΗΠΑ δεν περιορίζεται στα τεκταινόμενα στις ΑΟΖ της Κύπρου, του Ισραήλ και της Αιγύπτου, αλλά επεκτείνεται στην ΑΟΖ της Συρίας, όπου η Chevron και η κρατική Συριακή Εταιρία Πετρελαίου (SPC), τον Φεβρουάριο του 2026, υπέγραψαν αρχική συμφωνία (MoU) για την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου σε θαλάσσιες περιοχές της Συρίας, ενώ τον Μάιο του 2026 ανάλογη συμφωνία υπέγραψε και η αμερικανική ConocoPhillips.
Επίσης, οι αμερικανικές εταιρίες Chevron, ExxonMobil και ConocoPhillips έχουν επιστρέψει δυναμικά στην εξερεύνηση υδρογονανθράκων ανοιχτά της Λιβύης από το 2025, με την ExxonMobil να διεκδικεί τη… μερίδα του λέοντος, αφού έχει συνάψει ξεχωριστή συμφωνία για τη μελέτη τεσσάρων υπεράκτιων τεμαχίων κοντά στις βορειοδυτικές ακτές της χώρας και στον Κόλπο της Σύρτης.
Αν συνυπολογίσει κανείς το γεγονός ότι η Chevron δραστηριοποιείται στην ΑΟΖ του Ισραήλ και το δίδυμο Chevron, ExxonMobil στην ΑΟΖ της Αιγύπτου και σε τεμάχια που έχει παραχωρήσει η Ελλάδα νοτίως της Κρήτης και στο Ιόνιο, τότε συμπληρώνεται ο χάρτης της ανατολικής Μεσογείου, με μεγάλη απούσα την Τουρκία.
Επίμονη άρνηση
Ο βασικός λόγος της απουσίας της Τουρκίας είναι η επίμονη άρνησή της να αποδεχτεί τις πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, το οποίο διέπεται κυρίως από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία δεν έχει υπογράψει η Τουρκία και η οποία ορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών στους ωκεανούς και καθορίζει τις θαλάσσιες ζώνες, τη ναυσιπλοΐα, την προστασία του περιβάλλοντος και την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων.
Επίσης, ένας επιπρόσθετος λόγος είναι η συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου και η άρνησή της να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία, που την οδηγεί στον αυτοαποκλεισμό της από διεθνείς συμπράξεις, όπως το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου.
Από τα προαναφερθέντα είναι προφανές ότι οι ΗΠΑ επιδεικνύουν έμπρακτο ενδιαφέρον για τα ενεργειακά της ανατολικής Μεσογείου, κάτι που αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλτ Τραμπ έχει αναθέσει στον συμπέθερό του Μασάντ Μπούλος, δισεκατομμυριούχο Ελληνορθόδοξο Αμερικανολιβανέζο, καθήκοντα ειδικού συμβούλου για τη Μέση Ανατολή και τις αραβικές υποθέσεις.
Οπως περιγράφεται παραπάνω, η Κύπρος βρίσκεται στο γεωγραφικό επίκεντρο της περιοχής, ενώ την ίδια ώρα η Τουρκία έχει αυτοαποκλειστεί από το σχήμα της ανατολικής Μεσογείου, έχοντας αναπτύξει τη δική της στρατηγική, στην οποία θα αναφερθούμε στο άρθρο μας της Κυριακής….
