Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε εκτάκτως, πριν από τη συνήθη μακρά παράλυση λόγω των θερινών διακοπών της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών, σε σημαντικές αποφάσεις για την οικονομική ασφάλεια και την εμπορική της άμυνα σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Οι αποφάσεις της Κομισιόν προβλέπουν, πρώτα από όλα, τη σιωπηρή παράταση αναστολής των εμπορικών μέτρων που είχε επιβάλει σε αμερικανικά προϊόντα λόγω των διατλαντικών διαφωνιών στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Η υπόθεση του ΠΟΕ (που είναι διαφορετική από τη γνωστή αντιπαράθεση για τους «δασμούς Τραμπ» και την εν συνεχεία άτακτη υποχώρηση της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πέρυσι τον Ιούλιο) ξεκινά από τις διαμάχες Boeing – Airbus και άλλων αεροναυπηγικών και μεγάλων βιομηχανικών ομίλων.
Το καλοκαίρι του 2021, έπειτα από έξι μήνες προεδρίας του κ. Τζο Μπάιντεν, η Κομισιόν αποφάσισε την πενταετή αναστολή των εμπορικών αντίμετρών της, ενώ στις αρχές του 2025, μετά την ορκωμοσία του κ. Ντόναλντ Τραμπ, διεμήνυσε ότι εξέταζε την επαναφορά αυστηρών διατάξεων.
Ωστόσο, ως μία απόδειξη της γενικότερης ευρωπαϊκής αδυναμίας για διαπραγμάτευση με την Ουάσινγκτον (Ουκρανία, Ρωσία, Ιράν κ.λπ.), η Κομισιόν αποφάσισε προ 20ημέρου την -αυτή τη φορά, επ’ αόριστον- αναστολή των αντίμετρων, χωρίς καν να της ζητηθεί από τις ΗΠΑ. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι η γερμανική κυβέρνηση, την ίδια ώρα που καυχάται για την ισχύ της εντός Ευρώπης, προτρέπει την Κομισιόν να διατηρήσει την αναστολή για όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια.
Αντίθετα, η Γαλλία και η Ιταλία ζητούν ετοιμότητα της Κομισιόν για αντίδραση σε νέο εμπορικό αιφνιδιασμό εκ μέρους των ΗΠΑ (ενδεχομένως, η στάση της Ρώμης να συνέβαλε, επιπλέον της πολιτικής της στον πόλεμο κατά του Ιράν, στη δημόσια οργή του κ. Τραμπ κατά της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι).
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να επιδείξει μεγαλύτερο δυναμισμό έναντι της Κίνας. Υιοθέτησε λεπτομερή σχέδια «οικονομικής ασφάλειας» των «27» που -βέβαια- θα αποδειχθεί στην πράξη αν θα ισχύσουν ή αν θα νοθευτούν στον βωμό των εθνικών εμπορικών συμφερόντων των ισχυρών μελών της Ε.Ε.
Αλλωστε, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες επικαλούνται τη γραμμή που είχε διευκρινίσει προ ετών ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Αντονι Μπλίνκεν (την είχε αναφέρει και στον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, τον Φεβρουάριο του 2023), ότι το σημείο ανησυχίας δεν είναι γενικά οι οικονομικές συναλλαγές με την Κίνα, αλλά οι πτυχές της (κρίσιμες υποδομές, υψηλή τεχνολογία κ.ά.) που μπορούν να επηρεάσουν τη συμμαχική ασφάλεια.
Αποφάσεις Κομισιόν
Σε θεωρητικό επίπεδο, οι αποφάσεις της Κομισιόν είναι πολύ αυστηρές και συγκεκριμένες, καλώντας τα κράτη-μέλη, να αντιληφθούν, πρώτον, ότι η οικονομική ασφάλεια απαιτεί την αντιμετώπιση των μεθόδων διαρροής τεχνολογίας. Υπογραμμίζεται, σχετικά, πως η παραδοσιακή έννοια της «βιομηχανικής κατασκοπίας» είναι, εν έτει 2026, πολύ στενή, για να περιγράψει όσα συμβαίνουν ευρύτερα. Γιατί -συχνότατα- οι άμεσες ξένες επενδύσεις, τα ερευνητικά προγράμματα και οι κοινοπραξίες μπορούν να προσφέρουν, εκ των προτέρων, πολύτιμες πληροφορίες, λεπτομέρειες για πατέντες και μεταφορά τεχνολογίας στην κινεζική πλευρά.
Ολα αυτά θα πρέπει, σε αρκετές περιπτώσεις, να θεωρούνται ήδη εύκολα αποκτημένα από το Πεκίνο, που στρέφει πλέον την προσοχή του στην ίδια την παραγωγική διαδικασία και τη λειτουργία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ως απαραίτητο δεύτερο νέο μέτρο οικονομικής ασφάλειας της Ε.Ε., η Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη συνειδητοποίησης ότι ο κίνδυνος δεν εντοπίζεται μόνον στην υψηλή τεχνολογία (π.χ. «τσιπάκια» ή τα εγχειρίδια κατασκευής και ορθής χρήσης ενός οπλικού συστήματος).
Επεκτείνεται και σε άλλους -εξίσου σημαντικούς- τομείς, όπως το υδρογόνο, ο εξοπλισμός της εμπορικής ναυτιλίας, η επεξεργασία χάλυβα, οι σπάνιες γαίες και, γενικότερα, οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπηρεσιακή γραφειοκρατία της Ε.Ε. προσφεύγει στην πείρα και στις μεθόδους των εμπειρογνωμόνων της Ουάσινγκτον, συμμετέχοντας στην αμερικανική πρωτοβουλία Pax Silica για την ενίσχυση της ασφάλειας και ανθεκτικότητας εφοδιασμού της Δύσης όσον αφορά τα κρίσιμα ορυκτά, τους ημιαγωγούς και την AI.
Η διαφορά, συγκριτικά με παλαιότερες προτάσεις που είχαν απορριφθεί από την Ε.Ε. σαν μονομερούς συμφέροντος των ΗΠΑ, είναι ότι η Pax Silica προβλέπει το λεγόμενο «trusted stock» με τη δημιουργία και διαρκή στήριξη μιας «αλυσίδας» στην οποία θα εντάσσονται και επιχειρήσεις κρατών-μελών της Ε.Ε. Το ερώτημα, από την άλλη πλευρά, είναι μήπως στην πορεία προκύψουν ζητήματα παραβίασης των κανόνων ανταγωνισμού και των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων της Ε.Ε., ενώ εκκρεμείς είναι και οι κανόνες της προτεινόμενης συνεργασίας με πιθανώς ενδιαφερόμενες χώρες, όπως τα ΗΑΕ, η Ινδία, το Ισραήλ και το Κατάρ.
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
