Συνέντευξη στον Κώστα Πρώιμο
Γεννήθηκε στην Αθήνα, με καταγωγή από την Κρήτη. Χαμηλών τόνων η ίδια, προφανώς δεν απολαμβάνει σε έκταση την πρέπουσα δημοσιότητα, αν λάβουμε υπόψη το τεράστιο επιστημονικό της έργο ως Κύρια Ερευνήτρια του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αλλά και ως σημαντική συνεργάτιδα κορυφαίων διαστημικών Υπηρεσιών, όπως είναι η ΝΑSA και η αντίστοιχη Ευρωπαϊκή ΕSA.
O πρόλογος γίνεται για την διακεκριμένη Ελληνίδα ηλιοφυσικό Δρ. Όλγα Μαλανδράκη, η οποία στη συνέντευξη που παρέθεσε στο dimokratia.gr μιλά για τις ιδιαιτερότητες του μητρικού μας αστεριού, περιγράφει την επαγγελματική της σταδιοδρομία ως διακεκριμένη συμμετέχουσα σε ιστορικές διαστημικές αποστολές αλλά και για την παγκόσμια καταξίωση της οποίας τυγχάνει το επιστημονικό προσωπικό του αρχαιότερου Ερευνητικού Ιδρύματος της Ελλάδας, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ).
Ο ζωφόρος Ήλιος μας γοητεύει όλους. Εσάς, κυρία Μαλανδράκη, τι σας προσέλκυσε ώστε να εργαστείτε σε αυτόν το τομέα, μελετώντας τον καθημερινά;
Όλγα Μαλανδράκη: Τη διδακτορική μου διατριβή έκανα με τη διαστημική αποστολή Ulysses- Odysseus, το 1996. Η πρώτη συνάντηση για την ελληνική συνεργασία είχε διοργανωθεί στη Χίο, από τον Δρ. Σταμάτη Κριμιζή, εγώ συνεργαζόμουν με έναν από τους κύριους ερευνητές της ανωτέρω αποστολής, τον καθηγητή Σαρρή. To συγκεκριμένο διαστημόπλοιο είχε ως στόχο τη παρατήρηση του ήλιου στην τρίτη του διάσταση, στις πολικές του περιοχές. Μελέτησα τις ηλιακές καταιγίδες. Ομολογουμένως είναι πολύ γοητευτικός ο κλάδος της Ηλιοφυσικής, είχα εμπλοκή στην επιστημονική ομάδα με όλους τους συνερευνητές, με τον κύριο ερευνητή Δρ. Λούις Λανζερότι στις ΗΠΑ. Ήταν μια σύνθετη συνεργασία της NASA με την ESA (Eυρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος), στην οποία είχα την τιμή να συμμετάσχω στην ανάλυση δεδομένων.
Προφανώς επιβεβαιώσατε την αξιοσύνη σας, διότι από τότε η καριέρα σας εκτοξεύθηκε. Παρουσιάσεις σε διεθνή συνέδρια, διακρίσεις αλλά και σημαντικά βραβεία.
Όλγα Μαλανδράκη: Είχα μια μεγάλη ενθάρρυνση από τον πατέρα μου, δόξα τω θεώ, ώστε να αναπτυχθώ επιστημονικά, δεν υπήρχε πρόβλημα με το γεγονός ότι είμαι γυναίκα. Είναι άκρως γοητευτικό και μια σημαντική πρόκληση για μια νέα επιστήμονα, να συμμετέχει σε μια αποστολή κατά την οποία ένα διαστημόπλοιο ουσιαστικά μεταφέρει πειράματα, ταξιδεύοντας σε άγνωστες μέχρι τότε περιοχές του ηλίου, να στέλνει δεδομένα με τηλεμετρία και εμείς να τα επεξεργαζόμαστε. Συνεργάζομαι και σήμερα με δύο εν εξελίξει διαστημικές αποστολές και η πρώτη βράβευση της ΝASA προήλθε από τις ανακαλύψεις στις οποίες προέβη η ομάδα μας στο Parker Solar Probe, διότι χαρακτηρίστηκαν ως μη αναμενόμενες, ενώ, ακολούθησε μια σχετική διάκριση από την ESA για την δεκαπενταετή συμμετοχή μου στην έρευνα με το Ulysseus.
Έχω διατελέσει πρόεδρος του τμήματος Ηλίου –Γης στην Πανευρωπαϊκή Φυσική Ένωση, ήμουν η εκπρόσωπος της κοινότητας σε όλα τα θέματα για τέσσερα χρόνια ενώ συμμετέχω σε πολλά διεθνή επιστημονικά συνέδρια ανά τον κόσμο με προσκεκλημένες ομιλίες κι έχω συνδιοργανώσει πολλά υψηλού επιπέδου επιστημονικά συνέδρια.
Είναι κυκλοθυμικό αστέρι ο ήλιος κυρία Μαλανδράκη, αν δεν απατώμαι…
Όλγα Μαλανδράκη: Πράγματι, ο Ήλιος «θυμώνει» και «ηρεμεί» κάθε έντεκα χρόνια περίπου. Μας στέλνει τις ηλιακές του εκλάμψεις, υπάρχουν και οι στεμματικές εκτινάξεις μάζας οι οποίες αποτελούνται από δισεκατομμύρια τόνους θερμού υλικού για να προσκρούσουν στο μαγνητικό μας πεδίο. Η Γη μας προστατεύεται, διότι διαθέτει επαρκή ατμόσφαιρα και μαγνητικό πεδίο που δρα σαν ασπίδα. Ωστόσο, ο κίνδυνος από τις ηλιακές καταιγίδες ελλοχεύει στις ραδιοεπικοινωνίες. Ας μην ξεχνάμε, ότι σήμερα όπως είναι «στημένη» η τεχνολογία και με τον τρόπο που εξελίσσεται ακόμη και μια απλή αλλά σημαντική για την οικονομία μας ηλεκτρονική συναλλαγή μέσω τραπέζης ή ΑΤΜ θα μπορούσε να διαταραχθεί από την έξαρση μιας «ηλιακής επίθεσης». Επίσης, οι χιλιάδες δορυφόροι, είναι εκτεθειμένοι στα σωματίδια, τα πρωτόνια που εκτοξεύει ο «θυμωμένος» ήλιος προς τη Γη και αντιλαμβάνεστε πως, ό,τι πετάει εκεί πάνω δεν μπορούμε να πάμε να το επισκευάσουμε. Προβλήματα ενδέχεται, ως αποτελέσματα μια ισχυρής ηλιακής έκρηξης να συναντήσουμε και στην αεροπλοΐα, με τα ηλεκτρονικά συστήματα που καθορίζουν την ασφάλεια μιας πτήσης.
Εδώ, υπεισέρχεται και ο σημαντικός και πολυδιάστατος ρόλος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών… Θα μπορούσατε να μας πείτε ποια η συνεισφορά του εν προκειμένω;
Όλγα Μαλανδράκη: Είναι όντως μοναδική. Ας υποθέσουμε ότι ένα πλήρωμα αστροναυτών θα πάει στο Φεγγάρι ή στον Άρη, ή βρίσκονται ως εργαζόμενοι επί μακρόν σε διαστημικό σταθμό. Αν δημιουργηθεί μια ηλιακή καταιγίδα, οι άνθρωποι αυτοί είναι σχεδόν εκτεθειμένοι, οπότε ο μόνος τρόπος για να λάβουν τα μέτρα τους είναι να τους προειδοποιήσεις εγκαίρως για την έλευση της. Είναι σαν μετεωρολογική πρόγνωση την οποία στην Ηλιοφυσική ονομάζουμε διαστημικό καιρό. Χρησιμοποιώντας τα αρχικά εμφανιζόμενα – γρήγορα σωματίδια, αυτά που εκτοξεύονται, ας τα παρομοιάσουμε με μια Porsche. Μας βοηθάνε να κάνουμε πρόγνωση του ραδιοκινδύνου, ο οποίος μεταφέρεται με τα βραδέως ακολουθούμενα πρωτόνια, ας τα ονομάσουμε χαριτολογώντας σαν ένα Citroen2CV. Έρχεται λοιπόν η Porsche, ταχύτατη, και, είμαστε σε θέση όταν την εντοπίζουμε να γνωρίζουμε ότι στην επόμενη μία-μιάμιση ώρα θα καταφθάσει και ο πραγματικός κίνδυνος.
Οι ηλιακές εκρήξεις επιτρέψτε μου να παραθέσω ότι αποκρυσταλλώνουν ένα συμπαντικό έρεβος. Μια μεσαίου μεγέθους, διάρκειας δύο τριών λεπτών ισούται σε ισχύ με τη ρίψη επτά δισεκατομμυρίων βομβών σαν αυτή της Χιροσίμα.
Όλγα Μαλανδράκη: Πράγματι, μιλάμε για εξωπραγματική για τα ανθρώπινα επιστημονικά δεδομένα ισχύ. Τα πρωτόνια διαπερνούν στολές αστροναυτών, αλλάζουν το dna. Είναι ιδιαιτέρως επικίνδυνα. Γι’ αυτό και τα εργαλεία μας τα «Hesperia» τα οποία διαθέτει το Εθνικό μας Αστεροσκοπείο αποτελούν την επιχειρησιακή μας μονάδα διαστημικού καιρού και αποδίδουν μοναδικές και υψηλής αξιοπιστίας προγνώσεις ενεργειακών πρωτονίων και συνεπώς έχουν μπει στη φαρέτρα της NASA. Όλα αυτά τα αποκλειστικά επιστημονικά μας προϊόντα, κυρίως αποσκοπούν στην προστασία των επανδρωμένων διαστημικών αποστολών (https://hesperia.astro.noa.gr/).
Ειδικά στο Φεγγάρι –θα συμμετάσχει και ο δικός μας ο Αδριανός Γολέμης– δεν υπάρχει μαγνητικό πεδίο πλην ορισμένων σημείων. Εμείς προειδοποιούμε για τα επικίνδυνα σωματίδια που προανέφερα, τα οποία είναι τα αποτελέσματα των ηλιακών εκλάμψεων. Κοιτάξτε, το να προειδοποιήσεις ένα διαστημικό πλήρωμα ότι σε μια ώρα θα σας έρθουν πρωτόνια 30Mev ή 50Μev τα οποία υπόψη ταξιδεύουν με 72.000 χλμ ανά sec είναι απολύτως καθοριστικό για την προστασία τους.
Ο ρόλος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών την τελευταία 15ετία έχει αναβαθμιστεί σημαντικά ως προς τη συμβολή του στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Το αρχαιότερο ερευνητικό ίδρυμα της χώρας συνεργάζεται στενά με τη NASA και την ESA σε αρκετούς τομείς… Που οφείλεται η άνοδος;
Όλγα Μαλανδράκη: Κατά κύριο λόγο οφείλεται στον επιστημονικό ζήλο τον οποίο επιδεικνύουν οι ερευνητές και οι συνεργάτες του ΕΑΑ. Η προσωπική τους πρωτοβουλία η οποία ενθαρρύνεται από την τακτική της διοίκησης, να επιτρέπει την ελεύθερη σκέψη, διαμορφώνοντας ένα δημιουργικό περιβάλλον χωρίς στεγανά. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, το Εθνικό Αστεροσκοπείο πρωταγωνιστεί στο παγκόσμιο στερέωμα. Πλέον οι διεπιστημονικές συνεργασίες αποτελούν τον μοχλό της ανόδου στην έρευνα. Θα σας παραθέσω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, με τη συνεισφορά του Δρ. Μιχάλη Καράβολου ο οποίος είναι ο Μηχανικός Λογισμικού στην δική μου ομάδα και συμβάλει τα μέγιστα ώστε να βγει μια ασφαλής πρόγνωση του διαστημικού καιρού. Χάρις στις οργανωμένες προσπάθειες η NASA έχει εγκαίρως στη διάθεση της από εμάς τις προειδοποιήσεις για τους πιθανούς κινδύνους από τα εκτοξευόμενα μέσα από την ανάσα του ηλίου σωματίδια. Καταλαβαίνετε, ότι αν το ΕΑΑ δεν λειτουργούσε άψογα ως ερευνητικό κέντρο, δεν υπήρχε περίπτωση η ΝASA να μας ανέθετε τόσο μεγάλης ευθύνης έργο.
Κυρία Μαλανδράκη, λειτουργείτε επαγγελματικά σε ρυθμούς και επίπεδο ΝΑSA αλλά όταν εξέρχεστε από την πύλη του ΕΑΑ επανέρχεστε στην Ελληνική πραγματικότητα. Πώς καταφέρνετε δεν θα τολμήσω να πω να «επιβιώνετε» αλλά αν μη τι άλλο να προσαρμόζεστε σε αυτήν;
Όλγα Μαλανδράκη: Είναι μεγάλη η αντίφαση σε καθημερινή βάση, όμως προσπαθώ να τη σμιλέψω την πραγματικότητα. Ο Τολστόι είπε: όλοι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο αλλά κανείς τον εαυτό του»…
