Οι ανεξαρτητοποιήσεις δημοτικών συμβούλων «επανέρχονται δυναμικά» στο προσκήνιο και δημιουργούν νέα δεδομένα στη λειτουργία των δημοτικών διοικήσεων
Οι ανεξαρτητοποιήσεις δημοτικών συμβούλων από τις παρατάξεις με τις οποίες εξελέγησαν αποτελούν ένα από τα πιο συνηθισμένα, σύνθετα και πολιτικά φορτισμένα φαινόμενα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Αν και συχνά παρουσιάζονται ως προσωπικές ή πολιτικές διαφωνίες, στην πράξη αποτυπώνουν βαθύτερες εντάσεις γύρω από (κυρίως) ιδιοτελή συμφέροντα, από τον τρόπο διοίκησης του επικεφαλής, τις επιλογές προσώπων και τις προτεραιότητες μιας δημοτικής Αρχής ή μιας παράταξης.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετοί δήμοι έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με ανάλογα φαινόμενα. Στον Δήμο Θεσσαλονίκης το 2019 πέντε δημοτικοί σύμβουλοι ανακοίνωσαν μαζικά την ανεξαρτητοποίησή τους από παράταξη της αντιπολίτευσης, προκαλώντας σημαντική πολιτική συζήτηση για τις ισορροπίες της επόμενης ημέρας λόγω και της «εποχής ΣΥΡΙΖΑ».
Αντίστοιχα, στον δήμο Βέροιας καταγράφηκαν αποχωρήσεις συμβούλων από την παράταξη του δημάρχου, εξέλιξη που ανέδειξε εσωτερικές τριβές και διαφοροποιήσεις στις επόμενες δημοτικές εκλογές. Σε πολλές περιπτώσεις, πάντως, οι ανεξαρτητοποιήσεις δεν συνδέονται μόνο με προσωπικές διαφωνίες, αλλά και με διαφορετικές αντιλήψεις για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι οι ανεξάρτητοι πλέον σύμβουλοι δεν μπορούν να ενταχθούν σε άλλη παράταξη, ενώ χάνουν ορισμένα αξιώματα που συνδέονται με την αρχική τους παράταξη. Το πιο ηχηρό, ωστόσο, παράδειγμα των τελευταίων ημερών καταγράφεται στον Δήμο Διονύσου. Εκεί σημειώθηκε μια εξέλιξη που προκαλεί σοβαρό πολιτικό αποτύπωμα στη διοίκηση της δημάρχου Κατερίνας Μαϊχόσογλου, καθώς ούτε ένας ούτε δύο αλλά… οκτώ δημοτικοί σύμβουλοι της παράταξής της ανακοίνωσαν την ανεξαρτητοποίησή τους, δηλαδή περίπου το ένα τρίτο της δύναμης της δημοτικής της ομάδας.
Στην από κοινού (!) μάλιστα δήλωσή τους έκαναν λόγο για «βαθιές και ουσιαστικές αποκλίσεις αρχών και αντίληψης για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης», σηματοδοτώντας μία από τις μεγαλύτερες εσωτερικές ρήξεις που έχουν καταγραφεί ποτέ στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Από την άλλη πλευρά, οι ανεξαρτητοποιημένοι σύμβουλοι έκαναν λόγο για «βαθιές και ουσιαστικές αποκλίσεις αρχών» και για διαφορετική αντίληψη ως προς τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης. Στην επιστολή τους μίλησαν για απομάκρυνση από τις αρχικές δεσμεύσεις της παράταξης και για στασιμότητα σε ζητήματα καθημερινότητας, έργων και διοικητικής λειτουργίας. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η σύγκρουση δεν γεννήθηκε ξαφνικά, αλλά ωρίμαζε σταδιακά, μέσα από αλλεπάλληλες διαφωνίες σε κρίσιμα θέματα.
Τα έργα που έγιναν πεδίο σύγκρουσης
Στο επίκεντρο βρέθηκαν συγκεκριμένα έργα και επιλογές της διοίκησης. Η δημοτική Αρχή κατηγόρησε τους οκτώ ότι δεν στήριξαν κομβικά έργα, όπως την ανάπλαση της Δροσιάς και το έργο στο πρώην ΤΥΠΕΤ, τα οποία θεωρούνταν κεντρικές αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
Οι υποστηρικτές των ανεξαρτητοποιημένων συμβούλων, αντίθετα, υποστήριζαν ότι πολλές αποφάσεις λαμβάνονταν χωρίς ουσιαστική διαβούλευση, με περιορισμένη εσωτερική συζήτηση και με διοικητική λογική που απομάκρυνε στελέχη από τη λήψη αποφάσεων.
Πίσω από τις δημόσιες διαφωνίες φαίνεται πως υπήρχε και μια βαθύτερη σύγκρουση σχετικά με το μοντέλο διοίκησης, αν η λειτουργία θα παρέμενε συγκεντρωτική, γύρω από τον στενό πυρήνα της δημοτικής Αρχής, ή αν θα βασιζόταν περισσότερο σε μια συλλογική διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αυτή η διάσταση, παρότι δύσκολα καταγράφεται σε επίσημα κείμενα, επανέρχεται συστηματικά στις δημόσιες παρεμβάσεις και στο παρασκήνιο της υπόθεσης.
Οι θέσεις ευθύνης και οι πολιτικές ισορροπίες
Η δημοτική Αρχή αποκάλυψε ακόμα μία πλευρά της σύγκρουσης, καθώς υποστήριξε ότι η δήμαρχος είχε επανειλημμένα προτείνει στους συγκεκριμένους συμβούλους αντιδημαρχίες και θέσεις ευθύνης, τις οποίες εκείνοι αρνήθηκαν.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Διότι σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης οι αντιδημαρχίες δεν αποτελούν μόνο διοικητικό εργαλείο, λειτουργούν συχνά ως μηχανισμός πολιτικών ισορροπιών και εσωτερικής συνοχής μιας παράταξης. Η άρνηση ανάληψης ρόλων ερμηνεύτηκε από τη διοίκηση ως πολιτική αποστασιοποίηση. Ωστόσο, στελέχη κοντά στους ανεξαρτητοποιημένους υποστήριζαν ότι το πρόβλημα δεν ήταν οι θέσεις, αλλά ο τρόπος λήψης αποφάσεων.
Τα τοπικά συμφέροντα και οι εσωτερικές γεωγραφίες του δήμου
Ο Δήμος Διονύσου δεν είναι ένας ομοιογενής αυτοδιοικητικός οργανισμός. Αποτελείται από διαφορετικές περιοχές -Αγιο Στέφανο, Δροσιά, Ανοιξη, Διόνυσο, Ροδόπολη, Κρυονέρι, Σταμάτα-, με διαφορετικά χαρακτηριστικά και τοπικές προτεραιότητες. Στην Αυτοδιοίκηση τέτοιες γεωγραφικές ισορροπίες παίζουν συχνά κρίσιμο ρόλο. Οι μεγάλες αναπλάσεις, οι ασφαλτοστρώσεις, οι παρεμβάσεις στις πλατείες, τα έργα υποδομών ή οι πολεοδομικές επιλογές επηρεάζουν διαφορετικά κάθε περιοχή και συχνά δημιουργούν ανταγωνισμούς για πόρους, έργα και προτεραιότητες.
Παρατηρητές της τοπικής πολιτικής εκτιμούν ότι μέρος της σύγκρουσης σχετίζεται και με αυτή τη «μάχη εκπροσώπησης»: ποια δημοτική ενότητα θεωρεί ότι ευνοείται, ποια θεωρεί ότι μένει πίσω και ποιος έχει λόγο στον σχεδιασμό. Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν συγκεκριμένες εξυπηρετήσεις συμφερόντων. Ωστόσο σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης τέτοιου τύπου εσωτερικές ισορροπίες επηρεάζουν συχνά τη συνοχή των διοικήσεων.
Η άμεση πολιτική συνέπεια
Η ανεξαρτητοποίηση δημιούργησε νέο σκηνικό στο Δημοτικό Συμβούλιο. Η παράταξη της δημάρχου περιορίστηκε σε μόλις 13 συμβούλους από τους 21 που διέθετε αρχικά, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά την πολιτική διαχείριση της επόμενης περιόδου.
Πλέον η διοίκηση θα χρειάζεται ευρύτερες συναινέσεις για την προώθηση θεμάτων στο Δημοτικό Συμβούλιο. Παράλληλα, δημιουργούνται επιπτώσεις και στη σύνθεση των επιτροπών, καθώς αρκετοί από τους ανεξαρτητοποιημένους συμμετείχαν στη Δημοτική Επιτροπή και με την αποχώρησή τους ανοίγει ο δρόμος για άμεσες αντικαταστάσεις.
Πώς αντέδρασε η Κατερίνα Μαϊχόσογλου
Η πρώτη αντίδραση της δημάρχου στο Δημοτικό Συμβούλιο ήταν σύντομη και ιδιαίτερα συγκρατημένη. Αρκέστηκε να δηλώσει ότι «είμαστε υπεύθυνοι για τις πράξεις και τα λόγια μας και όλοι θα κριθούμε». Λίγες ημέρες αργότερα όμως η δημοτική Αρχή εξέδωσε σαφώς πιο επιθετική ανακοίνωση.
Στην ανακοίνωση γίνεται λόγος για συμβούλους που επί 28 μήνες λειτουργούσαν εκτός παραταξιακής γραμμής, έβαζαν εμπόδια σε έργα και είχαν συμπλεύσει με την αντιπολίτευση. Η διοίκηση κάνει επίσης λόγο για «προφανώς άγνωστα προσωπικά κίνητρα».
Παράλληλα, η δήμαρχος επιχείρησε να μετατρέψει την κρίση σε πολιτικό αντεπιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι η αποχώρηση αίρει εσωτερικά εμπόδια και επιτρέπει πλέον στη διοίκηση να προχωρήσει «πιο αποτελεσματικά και απρόσκοπτα».
Το επόμενο κεφάλαιο
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπήρξε ρήγμα – αυτό έχει ήδη συμβεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι οκτώ θα συγκροτήσουν έναν νέο διακριτό πολιτικό πόλο μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο ή αν η κίνηση αποτελεί προάγγελο ευρύτερων ανακατατάξεων εν όψει των επόμενων αυτοδιοικητικών εξελίξεων. Γιατί σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης οι ανεξαρτητοποιήσεις σπάνια αποτελούν το τέλος μιας διαδρομής. Συνήθως είναι η αρχή μιας νέας πολιτικής εξίσωσης.