Η δημογραφική συρρίκνωση, η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, με τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκές χώρες να ανοίγουν εκ νέου τη συζήτηση και για την Ελλάδα. Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως οι νεότερες γενιές ασφαλισμένων, καθώς σε ορισμένες χώρες ήδη δρομολογούνται αλλαγές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους σημερινούς 35άρηδες στην έξοδο από την εργασία ακόμη και στα 69 ή 70 έτη.
Την εικόνα αυτή περιέγραψε ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου Αλέξης Μητρόπουλος, συνδέοντας τις πιέσεις που ασκούνται στα ασφαλιστικά συστήματα με τη δημογραφική γήρανση και τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής μετά τη συνταξιοδότηση.
Το ευρωπαϊκό «καμπανάκι» για τα 69 και 70 έτη
Σύμφωνα με τον κ. Μητρόπουλο, Γερμανία και Δανία αποτελούν χαρακτηριστικές περιπτώσεις χωρών στις οποίες η συζήτηση για μεγαλύτερο εργασιακό βίο έχει ήδη προχωρήσει.
«Συζητιέται ως νομοσχέδιο με εισήγηση του Καγκελαρίου για αύξηση, οι σημερινοί 35ρηδες, θα πάνε στα 69-70. Πριν λίγους μήνες στη Δανία ψηφίστηκε αντίστοιχος νόμος που οι σημερινοί 35-40άρηδες θα βγουν στα 69-70. Φαίνεται ότι οι κυβερνήσεις και οι χώρες που ζουν με μεγαλύτερη ένταση το δημογραφικό, θα κληθούν να ανασχεδιάσουν το ασφαλιστικό τους, μέσα από δύο κατευθύνσεις και μεθόδους και μηχανισμούς: είτε με αύξηση των ορίων ηλικίας, είτε με μείωση των συνταξιοδοτικών δαπανών. Διότι οι κυβερνήσεις λένε ”δεν έχουμε να καλύπτουμε και να πληρώνουμε σύνταξη για περισσότερα χρόνια από τότε που κάποιος βγαίνει στη σύνταξη, λόγω του ότι γηράσκουν, ζουν περισσότερο οι συνταξιούχοι”», είπε αρχικά.
Οι δύο βασικές κατευθύνσεις που περιγράφει, επομένως, είναι η παράταση του εργασιακού βίου ή ο περιορισμός των συνταξιοδοτικών δαπανών, καθώς η αναλογία εργαζομένων και συνταξιούχων επιβαρύνεται από τις δημογραφικές εξελίξεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου στην Ελλάδα και στον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής. Όπως υποστήριξε, η επιστημονική ομάδα της ΕΝΥΠΕΚ εκτιμά ότι η αύξηση των ορίων ηλικίας θα μπορούσε να βρεθεί ανάμεσα στις πρώτες νομοθετικές παρεμβάσεις της επόμενης κυβέρνησης μετά τις προσεχείς εκλογές.
«Και ετοιμάζονται να στείλουν το λογαριασμό της αύξησης των ορίων ηλικίας, βεβαίως στους ασφαλισμένους και παίζουν και με την ιδέα μείωσης των συνταξιοδοτικών δαπανών. Εδώ είναι το ζήτημα και βεβαίως είμαστε και ως επιστημονική ομάδα, η ΕΝΥΠΕΚ, θεωρούμε ότι από τα πρώτα νομοθετήματα που θα ψηφιστούν με τον ερχομό της νέας κυβέρνησης μετά τις προσεχείς εκλογές, θα είναι η αύξηση των ορίων ηλικίας, επειδή η χώρα μας είναι από τις δέκα χώρες στον πλανήτη που έχουν νόμο προσδοκίμου: Δηλαδή ανά τριετία, λέει ο νόμος που ισχύει, θα αυξάνονται τα όρια ηλικίας ανδρών και γυναικών, εάν αυξηθεί, αυξηθεί το προσδόκιμο του γενικού πληθυσμού. Μετράνε το προσδόκιμο την παρελθούσα τριετία με έναρξη το έτος ’27, μετά το ’30, μετά το ’33. Με συνέπεια πολύς κόσμος το πρώτο επτάμηνο του ’26 είναι το έτος που από τη Μεταπολίτευση και δώθε, έχει δώσει τις περισσότερες νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Κυρίως γυναίκες. Επτά στις δέκα νέες αιτήσεις, γυναίκες. Προτιμούν να πάρουν μειωμένη σύνταξη, παρά να εγκλωβιστούν εκ νέου, όπως το ’15 με το τρίτο μνημόνιο, σε πολλά χρόνια παραπάνω παραμονής στην εργασία, για μία σύνταξη που ξέρετε τα επίπεδα των συντάξεων είναι πολύ μικρά. Ήδη στην εκπομπή σας διακινδύνευσα μία πρόβλεψη ότι από τα πρώτα νομοθετήματα της νέας κυβέρνησης θα είναι η αύξηση των ορίων ηλικίας, επειδή υπάρχει νόμος», συνέχισε
Με βάση όσα ανέφερε, η εξέταση του προσδόκιμου ζωής γίνεται ανά τριετία, με χρονικά ορόσημα το 2027, το 2030 και το 2033.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον ίδιο, καταγράφεται ισχυρό κύμα αιτήσεων συνταξιοδότησης. Το πρώτο επτάμηνο του 2026, όπως σημείωσε, παρουσιάζει τις περισσότερες νέες αιτήσεις από τη Μεταπολίτευση και μετά, ενώ επτά στις δέκα προέρχονται από γυναίκες. Κατά την εκτίμησή του, αρκετές ασφαλισμένες προτιμούν ακόμη και τη λύση της μειωμένης σύνταξης υπό τον φόβο μιας μελλοντικής αύξησης των ηλικιακών ορίων.
«Το 2026 θα είναι το έτος κατάρρευσης των γεννήσεων»
Πίσω από τη συζήτηση για το ασφαλιστικό βρίσκεται το ολοένα οξύτερο δημογραφικό πρόβλημα. Ο Αλέξης Μητρόπουλος εκτίμησε ότι οι γεννήσεις στην Ελλάδα το 2026 θα κινηθούν περίπου στις 65.000, κάνοντας λόγο για ιστορικά χαμηλό αριθμό.
«Επειδή όμως προβλέπουμε ότι το 2026 θα είναι το έτος της απόλυτης κατάρρευσης των γεννήσεων, οι γεννήσεις στην Ελλάδα θα είναι πάνω κάτω 65.000. Είναι οι λιγότερες από τότε που μετράμε στην πατρίδα μας γεννήσεις-θανάτους. Με επιστημονικά κριτήρια μετράμε από το Μάιο του 1932. Άρα τα τελευταία 100 χρόνια, με προχθεσινά στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το πρώτο τρίμηνο του ’26, έχουμε, φαίνεται ότι θα έχουμε τις λιγότερες γεννήσεις στην ιστορία της Νότιας Ελλάδας. Αυτό αναγκάζει διεθνείς οργανισμούς, προχθές ο ΟΟΣΑ, αντί προχθές το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, βλέπει ποιες χώρες ζουν με ένταση το δημογραφικό, με πληθυσμιακή κατάρρευση και βεβαίως μείωση των γεννήσεων και συστήνει, πιέζει να ανασχεδιαστούν τα ασφαλιστικά συστήματα, με συνέπεια να την πληρώνουν πρώτα οι γυναίκες, οι οποίες νωρίτερα έβγαιναν, νωρίτερα στη σύνταξη επειδή συνδύαζαν οικογένεια και γεννήσεις και παιδί, δουλειά και καριέρα. Και σωστά, διότι ήταν κατάκτηση του συστήματος, του κοινοβουλευτικού πολιτικού, να ενθαρρύνονται οι γυναίκες να μπουν στην εργασία, αλλά δεν μπορεί να τις κρατάς μέχρι τα 67 ή μέχρι τα 70 και να απαιτείς ως σύστημα να γεννούν παιδιά, να γεννούν πολλά παιδιά, να κάνουν καλά παιδιά», σημείωσε ο κ. Μητρόπουλος.
Ο ίδιος συνέδεσε τις δημογραφικές εξελίξεις με τις συστάσεις διεθνών οργανισμών, αναφέροντας μεταξύ άλλων τον ΟΟΣΑ, το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, για ανασχεδιασμό των ασφαλιστικών συστημάτων στις χώρες που αντιμετωπίζουν εντονότερη πληθυσμιακή γήρανση και μείωση των γεννήσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις γυναίκες, επισημαίνοντας ότι αποτελούν την κατηγορία ασφαλισμένων που μπορεί να επηρεαστεί περισσότερο από την παράταση του εργασιακού βίου. Η συζήτηση για το μέλλον του ασφαλιστικού, συνεπώς, δεν περιορίζεται μόνο στη βιωσιμότητα των συντάξεων, αλλά συνδέεται άμεσα με το δημογραφικό, την οικογένεια και τις δυνατότητες συνδυασμού εργασίας και ανατροφής παιδιών.
