Ροές πετρελαίου σε καιρό κρίσης
Παρά την όξυνση της ρητορικής και τις αμοιβαίες στρατιωτικές ενέργειες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζουν να λειτουργούν, αν και υπό σημαντικούς περιορισμούς.
Αναλυτές τονίζουν πως τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη αποφεύγουν δράσεις που θα οδηγούσαν σε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, καθώς κάτι τέτοιο θα αναστάτωνε τις διεθνείς αγορές ενέργειας και θα εκτόξευε τις τιμές του πετρελαίου. Οι πρώτες 103 ημέρες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχουν αναδιαμορφώσει τον χάρτη των μεταφορών πετρελαίου και της αγοράς δεξαμενοπλοίων.
Ανάλυση της Signal Ocean δείχνει μετατόπιση του όγκου εξαγωγών. Το σαουδαραβικό λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα διακινεί πλέον μεγαλύτερους όγκους αργού, η Fujairah στα ΗΑΕ συγκεντρώνει τη μερίδα του λέοντος στη spot δραστηριότητα, ενώ η παραδοσιακή Ras Tanura εμφανίζεται όλο και λιγότερο στην ανοιχτή αγορά. Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στην προσπάθεια των πετρελαϊκών εταιρειών να μειώσουν την έκθεση των δεξαμενοπλοίων στους κινδύνους γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.
Καθοριστικό ρόλο παίζει ο αγωγός East–West Pipeline, που μεταφέρει αργό από τα κοιτάσματα της ανατολικής ακτής προς το Yanbu και επιτρέπει εξαγωγές χωρίς διέλευση από το Στενό του Ορμούζ. Ο αγωγός έχει δυναμικότητα έως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως και αποτελεί βασικό εργαλείο της Saudi Aramco για τη διατήρηση των εξαγωγών σε περιόδους αστάθειας. Η Fujairah, εκτός Στενού του Ορμούζ, ενισχύει τον ρόλο της ως κεντρικός ναυλαγοραφικός κόμβος, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια και ευελιξία στις εμπορικές συναλλαγές.
Τα δεδομένα της Signal Ocean βασίζονται σε 354 fixtures που καταγράφηκαν την άνοιξη του 2026 στο Yanbu και στο σύμπλεγμα λιμένων του Κόλπου. Αν και ο Αραβικός Κόλπος κατέγραψε περισσότερες ναυλώσεις (198 έναντι 156 στο Yanbu), το Yanbu φόρτωσε μεγαλύτερο όγκο αργού. 29,1 εκατ. βαρέλια έναντι 26,6 εκατ. βαρελιών στον Αραβικό Κόλπο. Η διαφορά αποδίδεται στην ευρύτερη χρήση VLCC, στο «dirty book» το Yanbu είχε 77 ναυλώσεις VLCC έναντι 57 στον Κόλπο, επιβεβαιώνοντας τη σημασία του για εξαγωγές μεγάλων ποσοτήτων προς μακρινούς προορισμούς.
Αντίθετα, ο Αραβικός Κόλπος διατηρεί πιο διαφοροποιημένο προφίλ, με περισσότερα μεσαία πλοία και αυξημένη διακίνηση διυλισμένων προϊόντων. Στον Κόλπο καταγράφηκαν 97 ναυλώσεις για «clean products» έναντι 48 στο Yanbu, με λιμάνια όπως Sohar, Duqm και Ruwais να παίζουν σημαντικό ρόλο.
Παράλληλα, ενισχύεται η πίεση στις ιρανικές εξαγωγές. Γύρω από το Kharg Island έχουν εντοπιστεί περίπου 20 δεξαμενόπλοια με απενεργοποιημένα συστήματα AIS, σύμφωνα με τη Windward. Μεταξύ αυτών βρίσκονται και VLCC, στοιχείο που δείχνει ότι σημαντικές ποσότητες αργού παραμένουν δεσμευμένες στην περιοχή.
Το Kharg, βασικός τερματικός σταθμός εξαγωγών του Ιράν, αναδεικνύεται σε κρίσιμο γεωστρατηγικό κόμβο της σύγκρουσης, καθώς μέσω των εγκαταστάσεών του περνά το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εσόδων από πετρέλαιο. Αντιστοίχως, μια στοχευμένη επίθεση στις εγκαταστάσεις ή μια χερσαία επιχείρηση θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τις ιρανικές εξαγωγές και να προκαλέσει ευρύτερη κλιμάκωση με επιπτώσεις στις διεθνείς τιμές και στην περιφερειακή ασφάλεια.
Παρότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι αμερικανικά πλήγματα τα μέσα Μαρτίου κατέστρεψαν στρατιωτικές υποδομές στο Kharg, διευκρίνισε ότι οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις δεν ήταν στόχος. Ωστόσο, η συγκέντρωση δεξαμενοπλοίων στην περιοχή διατηρεί το Kharg στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Τέλος, η αμερικανική επιβολή αποκλεισμού προκαλεί διεθνείς εντάσεις. Η Ινδία αντέδρασε έντονα μετά τα πλήγματα σε τρία δεξαμενόπλοια με ινδικά πληρώματα, Marivex, Settebello και Jalveer, στον Κόλπο του Ομάν. Οι ΗΠΑ ισχυρίζονται ότι στόχος ήταν να διακοπούν θαλάσσια δίκτυα που διευκολύνουν τις ιρανικές εξαγωγές. Το σοβαρότερο περιστατικό ήταν η βύθιση του Settebello, όπου τρεις Ινδοί ναυτικοί σκοτώθηκαν, τα πρώτα επιβεβαιωμένα θύματα από την έναρξη των επιχειρήσεων αποκλεισμού τον Απρίλιο. Η κυβέρνηση του Νέου Δελχί απαίτησε να σταματήσουν οι επιθέσεις.
