Η ΕΕΚΕ παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την αντιμετώπιση του προβλήματος, που πλήττει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά
Η Ενωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ) παρουσίασε πρόσφατα ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο θέσεων και προτάσεων για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, που πλήττει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά. Με τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες, όπως τα προγράμματα «Σπίτι μου», να συντείνουν στη διόγκωση και όχι στην άμβλυνση του προβλήματος, φορείς όπως η ΕΕΚΕ (και πρόσφατα οι εργαζόμενοι στον τέως ΟΕΚ) συμβάλλουν στον δημόσιο διάλογο ώστε να ληφθούν μέτρα τα οποία θα βοηθήσουν, αν όχι στη μείωση, τουλάχιστον στη συγκράτηση των τιμών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι τιμές των διαμερισμάτων (σε ονομαστικούς όρους) αυξήθηκαν το β΄ τρίμηνο του 2025 κατά 7,3% σε ετήσια βάση και πλέον έχουν υπερβεί το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του γ΄ τριμήνου του 2008. Ακριβώς δε εξαιτίας του «Σπίτι μου ΙΙ», οι τιμές των παλαιών διαμερισμάτων παρουσίασαν άνοδο κατά 7,6% σε ετήσια βάση, την ώρα που οι τιμές των νέων διαμερισμάτων (ηλικίας έως 5 ετών) το β΄ τρίμηνο του 2025 αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 6,8%. Εξάλλου, σύμφωνα και με τον δείκτη SPI της Spitogatos, τα ενοίκια έχουν αυξηθεί πάνω από 83% την τελευταία δεκαετία.
Η μελέτη της ΕΕΚΕ επισημαίνει ότι η κρίση στέγασης δεν είναι μόνο ζήτημα προσφοράς κατοικίας, αλλά και αποτέλεσμα ανισοτήτων, ανεπαρκούς κοινωνικής πολιτικής και στρεβλώσεων της αγοράς. Γι’ αυτό, οι προτάσεις της στηρίζονται σε τέσσερις βασικούς μεθοδολογικούς άξονες:
1 Τμηματοποίηση των αναγκών – διαφορετικές πολιτικές για φοιτητές, νέους, υπερήλικες, δημοσίους υπαλλήλους, ενοικιαστές και ιδιοκτήτες.
2 Εφαρμογή της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης – όσοι ωφελούνται από τη στεγαστική αγορά (π.χ. βραχυχρόνιες μισθώσεις) να συμβάλλουν στην ενίσχυση της κοινωνικής κατοικίας.
3 Πολυμορφικοί φορείς υλοποίησης – συνδυασμός δημόσιων, δημοτικών και κοινωνικών φορέων που προσαρμόζονται στις τοπικές ανάγκες.
4 Χρηματοδοτικές καινοτομίες – όπως η αναχρηματοδότηση στεγαστικών δανείων και η δημιουργία Ομολόγων Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
Με βάση αυτούς τους άξονες, η ΕΕΚΕ διατυπώνει έξι συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής:
α) Αύξηση της προσφοράς κατοικιών μακροχρόνιας ενοικίασης μέσω φορολογικών κινήτρων, μηδενισμού ΕΝΦΙΑ και ενδιάμεσων φορέων που θα διασφαλίζουν τη σωστή χρήση των ακινήτων.
β) Υποβοήθηση της επαναγοράς κατοικιών από πολίτες που έχασαν το σπίτι τους λόγω πλειστηριασμών, μέσω κοινωνικών ταμείων ή ομολόγων αλληλεγγύης.
Οι τράπεζες και τα funds διαθέτουν ένα απόθεμα από κατασχεμένες κατοικίες οι οποίες και κατά πλειονότητα παραμένουν ακατοίκητες. Ο Φορέας/Φορείς της Πρότασης Ι ή πρόσθετος Φορέας/Φορείς θα μπορούσαν να αγοράζουν μαζικά τις κατοικίες για την επαναγορά των οποίων έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τους προηγούμενους ιδιοκτήτες τους ή/και εκείνα για τα οποία δεν εκδηλώνεται σχετικό ενδιαφέρον επαναγοράς. Η μαζική αγορά ακινήτων μέσω ιδιωτικής διαπραγμάτευσης θα μειώσει κατά πολύ το ζητούμενο τίμημα. Η χρηματοδότηση της Δράσης μπορεί να γίνει μέσω:
1 έκδοσης Ομολόγων Κοινωνικής Αλληλεγγύης,
2 τραπεζικής χρηματοδότησης,
3 διάθεσης κρατικών κεφαλαίων στοχευμένων επωφελούμενων.
γ) Αξιοποίηση των ακινήτων του Δημοσίου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τη στέγαση φοιτητών, υπερηλίκων, ατόμων με αναπηρία και εργαζομένων εκτός έδρας.
Η Κεντρική Κυβέρνηση, ο ΕΦΚΑ, οι ΟΤΑ και γενικότερα τα ΝΠΔΔ έχουν στην ιδιοκτησία τους αναξιοποίητα ακίνητα. Τα ακίνητα αυτά πρέπει να καταγραφούν σε μια Βάση Δεδομένων προκειμένου να αξιοποιηθούν συστηματικά μέσω ενός πεντάχρονου σχεδίου.
Συγκεκριμένα:
■ Η αρμοδιότητα στέγασης των σπουδαστών – φοιτητών υπάγεται στα αντίστοιχα εκπαιδευτικά ιδρύματα (φοιτητικές εστίες).
■ Η αρμοδιότητα στέγασης ΑΜΕΑ – Υπερηλίκων υπάγεται στους δήμους και στις κοινότητες.
■ Η αρμοδιότητα στέγασης των δημοσίων υπαλλήλων υπάγεται στους δήμους και στις κοινότητες.
■ Εξαιρούνται οι στρατιωτικοί και οι λιμενικοί, η ευθύνη στέγασης των οποίων υπάγεται στα καθ’ ύλην αρμόδια υπουργεία.
Η χρηματοδότηση της Δράσης μπορεί να γίνει μέσω των τακτικών προϋπολογισμών των φορέων υλοποίησης των έργων του σχεδίου. Ενδεχομένως, να απαιτείται η συμπληρωματική διαμόρφωση έκτακτου προϋπολογισμού για να επιτευχθεί ο στόχος της 5ετίας.
δ) Ενίσχυση της κατασκευής προσιτών νεόδμητων κατοικιών μέσω οικοδομικών συνεταιρισμών, με εγγυοδοσία του Δημοσίου για ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Ορισμένοι επιδιώκουν να επιτύχουν τους ανωτέρω συνδυασμένους στόχους (η αύξηση της προσφοράς επιδρά μειωτικά στις τιμές) εναλλακτικά μέσω:
1 Της σύστασης κρατικής κατασκευαστικής εταιρίας η οποία κατασκευάζει συγκροτήματα κατοικιών (και λοιπών συμπληρωματικών υποδομών) σε οικόπεδα δημόσιας/δημοτικής ιδιοκτησίας με ή άνευ μη διατηρητέων κτισμάτων.
Μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής ενός ακινήτου η κατασκευάστρια εταιρία ενοικιάζει σε χαμηλές τιμές τα διαμερίσματα σε ενδιαφερόμενους σύμφωνα με κριτήρια που θέτει η εποπτεύουσα Αρχή.
2 Της διάθεσης δημόσιου/δημοτικού οικοπέδου για την κατασκευή συγκροτήματος διαμερισμάτων από ιδιώτη κατασκευαστή με ίδιες δαπάνες με αντιπαροχή και την εκμετάλλευση του ακινήτου απ’ αυτόν για ένα οριζόμενο χρονικό διάστημα εκτός ενός τμήματος αυτού το οποίο ενοικιάζεται σε ενδιαφερόμενους σύμφωνα με τα κριτήρια και τα ενοίκια που θεσπίζει η εποπτεύουσα Αρχή. Αυτή την προσέγγιση («κοινωνική αντιπαροχή») έχει υιοθετήσει η υφιστάμενη κυβέρνηση. Επισημαίνεται ότι και οι δύο ανωτέρω προσεγγίσεις είναι οικονομικά ασύμφορες.
ε) Αναβίωση μεγάλων αστικών διαμερισμάτων των δεκαετιών ’50-’60 μέσω προγραμμάτων συγκατοίκησης ειδικών ομάδων (νέοι, ηλικιωμένοι, δημόσιοι υπάλληλοι).
Μία ειδική κατηγορία ακινήτων είναι τα μεγάλα αστικά ακίνητα των δεκαετιών ’50 και ’60 στις μεγάλες πόλεις, τα οποία είναι κενά λόγω της φυσικής απομείωσης του πληθυσμού και της εγκατάλειψής τους υπέρ των προαστίων από τους κληρονόμους. Τα ακίνητα αυτά μπορούν και πρέπει να αξιοποιηθούν μέσω συγκατοίκησης από ειδικές ομάδες ενοικιαστών, όπως είναι τα άτομα τρίτης ηλικίας, οι σπουδαστές και οι φοιτητές, οι δημόσιοι και οι δημοτικοί υπάλληλοι, προσωρινής διαμονής.
στ) Εξισορρόπηση μεταξύ βραχυχρόνιων και μακροχρόνιων μισθώσεων κατοικιών, με υποχρέωση διάθεσης ποσοστού κλινών σε μακροχρόνια χρήση από τους ιδιοκτήτες βραχυχρόνιων ακινήτων.
Ενας από τους λόγους της ελλιπούς προσφοράς μακροχρόνιων μισθώσεων (τουλάχιστον τριών ετών) είναι η επικερδέστερη βραχυχρόνια μίσθωση των κατοικιών (Αirbnb) ιδιαίτερα στις περιοχές υψηλής τουριστικής επισκεψιμότητας. Υπενθυμίζεται ότι η Αρχή της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης σημαίνει ότι ο προκαλών διά μέσου μιας οικονομικής δραστηριότητάς του μια περιβαλλοντική βλάβη οφείλει να την αποκαθιστά με δικές του δαπάνες. Στην προκειμένη περίπτωση ο αποσπών ένα πλήθος κλινών από τη μακροχρόνια μίσθωση υπέρ της βραχυχρόνιας μίσθωσης οφείλει να το αντικαθιστά με ένα άλλο (σχετικό) πλήθος κλινών μακροχρόνιας μίσθωσης.
Επισημαίνεται ότι το 2024 (Μάιος) οι κατοικίες βραχυχρόνιας μίσθωσης ανέρχονταν σε 218.000 και οι κλίνες σε 961.837 ή κατά μέσο όρο 4,4 κλίνες ανά ενοικιαζόμενη κατοικία. Με τα δεδομένα αυτά, η εφαρμογή της προτεινόμενης ανωτέρω ποσοτικής προσέγγισης της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (2 κλίνες μακροχρόνιας μίσθωσης ανά 4 κλίνες βραχυχρόνιας μίσθωσης) αποδίδει τη συμπληρωματική διάθεση στην αγορά στέγης τουλάχιστον 481.000 κλινών ή 120.000 κατοικιών 2 υπνοδωματίων μακροχρόνιας μίσθωσης.
