Ολα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, της παράδοσης και της γαστρονομικής ταυτότητας του τόπου
Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, αναγνωρίζοντας τη μοναδικότητα και τη βαθιά πολιτισμική αξία των παραδοσιακών αγροτικών προϊόντων της, ανέλαβε μια σημαντική πρωτοβουλία για την προστασία την και ανάδειξή τους.
- Γράφει ο Σέρκος Χαρουτουνιάν*
Εγώ και η εξειδικευμένη ομάδα μου στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΓΠΑ) έπειτα από εκτενή και τεκμηριωμένη μελέτη επιλέξαμε για πιστοποίηση της Γεωγραφικής τους Προέλευσης (ως ΠΟΠ ή ΠΓΕ) πέντε προϊόντα, που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, της παράδοσης και της γαστρονομικής ταυτότητας του τόπου.
Από τη Σαρδέλα Καλλονής με τις μοναδικές βιολογικές ιδιότητες που πρώτος παρατήρησε ο Αριστοτέλης, μέχρι το σπάνιο Μέλι Αναμα Ικαρίας, το θρεπτικό Φασόλι Ασπρομύτικο Λήμνου, την ιστορική Κολοβή Ελιά Λέσβου και το Ανυδρο Τοματάκι Χίου με τις ιδιαίτερες πρακτικές καλλιέργειας και συντήρησης, κάθε προϊόν αφηγείται τη δική του ιστορία. Ιστορία δεμένη με το φυσικό περιβάλλον, τη λαϊκή παράδοση και την αδιάλειπτη φροντίδα των τοπικών παραγωγών.
Σαρδέλα Καλλονής
Η Σαρδέλα Καλλονής αποτελεί ένα εμβληματικό προϊόν του Βορείου Αιγαίου που αλιεύεται αποκλειστικά στα νερά του κόλπου της Καλλονής στη Λέσβο. Η ιδιαίτερη γεωμορφολογία του κόλπου δημιουργεί σταθερά συνθήκες έντονου ευτροφισμού, εξασφαλίζοντας πλούσια διαθέσιμη τροφή. Ως αποτέλεσμα, η σαρδέλα -γνωστή στους ντόπιους και ως Παπαλίνα- αναπτύσσεται ταχύτατα και η περίσσεια τροφής αποθηκεύεται ως λίπος.
Αυτό της προσδίδει ένα χαρακτηριστικά μικρό μέγεθος και μια υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά που τη διαφοροποιούν από τις κοινές σαρδέλες. Τη μοναδικότητα αυτή, που επιβεβαιώθηκε επιστημονικά από το ΓΠΑ, είχε πρώτος παρατηρήσει τον 4ο αιώνα π.Χ. ο Αριστοτέλης, ο οποίος στο έργο του «Περί τα ζώα Ιστορίαι» περιγράφει αναλυτικά τον ιδιαίτερο κύκλο ζωής της Σαρδέλας Καλλονής.
Μέλι Αναμα Ικαρίας
Το Μέλι Αναμα Ικαρίας είναι ένα σπάνιο μονοανθικό μέλι που προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τη φθινοπωρινή Ερείκη (Ρείκι). Χαρακτηρίζεται από το ιδιαίτερο ερυθροχάλκινο χρώμα του, το οποίο μετατρέπεται σε καραμελί μετά την κρυστάλλωση, καθώς και την πυκνή, κρεμώδη και βουτυρένια υφή του. Η γεύση του είναι πικάντικη και ελαφρώς γλυκόπικρη, με νότες καπνού και βοτάνων, που αφήνει μια μακρά επίγευση και άρωμα λουλουδιών της Ερείκης.
Η ονομασία του συνδέεται με τον τοπικό όρο «Αναμμα», όπως αποκαλούν οι Ικάριοι την Ερείκη λόγω της παραδοσιακής χρήσης της ως προσάναμμα για τζάκια και σόμπες. Το ξεχωριστό αυτό μέλι παράγεται από μέλισσες που ζουν αποκλειστικά στην Ικαρία και διαφέρουν μορφολογικά από άλλους πληθυσμούς μελισσών. Είναι γνωστό για τις ευεργετικές του ιδιότητες και συχνά συνδέεται με τη φημισμένη μακροζωία των Ικαριωτών.
Φασόλι Ασπρομύτικο Λήμνου
Το Φασόλι Ασπρομύτικο Λήμνου ξεχωρίζει λόγω του μικρού μεγέθους και της χαρακτηριστικής υπόλευκης κηλίδας που περιβάλλεται από μαύρο περίγραμμα. Σύμφωνα με τις αναλύσεις μας στο ΓΠΑ, παρουσιάζει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, αυξημένους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες, καθώς και ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα λιπαρών. Επιπλέον, αποτελεί σημαντική πηγή Καλίου, Μαγνησίου και Ασβεστίου. Η πρώτη γνωστή αναφορά στην καλλιέργειά του γίνεται τον 3ο αιώνα π.Χ. από τον φιλόσοφο Θεόφραστο. Το 2021 καταχωρίστηκε στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών Καλλιεργούμενων Φυτικών Ειδών (ΦΕΚ 933/Β/10-3-2021), με διατηρητή τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ατσικής Λήμνου.
Κολοβή Ελιά Λέσβου
Η Κολοβή Ελιά Λέσβου διακρίνεται για το μικρό έως μεσαίο μέγεθός της, τον λεπτό φλοιό, την κοίλη απόληξη και τη χαρακτηριστική θηλή ή ακίδα, στοιχεία που της προσδίδουν εμφάνιση παρόμοια με βελανίδι, με αποτέλεσμα να αποκαλείται από τους ντόπιους και βαλανολιά. Το χρώμα της ποικίλλει, από πράσινο έως βαθύ κόκκινο, ανάλογα με το στάδιο ωρίμανσης, ενώ η γεύση της είναι φρουτώδης, πικάντικη και ελαφρώς πικρή, με άρτια ισορροπία ανάμεσα στο πιπεράτο και το πικρό.
Χαρακτηριστικό της είναι η πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε ακόρεστα λιπαρά οξέα (86% του συνόλου), καθώς και η πλούσια παρουσία φαινολικών ενώσεων, τοκοφερολών και σκουαλενίου που ενισχύουν τη διατροφική της αξία. Η καλλιέργειά της άρχισε τον 17ο αιώνα και γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη μετά το 1850, όταν η σφοδρή κακοκαιρία γνωστή ως «Μεγάλη Καμάδα» κατέστρεψε σχεδόν όλους τους ελαιώνες του νησιού. Σήμερα αντιπροσωπεύει το 70% του λεσβιακού ελαιώνα. Εντυπωσιακό στοιχείο που αξίζει να αναφέρουμε είναι ότι στη Λέσβο αντιστοιχούν ανά κάτοικο 126 ελαιόδεντρα, αριθμός μοναδικός σε παγκόσμιο επίπεδο, όταν ο μέσος όρος στην Ελλάδα είναι 9,5 δέντρα ανά κάτοικο, στην Ιταλία 3 και στην Ισπανία 5,4.
Ανυδρο Τοματάκι Χίου
Το Ανυδρο Τοματάκι Χίου καλλιεργείται στο νησί για περισσότερο από 150 χρόνια, έχοντας προσαρμοστεί πλήρως στις ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές του συνθήκες. Πρόκειται για καλλιέργεια ξηρική, με ελάχιστες ανάγκες σε νερό, το οποίο μπορεί να είναι και υφάλμυρο. Ξεχωρίζει από άλλες μικρόκαρπες ποικιλίες χάρη στο στρογγυλό σχήμα και το έντονο κόκκινο χρώμα.
Οι παραγωγοί συγκομίζουν παραδοσιακά τον καρπό χωρίς να αφαιρούν τον μίσχο, μια πρακτική που συμβάλλει σημαντικά στη μεγαλύτερη διάρκεια συντήρησής του. Χαρακτηριστικός είναι και ο τρόπος αποξήρανσής του με το πολύ ιδιαίτερο πλέξιμο των τσαμπιών για τη δημιουργία «ρέστας», που κρέμεται στη σκιά και συμβάλλει στη διατήρηση του βαθύ κόκκινου χρώματος του καρπού.
«Η σύνταξη και η υποβολή των φακέλων ΠΟΠ/ΠΓΕ αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για την κατοχύρωση της μοναδικότητας των προϊόντων μας, καθώς τα σήματα ποιότητας αποτελούν εγγύηση αξιοπιστίας στα μάτια του καταναλωτή. Τα προϊόντα αυτά μπορούν να αποτελέσουν ισχυρά αναπτυξιακά εργαλεία ενισχύοντας τον πρωτογενή τομέα, προσελκύοντας εναλλακτικές μορφές τουρισμού και συμβάλλοντας στην οικονομική ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών», όπως μας είπε χαρακτηριστικά ο προϊστάμενος της Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας και Αλιείας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου Γιώργος Λαγουτάρης.
*Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών, α’ αντιπρόεδρος Εκτελεστικού Συμβουλίου Food Agricultural Organization (FAO) των Ηνωμένων Εθνών
