Μέρες και εβδομάδες πολέμου αυτές που διανύουμε, αλλά ας «γυρίσουμε» και 27 χρόνια πίσω, σε μια άλλη ανάφλεξη που ήταν στη βαλκανική «γειτονιά» μας και θα έπρεπε να έχει χαρακτηριστεί τουλάχιστον διεθνής ντροπή…
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Ο λόγος για τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς κατά της Γιουγκοσλαβίας που ξεκίνησαν στις 24 Μαρτίου 1999, στις 19.45 τοπική ώρα, με την εκτόξευση των πρώτων πυραύλων cruise από πλοία του ΝΑΤΟ στην Αδριατική. Διήρκεσαν συνολικά 78 ημέρες, μέχρι τις 10 Ιουνίου, και στη Σερβία η 24η Μαρτίου θεωρείται ημέρα εθνικού πένθους. Πολλοί Σέρβοι, αλλά και αρκετοί Ελληνες, την αποκαλούν ακόμα «Μαύρη Επέτειο».
Ανάμεσα σε εκείνες τις μαύρες μέρες ξεχωρίζει η ιστορία δύο Ελλήνων που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, έστω και έμμεσα, σε αυτό που θεωρούσαν έγκλημα. Πρώτος ήταν ο ναύτης Νίκος Γαρδίκης, που υπηρετούσε τη θητεία του. Στις 13 Απριλίου, στην πρωινή αναφορά, δήλωσε ευπειθώς: «Αρνούμαι να συμμετάσχω στο έγκλημα». Είχε προηγηθεί επιστολή του στον Τύπο και στον τότε υπουργό Αμυνας. Μαζί του αρνήθηκε και ακόμα ένας ναύτης. Τελικά, δεν ακολούθησαν το πλοίο, επικαλούμενοι και λόγους υγείας.
Λίγες μέρες αργότερα ο ανθυποπλοίαρχος Μαρίνος Ριτσούδης, τότε 31 ετών, αρνήθηκε να επιβιβαστεί στο αντιτορπιλικό «Θεμιστοκλής» και να ακολουθήσει τη μοίρα του ΝΑΤΟ στην Αδριατική. Η κυβέρνηση Σημίτη είχε αποφασίσει να στείλει το πλοίο για να ενταχθεί στις επιχειρήσεις κατά της Γιουγκοσλαβίας.
Ο Ριτσούδης επικαλέστηκε ξεκάθαρα θρησκευτικούς και ηθικούς λόγους: «Ως χριστιανός ορθόδοξος δεν μπορώ να συμμετάσχω στην επίθεση κατά του αδελφικού λαού». Πριν πάρει την απόφασή του είχε επισκεφθεί τον ιερέα και θεολόγο Γεώργιο Μεταλληνό για να τον συμβουλευτεί. Ο Μεταλληνός μάλιστα στάθηκε δίπλα του και κατέθεσε υπέρ του στη δίκη που ακολούθησε.
Το ίδιο απόγευμα οδηγήθηκε στο Ναυτοδικείο Πειραιά, κατηγορούμενος για ανυπακοή σε διαταγή. Στην απολογία του, δείχνοντας την εικόνα του Χριστού πάνω από το προεδρείο, είπε: «Είχα δύο δρόμους να διαλέξω. Επέλεξα αυτόν που έχετε πάνω από εσάς, τον οποίο και εγώ βάζω πάνω από όλα, γιατί ο νόμος του Θεού είναι πάνω από όλους. Είναι η συνείδηση του καθενός». Στις 21 Απριλίου κρίθηκε παμψηφεί ένοχος και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια και έξι μήνες φυλάκιση με τριετή αναστολή, ενώ αποτάχθηκε από το Πολεμικό Ναυτικό. Από τότε εργάζεται ως καπετάνιος σε σκάφη αναψυχής.
Στη Σερβία θεωρείται ήρωας. Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία τού απένειμε το μετάλλιο του Τάγματος του Αγίου Κωνσταντίνου, ενώ υπάρχουν γκράφιτι και τιμές προς τιμήν του στο Βελιγράδι. Στην Ελλάδα είναι «ξεχασμένος»…
Ο ίδιος πάντως ακόμα και σήμερα επαναλαμβάνει ότι θα έκανε το ίδιο, επικαλούμενος το ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη «Το μεγάλο Οχι» και τονίζοντας ότι η επιλογή του δεν ήταν μια παρόρμηση αλλά βασίστηκε στην εσωτερική φωνή της συνείδησής του και στην πεποίθησή του ότι επρόκειτο για «απεχθές έγκλημα εναντίον ενός ορθόδοξου πολιτισμού» και «φιλικής γειτονικής χώρας»…
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «Δημοκρατίας»
