Ο δήμαρχος Γιάννης Μώραλης ξετυλίγει το σχέδιο για μια πόλη που σταματά να είναι «πέρασμα» και γίνεται προορισμός, παλεύοντας με το κυκλοφοριακό και την έλλειψη πρασίνου
Στο γραφείο του δημάρχου Πειραιά Γιάννη Μώραλη η συζήτηση αρχίζει με την ανάλυση του DNA μιας «θρυλικής» πόλης που αρνείται να μπει σε καλούπια. Ο Πειραιάς δεν ορίζεται μόνο γεωγραφικά. Ορίζεται συμβολικά. Οι έννοιες Πόλη, Λιμάνι και Ολυμπιακός συνυπάρχουν ως ένας αδιάσπαστος ιστός. Οι λαϊκές γειτονιές, η ναυτική εργασία, το λιμάνι και φυσικά το καμάρι της πόλης, ο Ολυμπιακός, διαμορφώνουν ένα ενιαίο σύνολο που δύσκολα διαχωρίζεται.
- Συνέντευξη στον Βαγγέλη Φανίδη
Ο Πειραιάς δεν είναι μια πόλη που μπορεί να επανασχεδιαστεί από την αρχή. Δεν έχει τον χώρο για να απλωθεί, ούτε την πολυτέλεια να «σβήσει» το παρελθόν της. Είναι μια πόλη που χτίστηκε πάνω στο λιμάνι της και μεγάλωσε μαζί του, κουβαλώντας ταυτόχρονα τα οφέλη και τα βάρη του.
Σήμερα, βρίσκεται σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο. Από τη μία πλευρά, η οικονομική δυναμική του λιμανιού, οι επενδύσεις και η τουριστική ανάπτυξη δημιουργούν προοπτικές. Από την άλλη, η καθημερινότητα των κατοίκων παραμένει απαιτητική: κυκλοφοριακό, έλλειψη πρασίνου, περιορισμένος δημόσιος χώρος, περιβαλλοντικές πιέσεις.
Ο δήμαρχος της πόλης Γιάννης Μώραλης περιγράφει μια διαδρομή που δεν κρίνεται πλέον από το «θα», αλλά από το «μπορεί να γίνει». Στόχος είναι ένας Πειραιάς λειτουργικός, που ισορροπεί ανάμεσα στην ανάπτυξη του λιμανιού και την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Η δημοτική Αρχή δίνει έμφαση στο εφικτό, προχωρώντας σε παρεμβάσεις που μπορούν να υλοποιηθούν και να έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ο στόχος δεν είναι να αλλάξει ταυτότητα η πόλη. Είναι να εξελιχθεί χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα της.
Η ΠΑΕ Ολυμπιακός
Ο δήμαρχος Γιάννης Μώραλης δεν βλέπει τον Ολυμπιακό μόνο ως αθλητικό σύλλογο, τον χαρακτηρίζει «το καμάρι της πόλης, τον καλύτερο πρεσβευτή του Πειραιά στο εξωτερικό, όπως η Μπαρτσελόνα για τη Βαρκελώνη». Και δεν πρόκειται για υπερβολή. Η πρόσφατη κατάκτηση του UEFA Europa Conference League αποτέλεσε όχι μόνο μια μεγάλη αθλητική διάκριση, αλλά και μια στιγμή συλλογικής υπερηφάνειας που ανέδειξε τον Πειραιά παγκοσμίως. Από την ίδρυσή του το 1925 μέχρι σήμερα ο Ολυμπιακός αναπτύχθηκε μαζί με την πόλη. Οι επιτυχίες του, όπως οι ευρωπαϊκοί τίτλοι, δεν είναι μόνο τρόπαια. Είναι στιγμές συλλογικής αυτοπεποίθησης. Για πολλούς κατοίκους αυτή η σχέση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς τους.
Καθημερινές μάχες
Ο Πειραιάς δεν ήταν πάντα σε τροχιά βελτίωσης. Υπήρξαν περίοδοι όπου η εικόνα του βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής, ιδιαίτερα σε ζητήματα καθαριότητας και λειτουργικότητας. Ο δήμαρχος αναγνωρίζει τις δυσκολίες μιας πόλης που φιλοξενεί εκατομμύρια διερχομένους, μεγάλα νοσοκομεία και ένα δυναμικό πανεπιστήμιο. Ωστόσο, επιμένει πως η εικόνα έχει αλλάξει: «Η καθαριότητα δεν είναι πλέον από τα βασικά προβλήματα της πόλης. Με την ενίσχυση του στόλου, τον εκσυγχρονισμό της ανακύκλωσης και τη συνεχή παρουσία στις γειτονιές έχουμε καταφέρει να συγκαταλεγόμαστε στις πιο καθαρές μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης».
Στο παρασκήνιο αυτής της προσπάθειας δόθηκε μια σκληρή μάχη στα οικονομικά. Το 2014 η δημοτική Αρχή παρέλαβε ένα τεράστιο χρέος 133 εκατ. ευρώ. Σήμερα ο δήμος έχει ανακτήσει την αξιοπιστία του, εξοφλεί τους προμηθευτές του και στέκεται στα πόδια του παρά τις διαδοχικές κρίσεις.
Ο κ. Μώραλης ξεκαθαρίζει: «Είμαστε τακτοποιημένοι, όχι εύρωστοι». Η κρατική υποχρηματοδότηση παραμένει μια μόνιμη ανοιχτή πληγή, αναγκάζοντας την πόλη να αναζητά πόρους από ευρωπαϊκά προγράμματα, ΕΣΠΑ, κονδύλια της Περιφέρειας Αττικής και το Πράσινο Ταμείο, μια διαδικασία που απαιτεί διοικητική επάρκεια και ώριμες μελέτες. Δεν πρόκειται, όμως, για μια αυτόματη διαδικασία. Απαιτούνται σχεδιασμός, μελέτες και διοικητική επάρκεια. Οπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «αν είσαι ώριμος και μελετημένος, μπορείς να εκμαιεύσεις χρήματα».
Η εικόνα της πόλης
Η αλλαγή στον Πειραιά δεν γίνεται με ένα μεγάλο έργο. Γίνεται μέσα από ένα σύνολο παρεμβάσεων που σταδιακά μεταμορφώνουν την πόλη. Η ανάπλαση του Μικρολίμανου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μεταμόρφωσης. Από μια υποβαθμισμένη περιοχή εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς. Παρόμοια είναι η εικόνα και σε άλλες περιοχές, όπως π.χ. στον Αγιο Διονύσιο, όπου οι παρεμβάσεις έχουν βελτιώσει την καθημερινότητα των κατοίκων. Παράλληλα, εξελίσσονται αναπλάσεις σε βασικές αρτηρίες και συνοικίες, ενώ προγραμματίζονται νέες παρεμβάσεις, όπως η ανάπλαση της Ακτής Θεμιστοκλέους, που φιλοδοξεί να αναδείξει μία από τις ομορφότερες διαδρομές της Αττικής.
Λιμάνι και COSCO
Η σχέση της πόλης με τον κινεζικό κολοσσό της COSCO είναι μια άσκηση λεπτών ισορροπιών. Ο δήμαρχος περιγράφει το δίλημμα που τέθηκε από την αρχή: «Είχαμε δύο επιλογές, είτε να κλειστούμε στο καβούκι μας είτε να συνεργαστούμε για να αποκομίσουμε οφέλη». Παρά τις αρχικές διαφωνίες της δημοτικής Αρχής για το μοντέλο διαχείρισης, τελικά επικράτησε μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση, που οδήγησε σε συνεργασία.
Ο Πειραιάς δεν μπορούσε να παραμείνει απλός παρατηρητής των εξελίξεων. Η συνεργασία αυτή αποφέρει οικονομικά οφέλη. Για πρώτη φορά οι παραλιμένιοι δήμοι της ευρύτερης περιοχής λαμβάνουν ανταποδοτικά τέλη, με τον Πειραιά να εισπράττει περίπου 3,8 εκατ. ευρώ το 2025, ποσό που αναμένεται να αυξάνεται όσο μεγαλώνει ο κύκλος εργασιών του λιμανιού. Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο τα έσοδα, αλλά η ουσιαστική διάχυση της ανάπτυξης στην τοπική οικονομία.
Οπως επισημαίνει ο δήμαρχος, αν τα οφέλη περιορίζονται στα εταιρικά μεγέθη, δεν έχουν πραγματική αξία για την πόλη. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί αυτή η ανάπτυξη σε έργα και υποδομές, όπως το νέο πάρκο 10 στρεμμάτων που δημιουργείται με δωρεά της εταιρίας. Την ίδια στιγμή, δεν λείπουν οι εντάσεις. Παραμένουν ανησυχίες για περιβαλλοντικές και κυκλοφοριακές επιπτώσεις, ενώ υπάρχουν πιέσεις για την πλήρη υλοποίηση των δεσμεύσεων της σύμβασης παραχώρησης, όπως η κατασκευή ξενοδοχείων στη λιμενική ζώνη, η δημιουργία μουσείου στην πέτρινη αποθήκη και η χρήση οικολογικών λεωφορείων. Παράλληλα, η ανάπτυξη του νέου προβλήτα κρουαζιέρας συνεχίζεται παρά τα εμπόδια.
Τουριστικός προορισμός
Η εποχή που «οι τουρίστες άφηναν τη σκόνη τους στον Πειραιά», όπως χαρακτηριστικά λέει, έχει τελειώσει. Η ανάπτυξη του home porting στην κρουαζιέρα φέρνει επισκέπτες που διαμένουν στην πόλη, τροφοδοτώντας επενδύσεις σε ξενοδοχεία υψηλών προδιαγραφών. Σύμμαχος σε αυτό είναι η ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα της πόλης: το Δημοτικό Θέατρο, το Βεάκειο, το Ναυτικό Μουσείο και το επερχόμενο Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων -που αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Αύγουστο- συνθέτουν έναν παγκόσμιο πολιτιστικό προορισμό. Ο Πειραιάς, όπως τονίζει ο δήμαρχος, αποκτά τουριστική υπόσταση, λειτουργώντας συμπληρωματικά με την Αθήνα και αξιοποιώντας τον πολιτιστικό του πλούτο.
Διαχρονικό αδιέξοδο
Αν υπάρχει ένας τομέας που δοκιμάζει τα νεύρα κατοίκων και επισκεπτών, αυτός είναι το κυκλοφοριακό. Ο Πειραιάς πληρώνει το τίμημα ενός παρωχημένου σχεδιασμού. Η υπογειοποίηση των γραμμών του ΗΣΑΠ από το Νέο Φάληρο έως το λιμάνι παραμένει το μεγάλο ανεκπλήρωτο έργο, παρά το λογικό του κόστος. Η δημοτική Αρχή επιχειρεί παρεμβάσεις, όπως η ελεγχόμενη στάθμευση, η δημιουργία χώρων parking, η επέκταση πεζοδρομίων και η ενίσχυση της προσβασιμότητας για πεζούς και ΑμεΑ. «Οι πόλεις του μέλλοντος πρέπει να σχεδιάζονται με λιγότερα αυτοκίνητα» τονίζει ο δήμαρχος.
Μάχη για το πράσινο
Σε μια από τις πιο πυκνοδομημένες περιοχές της Ευρώπης, κάθε τετραγωνικό μέτρο πρασίνου είναι κέρδος ζωής. Η μάχη για τα κτήματα της ΧΡΩΠΕΙ (Χρωματουργεία Πειραιώς) αποτελεί μια ιστορική νίκη, καθώς ο δήμος εξασφάλισε 10 εκατ. ευρώ για την απόκτηση 23 στρεμμάτων που θα μετατραπούν σε έναν ενιαίο πνεύμονα πρασίνου και αθλητισμού. Αντίθετα, η περίπτωση του οικοπέδου Μελετόπουλου στο Νέο Φάληρο αναδεικνύει το «τέρας» της γραφειοκρατίας, με τις διαδικασίες να κρατούν τρεις δεκαετίες.
Παράλληλα, η αξιοποίηση του ΣΕΦ αλλάζει τα δεδομένα. Η παραχώρηση τμήματος στην ΚΑΕ Ολυμπιακός για την αναβάθμιση της αρένας συνοδεύεται από τη δέσμευση ότι οι κοινόχρηστοι χώροι θα παραμείνουν ανοιχτοί και προσβάσιμοι στους πολίτες, λειτουργώντας ως ο βασικός «πνεύμονας» αναψυχής της ευρύτερης περιοχής. «Είμαστε η πόλη με το λιγότερο πράσινο σε σχέση με τη δόμηση» παραδέχεται, υπογραμμίζοντας τη δυσκολία αλλά και τη σημασία των παρεμβάσεων.
Νέο δημαρχείο
Ο Πειραιάς δεν κοιτάζει μόνο το έδαφος, αλλά και το «σύννεφο», καθώς επενδύει στην τεχνολογία. Στον 9ο όροφο του δημαρχείου, ένα σύγχρονο κέντρο επιχειρήσεων παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την πόλη.
Εκεί:
■παρακολουθείται η κυκλοφορία,
■ελέγχεται η καθαριότητα,
■συλλέγονται δεδομένα από αισθητήρες.
Η βασική αρχή είναι σαφής, όπως τονίζει ο δήμαρχος «Το πρώτο είναι να έχεις την πληροφορία για να ασκείς πολιτική».
Ο δήμος έχει επενδύσει σε τεχνολογίες που επιτρέπουν να γνωρίζει τι συμβαίνει, από την κίνηση των απορριμματοφόρων μέχρι τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ωστόσο, όπως παραδέχεται ο δήμαρχος, η τεχνολογία «τρέχει πιο γρήγορα» από τη διοίκηση. Ο στόχος είναι να αξιοποιηθούν αυτά τα δεδομένα για πιο στοχευμένες αποφάσεις. Παράλληλα, υλοποιούνται προγράμματα ψηφιακής εκπαίδευσης για την τρίτη ηλικία, ώστε η τεχνολογία να γίνει εργαλείο για όλους. Οι ηλικιωμένοι μαθαίνουν να χρησιμοποιούν ψηφιακές υπηρεσίες, να επικοινωνούν με τις οικογένειές τους και να αποκτούν πρόσβαση σε καθημερινές συναλλαγές.
Οσο για το «σπίτι» της πόλης; Το σημερινό δημαρχείο σύντομα θα αποτελεί παρελθόν. Η δημιουργία ενός σύγχρονου διοικητικού κέντρου στον χώρο της παλιάς Ραλλείου, δίπλα στο εμβληματικό Δημοτικό Θέατρο, εισέρχεται στην τελική ευθεία, με στόχο την ολοκλήρωση σε δύο χρόνια, βάζοντας τέλος στην εικόνα ενός απαξιωμένου κτιρίου.
Κοινωνική πολιτική
Η κοινωνική πολιτική παραμένει βασική προτεραιότητα, με εννέα διαδοχικές μειώσεις στα δημοτικά τέλη και στοχευμένες παρεμβάσεις για τη στήριξη των ευπαθών ομάδων. Μέσα από οργανωμένες δομές και προγράμματα ο δήμος ενισχύει την κοινωνική συνοχή και παρέχει ουσιαστική βοήθεια σε όσους τη χρειάζονται. Ο Δήμος Πειραιά προχώρησε σε εννέα μειώσεις δημοτικών τελών, συνολικού ύψους 27%, στήριξε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες και ανέπτυξε δομές κοινωνικής φροντίδας μέσω της Κοινωφελούς Δημοτικής Επιχείρησης Πειραιά (ΚΟΔΕΠ)
Παράλληλα, υλοποιούνται δράσεις με άμεσο όφελος για τους πολίτες, όπως:
■διανομή σχολικών ειδών σε μαθητές,
■δωρεάν δημοτική συγκοινωνία,
■παροχή βασικών αγαθών σε οικογένειες που έχουν ανάγκη.
Η συνεργασία με φορείς και οργανισμούς, όπως η Μητρόπολη Πειραιά, ο Ολυμπιακός και τοπικοί φορείς, ενισχύει περαιτέρω την αποτελεσματικότητα αυτών των πρωτοβουλιών. Ο δήμαρχος αναφέρθηκε στη συμβολή του πρόεδρου του Ολυμπιακού Βαγγέλη Μαρινάκη στην ανάπλαση πλατειών, παιδικών χαρών και αθλητικών χώρων.
Πυλώνες εξωστρέφειας
Ο πολιτισμός και η επιχειρηματικότητα λειτουργούν ως δίδυμοι πυλώνες ανάπτυξης. Το Δημοτικό Θέατρο είναι ένα από τα σημαντικότερα θέατρα της χώρας, με δραστηριότητα που ανταγωνίζεται μεγάλους οργανισμούς, όπως το Εθνικό Θέατρο.
Το πολιτιστικό «πλέγμα» της πόλης περιλαμβάνει:
■ το Βεάκειο Θέατρο,
■το Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας,
■ το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά.
Ενα έργο που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα είναι η αξιοποίηση του αρχαίου θεάτρου στη Ζέα, στο Πασαλιμάνι. «Αν υλοποιηθεί, θα προσθέσει μια νέα διάσταση στον πολιτιστικό χάρτη της πόλης» τονίζει ο δήμαρχος.
Ανοιχτό στοίχημα
Από το Μικρολίμανο και τον Αγιο Διονύσιο έως τη σχεδιαζόμενη ανάπλαση της Ακτής Θεμιστοκλέους το 2027, ο χάρτης του Πειραιά επανασχεδιάζεται και αυτή τη φορά με συγκεκριμένο πλάνο. Το μεγάλο λιμάνι επιδιώκει να εξελιχθεί σε μια πόλη για κατοίκηση, όχι μόνο για εργασία ή διέλευση.
Για τον δήμαρχο Γιάννη Μώραλη, το ζητούμενο δεν είναι να υλοποιηθούν τα πάντα, αλλά όσα είναι εφικτά, και κυρίως να γίνουν με τον σωστό τρόπο. Ο Δήμος Πειραιά έχει αφήσει πίσω του την οικονομική πίεση των προηγούμενων ετών, επενδύει στην εξωστρέφεια και τον τουρισμό, ενώ παράλληλα συνεχίζει να διεκδικεί από την κεντρική διοίκηση κρίσιμες υποδομές και τους αναγκαίους πόρους.
Ο μακροβιότερος δήμαρχος στη μεταπολιτευτική ιστορία
Ο Γιάννης Μώραλης είναι πτυχιούχος του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πειραιά. Είναι σύμβουλος Marketing και Επικοινωνίας από 1994. Διανύει την τρίτη συνεχή θητεία του στο ανώτατο αξίωμα της πόλης (2014 – σήμερα). Είναι ο μακροβιότερος δήμαρχος στη μεταπολιτευτική ιστορία του Πειραιά.
Ιδρυσε και είναι επικεφαλής του συνδυασμού «Πειραιάς Νικητής», που κέρδισε τις εκλογές το 2014, το 2019 και το 2023 (από τον α’ γύρο με 69,88%).
■ Α’ αντιπρόεδρος ΠΑΕ Ολυμπιακός (2021- σήμερα).
■ Πρόεδρος της ΠΑΕ Ολυμπιακός: Ανέλαβε την προεδρία του συλλόγου για μία τετραετία (2017-2021).
■ Πρόεδρος της Super League: Εξελέγη στο τιμόνι της διοργανώτριας Αρχής του πρωταθλήματος για δύο συνεχόμενες θητείες (2012-2014).
■ Αντιπρόεδρος και γενικός διευθυντής της ΠΑΕ Ολυμπιακός: Υπηρέτησε σε θέσεις υψηλής διοικητικής ευθύνης (2011-2017).
■ Στέλεχος της ΠΑΕ Ολυμπιακός: Μακρά πορεία στην ομάδα σε διάφορους τομείς διοίκησης και οργάνωσης (1994-2011).
■ Πρόεδρος Δ.Σ. Ιδρύματος Αλεξάνδρου Δ. Ζαχαρίου υπέρ των απόρων καλλιτεχνών από το 2014 έως σήμερα.
■ Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Εταιρείας Προστασίας Ανηλίκων Πειραιά «Ο Καλός Ποιμήν».
■ Μέλος Δ.Σ. ΟΛΠ Α.Ε.
