Tην Πέμπτη, 25 Ιουνίου και ώρα 11:00 στο Αμφιθέατρο “Γ. Κρανιδιώτης” του Υπουργείου Εξωτερικών, Ακαδημίας 1, Αθήνα θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση που διοργανώνουν η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και η Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, με θέμα “Τελετή απόδοσης προσωπικών αντικειμένων Ελλήνων κρατουμένων των ναζιστικών στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας στις οικογένειές τους, στο πλαίσιο της εκστρατείας #StolenMemory των Αρχείων Arolsen”.
Τα Αρχεία Arolsen και η εκστρατεία #StolenMemory στην Ελλάδα
Τι είναι τα Αρχεία Arolsen
Τα Αρχεία Arolsen (Διεθνής Υπηρεσία Αναζητήσεων / International Tracing Service), που εδρεύουν στην πόλη Bad Arolsen της Γερμανίας, είναι η υπηρεσία που κατέχει και διαχειρίζεται το Αρχείο των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, και των αναζητήσεων που έγιναν μεταπολεμικά για τον εντοπισμό θυμάτων του Ολοκαυτώματος και των ναζιστικών διώξεων. Τα Αρχεία Arolsen, εκτός από μία αρχειακή υπηρεσία, αποτελούν επίσης ένα βασικό κέντρο τεκμηρίωσης των ναζιστικών διώξεων. Τα θύματα των ναζί και οι οικογένειές τους λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τον εγκλεισμό στα στρατόπεδα, την υποχρεωτική εργασία, αλλά και τη μεταπολεμική βοήθεια των Συμμάχων. Διαθέτουν πάνω από 30 εκατομμύρια έγγραφα που αποτελούν τη βάση για έρευνα και εκπαίδευση των νεότερων γενεών.
Η διοίκηση των Αρχείων Arolsen έχει ανατεθεί σε Διεθνή Επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους 11 κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η καθημερινή διαχείριση των Αρχείων εκτελείται μέσω ενός διορισμένου, από τη Διεθνή Επιτροπή, Διευθυντή. Την Ελλάδα εκπροσωπεί, με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης.
H εκστρατεία #StolenMemory
Κατά τα τελευταία χρόνια, μία από τις σημαντικότερες δραστηριότητες των Αρχείων Arolsen, είναι η εκστρατεία #StolenMemory, η οποία έχει ως στόχο την ανεύρεση οικογενειών θυμάτων των ναζιστικών διώξεων, προσωπικά αντικείμενα των οποίων βρέθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας μετά τη λήξη του Πολέμου. Η εκστρατεία έχει ξεκινήσει ήδη από το 2018, μέσω περιοδεύουσας έκθεσης σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες στην οποία παρουσιάζονται σε φωτογραφίες τα αντικείμενα που βρίσκονται στην κατοχή των Αρχείων Arolsen, αλλά και μέσω ειδικής ιστοσελίδας. Έχει σημειώσει αρκετά μεγάλη επιτυχία έως τώρα, αφού ανευρέθησαν οι συγγενείς/απόγονοι των νόμιμων ιδιοκτητών πολλών από τα 4.500 περίπου αντικείμενα που φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen, τα οποία στη συνέχεια τους αποδόθηκαν. Η ανεύρεση δεν ήταν εύκολη, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις τα μόνα στοιχεία που τα Αρχεία διέθεταν ήταν το όνομα του ιδιοκτήτη (το οποίο ήταν γραμμένο σε έναν φάκελο μέσα στον οποίο οι ναζί είχαν τοποθετήσει το αντικείμενο) και ίσως η ημερομηνία γέννησής του.
H εκστρατεία #StolenMemory στην Ελλάδα
Στα τέλη του 2018 τα Αρχεία Arolsen πληροφόρησαν το Υπουργείο Εξωτερικών ότι φυλάσσονταν εκεί προσωπικά αντικείμενα οκτώ (8) Ελλήνων θυμάτων των ναζιστικών διώξεων. Οι πρώτες προσπάθειες για τον εντοπισμό των οικογενειών των οκτώ αυτών Ελλήνων απέβησαν άκαρπες, όμως από το 2021 το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού άρχισαν να επεξεργάζονται την ιδέα να ανατεθεί η έρευνα σε μαθητές και μαθήτριες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας.
Τον Ιούνιο του 2024, κατά σύμπτωση κατά την έναρξη της Ελληνικής Προεδρίας της Διεθνούς Επιτροπής για τα Αρχεία Arolsen (2024–2025), ανεξάρτητος ερευνητής εντόπισε την εγγονή του Βασιλείου Κοντογεωργίου, κρατούμενου στο στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας Neuengamme. Σε τελετή στην Πρεσβεία της Ελλάδας στο Βερολίνο της αποδόθηκε το ρολόι του παππού της, το οποίο φυλασσόταν για πάνω από ογδόντα χρόνια.
Η Ελληνική Προεδρία της Διεθνούς Επιτροπής για τα Αρχεία Arolsen απετέλεσε την κατάλληλη ευκαιρία για να υλοποιηθεί η ιδέα της ανάθεσης της έρευνας σε μαθητικές ομάδες. Έτσι, κατά τα σχολικά έτη 2024–2025 και 2025–2026 η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού σε συνεργασία με την Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, υλοποίησε το σχετικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου οι μαθητικές ομάδες των σχολικών μονάδων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που εθελοντικά συμμετείχαν, από διάφορες περιοχές της χώρας, πραγματοποίησαν συστηματική έρευνα για τον εντοπισμό συγγενών των επτά (7) Ελλήνων κρατουμένων του ναζιστικού στρατοπέδου Neuengamme και παραρτημάτων του, τα προσωπικά αντικείμενα των οποίων παρέμενα στα Αρχεία Arolsen.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά: Κατά το σχολικό έτος 2024–2025, το Γενικό Λύκειο Ασπροπύργου ανέλαβε την έρευνα και εντόπισε την οικογένεια του Θεόφιλου Συμεωνίδη, το Εσπερινό Επαγγελματικό Λύκειο Ευόσμου Θεσσαλονίκης εντόπισε την οικογένεια του Γεωργίου Χανά και το Γυμνάσιο Νεοχωρίου Άρτας εντόπισε την οικογένεια του Χρήστου Τακτικού, με τις σχετικές αποδόσεις των προσωπικών αντικειμένων να πραγματοποιούνται σε τελετές στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη, στο Μουσείο της Ακρόπολης (Αμφιθέατρο «Δημήτρης Παντερμαλής») και στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη αντίστοιχα.
Η προσπάθεια συνεχίστηκε και κατά το σχολικό έτος 2025–2026: το Εσπερινό Επαγγελματικό Λύκειο Ευόσμου Θεσσαλονίκης ανέλαβε την έρευνα και εντόπισε και την οικογένεια του Ευάγγελου Κερασιώτη, το 2ο Γενικό Λύκειο Κορωπίου εντόπισε την οικογένεια του Δημητρίου Βαφειάδη, το 7ο Γυμνάσιο Νέας Ιωνίας Αττικής εντόπισε την οικογένεια του Γεωργίου Σαγματόπουλου και το 1ο Γενικό Λύκειο Υμηττού εντόπισε την οικογένεια του Νικολάου Φασουλιώτη, ολοκληρώνοντας τη συστηματική ερευνητική διαδικασία και την αποκατάσταση των αντίστοιχων ιστορικών συνδέσεων. Τα προσωπικά αντικείμενα των τεσσάρων Ελλήνων κρατουμένων θα αποδοθούν στους απογόνους τους σε τιμητική εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο “Γιάννος Κρανιδιώτης” του Υπουργείου Εξωτερικών με τη συμμετοχή των τεσσάρων σχολικών ομάδων που συνέβαλαν στον επιτυχή εντοπισμό των συγγενών.
Εν τω μεταξύ, τον Ιανουάριο του 2026 τα Αρχεία Arolsen ενημέρωσαν τις ελληνικές αρχές ότι ταυτοποίησαν τον κάτοχο ενός ακόμα αντικειμένου, το οποίο βρέθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Flossenbürg. Πρόκειται για τον Έλληνα Νικόλαο Κωνσταντινίδη, του οποίου βρέθηκε ένα πορτοφόλι με φωτογραφίες και σημειώματα. Έτσι, ο συνολικός αριθμός των Ελλήνων κρατουμένων προσωπικά αντικείμενα των οποίων φυλάσσονταν στα Αρχεία Aroslen ανήλθε σε εννέα. Ύστερα από έρευνα που διενήργησαν τα ίδια τα Αρχεία Arolsen, τελικώς εντόπισαν την οικογένεια του Κωνσταντινίδη, με τη βοήθεια και του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.
Η αξία του προγράμματος των δύο Υπουργείων και των αποτελεσμάτων του είναι φανερή. Όχι μόνο εντοπίστηκαν οι οικογένειες όλων των Ελλήνων θυμάτων προσωπικά αντικείμενα των οποίων βρέθηκαν στα Αρχεία Arolsen, όχι μόνο αποδίδονται σε αυτές τα αντικείμενα των αγαπημένων τους προσώπων που σε κάποιες περιπτώσεις δεν επέστρεψαν ποτέ από τα ναζιστικά στρατόπεδα, ολοκληρώνοντας έτσι έναν κύκλο αναζήτησης οκτώ δεκαετιών, όχι μόνο ορισμένες από τις οικογένειες μέσα από την έρευνα των μαθητών και των μαθητριών έμαθαν για πρώτη φορά την τύχη των συγγενών τους και κατάφεραν να επισκεφθούν τους τάφους τους, αλλά ταυτόχρονα το πρόγραμμα είχε τεράστια παιδευτική αξία για τη νέα γενιά, κυρίως για τα σχολεία που συμμετείχαν σε αυτό, ακόμα και για εκείνα που δεν ήταν τελικώς μεταξύ αυτών που εντόπισαν τις οικογένειες.
Παράλληλα, τόσο η ιδέα, όσο και η υλοποίηση και τα αποτελέσματά του προγράμματος αυτού της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων και της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου προκάλεσαν τον θαυμασμό και τα συγχαρητήρια τόσο των Αρχείων Arolsen, όσο και των υπολοίπων μελών της Διεθνούς Επιτροπής, καθιστώντας την Ελλάδα πρωτοπόρο στις προσπάθειες για ενεργό συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
