Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση ανακάμπτουν σταδιακά, διατηρώντας ωστόσο μια σειρά από στρεβλώσεις που καθιστούν την πρόοδο αυτή ανισομερή, ενώ ταυτόχρονα στηρίζεται σε «γυάλινα πόδια».
- Από τον Σπύρο Γεράρδη
Τα συμπεράσματα της ετήσιας έκθεσης του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ καταδεικνύουν πως σε πολλούς από τους βασικούς κλάδους οι πραγματικοί μισθοί και η αγοραστική δύναμη είναι χειρότερα από το 2009, ενώ όποια βελτίωση συντελέστηκε στο διάστημα 2019-2021 εξαϋλώθηκε από τα απανωτά πληθωριστικά σοκ, καθώς αυτά δεν συνοδεύτηκαν από ουσιαστικές αυξήσεις στις αποδοχές.
Οπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη ανάκαμψη της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων. Παρά την αύξηση των ονομαστικών μισθών, τα πραγματικά εισοδήματα παραμένουν πιεσμένα από το υψηλό κόστος ζωής. Ενδεικτικά, ο μέσος ετήσιος πραγματικός μισθός στο σύνολο της οικονομίας παρουσίασε οριακή μόνο αύξηση την περίοδο 2019-2025 (+0,3%), ενώ συγκριτικά με το 2021, έτος έναρξης της πληθωριστικής κρίσης, ήταν χαμηλότερος κατά 1,3%.
Επιπλέον, αποκαλυπτική είναι και η εικόνα σε ορισμένους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας με υψηλή συγκέντρωση απασχόλησης. Το 2025 στον ενιαίο κλάδο της εστίασης, της διαμονής, της μεταφοράς και αποθήκευσης και του χονδρικού και λιανικού εμπορίου το πραγματικό ωρομίσθιο, αν και αυξημένο έναντι του 2019 (+4,8%), παρέμενε σε επίπεδα 25,3% χαμηλότερα του 2009, ενώ σε όρους αγοραστικής δύναμης (PPS) ήταν αρκετά χαμηλότερο ακόμη και από τα κράτη-μέλη των Βαλκανίων. Στην εκπαίδευση, το πραγματικό ωρομίσθιο το 2024 διαμορφώθηκε σε 10,8 ευρώ, χαμηλότερα από τα 11,5 ευρώ του 2019 και πολύ χαμηλότερα από τα 17,2 ευρώ του 2009. Στις δραστηριότητες σχετικές με τη δημόσια υγεία και την κοινωνική μέριμνα το πραγματικό ωρομίσθιο το 2024 διαμορφώθηκε σε 8,0 ευρώ, έναντι 9,7 ευρώ το 2019 και 12,5 ευρώ το 2009.
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ
Το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα ανήλθε το 2025 σε 19.400 ευρώ, έναντι 34.110 ευρώ στην Ε.Ε.-27. Η Ελλάδα βελτίωσε μεν τη θέση της σε σχέση με το 2019, όταν το αντίστοιχο ποσό ήταν 17.210 ευρώ, ωστόσο η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει πολύ μεγάλη. Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS) η Ελλάδα βρίσκεται στο 68% του μέσου όρου της Ε.Ε., από 66% το 2019. Την ίδια στιγμή, βέβαια, μέσω της Eurostat αποκαλύπτεται ότι η χώρα μας καταποντίστηκε από την 22η στην 27η και τελευταία θέση.
Η μεγέθυνση του ΑΕΠ, επομένως, δεν έχει μετατραπεί σε ουσιαστική σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου, με την ελληνική οικονομία να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα πραγματικής αγοραστικής δύναμης. Ιδιαίτερα επιβαρυμένη είναι επίσης η θέση των νοικοκυριών με εξαρτώμενα παιδιά. Το 34,9% αυτών των νοικοκυριών εμφανίζει ληξιπρόθεσμες οφειλές σε λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, ποσοστό σχεδόν τετραπλάσιο από τον μέσο όρο της Ε.Ε.-27, που βρίσκεται στο 9,1%.
Το στοιχείο αυτό για μία χώρα όπως η Ελλάδα, που αντιμετωπίζει μία σοβαρή δημογραφική κρίση, δείχνει ότι μέτρα όπως η σύσταση υπουργείου Οικογένειας, χωρίς ουσιαστική ενίσχυση των οικογενειών, έχουν μόνο επικοινωνιακή ισχύ. Τέλος, ο κίνδυνος φτώχειας παραμένει υψηλός (24,2%) σε κρίσιμες κοινωνικές και ηλικιακές ομάδες, όπως οι νέοι ηλικίας 18-24 ετών, οι οποίοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένη κοινωνική ευαλωτότητα. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη κοινωνική και αναπτυξιακή σημασία, καθώς δείχνει ότι η νέα γενιά εξακολουθεί να εισέρχεται στην οικονομική και κοινωνική ζωή με υψηλό βαθμό ανασφάλειας.
Η συμβολή της βιομηχανίας εξακολουθεί να είναι περιορισμένη
Η έκθεση φανερώνει και τις δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Το ΙΝΕ ΓΣΕΕ υπογραμμίζει πως, παρά τη βελτίωση βασικών μακροοικονομικών δεικτών και την ανάκαμψη, που ακολούθησε την οικονομική και την υγειονομική κρίση, η παραγωγική δομή της χώρας παραμένει έντονα προσανατολισμένη στον τριτογενή τομέα και στις υπηρεσίες. Αντίθετα, η συμβολή της βιομηχανίας στο συνολικό προϊόν εξακολουθεί να είναι περιορισμένη.
Σε ό,τι αφορά την κλαδική διάρθρωση, ένα βασικό χαρακτηριστικό είναι η υψηλή εξάρτηση από υπηρεσίες, ειδικά συναφείς με τον τουρισμό, το εμπόριο και τη διαχείριση ακινήτων. Ωστόσο, η εξέλιξη των μεγεθών την περίοδο 2009-2025 οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ελληνική οικονομία γνωρίζει μια ήπια αλλά διακριτή αναδιάρθρωση της παραγωγής.
Η βιομηχανία ενισχύει σταδιακά τη συμμετοχή της στην προστιθέμενη αξία, ενώ στις υπηρεσίες αρχίζουν να αναδύονται ως σημαντικοί κλάδοι υψηλότερης έντασης γνώσης και τεχνολογίας. Ενδεικτικά, ενισχύεται η παρουσία των επαγγελματικών, επιστημονικών και τεχνικών δραστηριοτήτων, όπως και της ενημέρωσης και επικοινωνίας, γεγονός που υποδηλώνει μία σταδιακή μετατόπιση προς δραστηριότητες κρίσιμες για την ψηφιακή μετάβαση. Παράλληλα, ενισχύονται οι επενδύσεις σε υποδομές, δίκτυα, ενέργεια και διαχείριση περιβάλλοντος, εξέλιξη θετική για την πράσινη μετάβαση.
Ωστόσο, οι τάσεις αυτές είναι αρκετά πρόσφατες και εξελίσσονται αργά σε βάρος άλλων βασικών κλάδων, όπως οι δημόσιες και κοινωνικές υπηρεσίες, η εκπαίδευση και η υγεία. Ως εκ τούτου, από τη μία δεν έχει μεταβληθεί ριζικά ο βασικός προσανατολισμός της εγχώριας οικονομίας, δεδομένου ότι βασικός πυλώνας παραμένουν οι δραστηριότητες σχετικές με υπηρεσίες προς τον καταναλωτή και τον τουρισμό.
Από την άλλη, η υποχώρηση δραστηριοτήτων σε κρίσιμους τομείς για την ανάπτυξη και την ευημερία εγείρει προβληματισμό ως προς την ανθεκτικότητα του νέου υποδείγματος. Καταλήγοντας, οι επιστήμονες σημειώνουν πως η ελληνική οικονομία χρειάζεται μια στρατηγική ποιοτικής αναβάθμισης της εργασίας. Αυτή οφείλει να περιλαμβάνει ουσιαστικές αυξήσεις στους πραγματικούς μισθούς, ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, επέκταση της κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις, πολιτικές ενεργητικής απασχόλησης για τους μακροχρόνια ανέργους, ισχυρότερη ένταξη των γυναικών και των νέων, αναβάθμιση δεξιοτήτων, περιορισμό της υπερεργασίας και βελτίωση των συνθηκών εργασίας.
