Η αντιστροφή του brain drain δεν είναι μια εύκολη διαδικασία. Απαιτεί συνέπεια και σχέδιο
Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 600.000 Ελληνες, κυρίως νέοι και υψηλής εκπαίδευσης, μετανάστευσαν στο εξωτερικό την περίοδο 2010-2021, αναζητώντας εργασία και καλύτερες προοπτικές. Τα τελευταία χρόνια καταγράφονται ενδείξεις βελτίωσης, ωστόσο το αποτύπωμα της δεκαετούς διαρροής παραμένει ισχυρό.
Σήμερα, καθώς η ελληνική οικονομία επιχειρεί να βρει έναν νέο βηματισμό, η ουσιαστική αντιστροφή του brain drain αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζητούμενο. Αυτό που προκύπτει από όλες τις σχετικές έρευνες είναι ότι η επιστροφή των νέων που έφυγαν δεν μπορεί να βασιστεί σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά να προϋποθέτει ένα συνολικό περιβάλλον που θα προσφέρει πραγματικές δυνατότητες.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση έχει η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Οι άνθρωποι που έφυγαν δεν αναζητούν απλώς απασχόληση, αλλά ουσιαστικές ευκαιρίες εξέλιξης, αξιοποίηση των δεξιοτήτων τους και συνθήκες που ανταμείβουν την προσπάθεια. Η ενίσχυση κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η τεχνολογία, η καινοτομία και οι εξαγωγικές δραστηριότητες, μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση αυτών των προϋποθέσεων.
Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας, που μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα. Πολλοί Ελληνες επιστήμονες στο εξωτερικό διαθέτουν υψηλή εξειδίκευση και εμπειρία σε τομείς αιχμής, την οποία μπορούν να αξιοποιήσουν σε ένα περιβάλλον που στηρίζει την παραγωγή γνώσης και τη μετατροπή της σε οικονομική δραστηριότητα. Η αύξηση της χρηματοδότησης, η απλοποίηση των διαδικασιών και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και αγοράς μπορούν να δημιουργήσουν ένα δυναμικό οικοσύστημα καινοτομίας και νεοφυούς επιχειρηματικότητας.
Επίσης, είναι σημαντικό να υπάρξει προσπάθεια για ουσιαστική επανασύνδεση με τη διασπορά, μέσα από ενεργές πολιτικές, όπως δομές ενημέρωσης, δίκτυα συνεργασίας και μηχανισμούς που θα διευκολύνουν τη μεταφορά γνώσης, επενδύσεων και ευκαιριών προς την ελληνική οικονομία. Οι νέοι που έφυγαν για να σκεφτούν την επιστροφή τους θέλουν να νιώσουν ότι μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους σε ένα περιβάλλον δίκαιο, αξιοκρατικό και αξιόπιστο, στο οποίο η προσπάθεια ανταμείβεται και οι κανόνες ισχύουν για όλους.
Η ποιότητα ζωής και το αίσθημα ασφάλειας ολοκληρώνουν την εικόνα. Η καθημερινότητα, η λειτουργία της διοίκησης, η δυνατότητα πρόσβασης σε αξιοπρεπή στέγη, υπηρεσίες υγείας, φροντίδας των παιδιών και εκπαίδευσης είναι παράγοντες που καθορίζουν τις αποφάσεις, ιδιαίτερα των νέων οικογενειών.
Η αντιστροφή του brain drain δεν είναι μια εύκολη διαδικασία. Απαιτεί συνέπεια, σχέδιο και κυρίως μια καθαρή κατεύθυνση: τη δημιουργία μιας οικονομίας που προσφέρει ευκαιρίες, εμπνέει εμπιστοσύνη και δίνει προοπτική. Η Ελλάδα έχει σήμερα την ευκαιρία να ανακτήσει το πιο δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας της. Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε η επιστροφή να γίνει ουσιαστικά ελκυστική και βιώσιμη επιλογή για όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.
*Πρόεδρος ΕΕΑ, επίτιμος διδάκτορας ΠΑ.ΠΕΙ. και Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
