Η Ελλάδα και το Ισραήλ -με πρωτοβουλία του δεύτερου και ορόσημο τις βουλευτικές εκλογές του- σχεδιάζουν την αναβάθμιση της διπλωματικής και αμυντικής συνεργασίας τους, η οποία είχε αναγκαστικά επιβραδυνθεί λόγω των πολεμικών εξελίξεων στο Ιράν και στη Γάζα επί μακρύ χρονικό διάστημα.
- Του Αλέξανδρου Τάρκα
Οι αρμόδιοι ανώτεροι αξιωματούχοι των υπουργείων Εξωτερικών και Εθνικής Αμυνας των δύο χωρών προγραμματίζεται να επαναλάβουν λίγο πριν και κυρίως μετά τις ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου τις διαβουλεύσεις για τη χάραξη βραχυπρόθεσμης και μεσοπρόθεσμης στρατηγικής. Είναι ενδεικτικό πως κατά τη διάρκεια διπλωματικών επαφών που συνέπεσαν χρονικά με τις αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ για τον «θόλο» της ελληνικής αεράμυνας τον Ιούλιο συμφωνήθηκε η ενεργός ανάμειξη και της Διεύθυνσης Ερευνας και Ανάπτυξης Αμυντικών Τεχνολογιών (MAFAT) του υπουργείου Αμυνας του Ισραήλ. Η -για πρώτη φορά- διευρυμένη συμμετοχή της MAFAT, πέραν της εδραιωμένης (από το 2010) παρουσίας της SIBAT, της Διεύθυνσης Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας του ίδιου υπουργείου, δείχνει την ισραηλινή βούληση για συνεργασία στους τομείς της έρευνας και καινοτομίας για υλικά στρατιωτικής και διττής χρήσης.
Πάντως, με δεδομένο ότι θα χρειαστεί ικανό χρονικό διάστημα για τη συγκρότηση της νέας κυβέρνησης συνασπισμού του Ισραήλ, είναι αμφίβολο αν και πόσες επισκέψεις σε υπουργικό επίπεδο θα πραγματοποιηθούν -και αν θα είναι όντως καρποφόρες- ως τα τέλη του έτους. Αν, επίσης, ληφθεί υπόψη και η μακρά προεκλογική περίοδος και το ενδεχόμενο δύο εκλογικών αναμετρήσεων στην Ελλάδα, η εξασφάλιση ανταλλαγμάτων για τα μεγάλα συμβόλαια με αμυντικές βιομηχανίες του Ισραήλ θα αποτελέσει ευθύνη περισσότερο των υπηρεσιακών και λιγότερο των πολιτικών παραγόντων. Επί θητείας του σημερινού πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, έχουν ανατεθεί σε ισραηλινές βιομηχανίες, από το 2019 ως το 2025, εξοπλιστικά προγράμματα ύψους 2,5 δισ. ευρώ, ενώ, με τις αποφάσεις του 2026 προστίθενται περίπου ακόμα 3,8 δισ. («θόλος» αεράμυνας, συστήματα πυροβολικού PULS, UAVs κ.λπ.), φθάνοντας το επταετές σύνολο των 6,3 δισ. ευρώ.
Παράλληλα τους προσεχείς μήνες θα αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη σημασία ο διπλωματικός συντονισμός Αθήνας και Τελ Αβίβ. Στόχος θα είναι η αντιμετώπιση του αρνητικού σκηνικού που διαμορφώνεται μετά την εξαγγελία του προέδρου Ντ. Τραμπ για παραχώρηση F-35 στην Τουρκία, τη Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας Σαουδικής Αραβίας – Τουρκίας – Πακιστάν (Μέκκα, 6 Αυγούστου), τα ερωτηματικά για τη στάση της Αιγύπτου και τη γενικότερη αναθεωρητική-επεκτατική πολιτική του προέδρου Ρ.Τ. Ερντογάν στη Μεσόγειο.
Οπως συχνά συμβαίνει σε πολλά θέματα εξωτερικής πολιτικής, το Μέγαρο Μαξίμου δεν αποκλείεται να παρουσιάσει, προς εσωτερική προεκλογική κατανάλωση, ορισμένες συνήθεις δραστηριότητες (κοινοί πλόες των Πολεμικών Ναυτικών Ελλάδας – Ισραήλ και άλλες εκπαιδεύσεις) σαν νέο μέτωπο άμυνας κατά της Αγκυρας. Πηγές, που γνωρίζουν άριστα όλες τις πτυχές της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας, σημειώνουν ότι όλες οι κοινές ασκήσεις και παρόμοιες κινήσεις είναι σαφώς επιθυμητές και ευπρόσδεκτες, αλλά το Μαξίμου οφείλει, πρωτίστως, να συντονίζει καλύτερα τα συναρμόδια υπουργεία και υπηρεσίες. Γιατί, για παράδειγμα, τον περασμένο Απρίλιο ο εξωκοινοβουλευτικός υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, είχε παρεξηγήσει ορισμένες κινήσεις κατά του φιλο-παλαιστινιακού «στολίσκου της Γάζας» στα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, αν και το Ισραηλινό Ναυτικό είχε εγκαίρως ενημερώσει την ημέτερη πλευρά για τις περιοχές επιχειρησιακής δράσης του.
Βέβαια, δεν πρόκειται για το μοναδικό διπλωματικό λάθος ή παράλειψη των κυρίων Μητσοτάκη και Γεραπετρίτη. Τον Μάιο του 2025 ο πρωθυπουργός, μη έχοντας αντιληφθεί τον σχεδιασμό του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, για στήριξη της Αγκυρας έναντι του Τελ Αβίβ, του αποκάλυψε -σε ακατάλληλο χρόνο και για άγνωστο λόγο- την προτίμηση της ελληνικής κυβέρνησης για τα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας αντί όποιων ευρωπαϊκών. Σύμφωνα εξάλλου με πληροφορίες από ξένες πηγές, η μέριμνα του κ. Μερτς για την Αγκυρα έχει φτάσει σήμερα σε τέτοιο επίπεδο, ώστε η γερμανική διπλωματία να παροτρύνει την ισραηλινή πλευρά να αποφεύγει τις προστριβές με την Τουρκία λόγω της σημασίας της ως μέλους του ΝΑΤΟ και πολύτιμου συνομιλητή της Ε.Ε.
Εξίσου δύσκολες θα είναι οι παρεμβάσεις και στη διοίκηση Τραμπ. Η ελληνική κυβέρνηση ήλπιζε ότι δεν ετίθετο ζήτημα αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής στο θέμα των F-35 της Τουρκίας λόγω της ισχύος του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ και των προσωπικών σχέσεων και της πειθούς του πρωθυπουργού, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, στον πρόεδρο Τραμπ. Ενδεχομένως, στην αρχή της δεύτερης θητείας Τραμπ, η προσδοκία της Αθήνας να μην ήταν εντελώς αβάσιμη. Ωστόσο, το εκπληκτικό είναι ότι διατηρήθηκε αναλλοίωτη και μετά τον Ιούνιο του 2025, όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, αποκάλυψε εμπιστευτικά στον κ. Γεραπετρίτη ότι ούτε ο κ. Τραμπ ούτε και ο ίδιος συμμερίζονται το επιχείρημα του κ. Νετανιάχου περί διατάραξης της ισχύος μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας και ότι οι αμερικανικές αποφάσεις δεν θα επηρεαστούν από ανάλογες εκτιμήσεις για τα F-35.
Ασφαλώς τους προσεχείς μήνες, εν μέσω εξελίξεων στο ζήτημα του «καλωδίου» GSI, η στάση του Ισραήλ θα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πάντοτε ενδιαφέρεται για την ηλεκτρική (και γενικότερη ενεργειακή) διασύνδεσή του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Στην Αθήνα εκτιμάται πως -ακόμα και εν μέσω της προεκλογικής περιόδου του Ισραήλ- ο κ. Νετανιάχου και οι αρμόδιες υπηρεσίες του θα μεριμνήσουν για τις ενδεδειγμένες κινήσεις.
Από την άλλη πλευρά, το κύριο ερώτημα είναι πώς θα εκλάβει (και πώς θα θελήσει ίσως να εκμεταλλευτεί για τις ελληνικές εκλογές) την ισραηλινή στάση ο σημερινός ένοικος του Μαξίμου. Αρκεί να θυμηθεί κανείς ότι τον Ιούνιο του 2020 ο κ. Μητσοτάκης πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει υπόσχεση του ομολόγου του για προστασία του αγωγού φυσικού αερίου EastMed, σε ολόκληρο το μήκος του, από τις ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ. Υπηρεσιακοί παράγοντες του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών είχαν απορρίψει, αμέσως και κατηγορηματικά, αυτή την πεποίθηση του πρωθυπουργού. Ελεγαν πως η πιθανότερη εξήγηση ήταν ότι ο κ. Μητσοτάκης, μετά την ανάπτυξη των απόψεών του σε συνομιλίες στην Ιερουσαλήμ, εξέλαβε (λανθασμένα) τη σιωπή του κ. Νετανιάχου σαν συναίνεση. Ευτυχώς τον Νοέμβριο του 2020, σε συνάντηση των τότε υπουργών Αμυνας Μπ. Γκαντζ και Ν. Παναγιωτόπουλου, διευκρινίστηκε το -από την αρχή- αυτονόητο: κάθε χώρα που εμπλεκόταν στον EastMed θα υπερασπιζόταν μόνη της το αντίστοιχο τμήμα του αγωγού, αν και όποτε το έργο άρχιζε να υλοποιείται. Προφανώς, η επανάληψη μιας παρόμοιας πλάνης, εν έτει 2026 για το «καλώδιο», θα μπορούσε να αποδειχθεί ως και καταστροφική.
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
