Από το 1459 η Σαμοθράκη ήταν υπόδουλη στο οθωμανικό κράτος και η στρατηγική της θέση στην έξοδο από τα Στενά και το Αιγαίο την είχε κατατάξει σε κεντρικό κομμάτι της πολιτικής των κατακτητών. Αυτό όμως δεν εμπόδισε τα τοπικά μυημένα μέλη στη Φιλική Εταιρεία να ακολουθήσουν τον γενικό ξεσηκωμό και να συμμετάσχουν από τον Απρίλιο του 1821 στην Παλιγενεσία.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Η αντίδραση από τους Οθωμανούς ήρθε τον Σεπτέμβριο του 1821, την 1η του μηνός, όταν στο νησί αποβιβάστηκαν δύο χιλιάδες στρατιώτες υπό τον υποναύαρχο μπέη Καρά-Αλή, τον σφαγέα του νησιού και μετέπειτα και της Χίου. Η καταστροφή της Σαμοθράκης ήταν ολοκληρωτική, αφού δολοφονήθηκαν, βιάστηκαν και εξανδραποδίστηκαν πάνω από 10.000 άνδρες και γυναικόπαιδα, ενώ όσοι σώθηκαν πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Σμύρνης, της Αλεξάνδρειας και της Κωνσταντινούπολης.
Κάποια από τα θύματα εξαπατήθηκαν από τους σφαγείς τους – εφτακόσιους Σαμοθρακίτες που είχαν καταφύγει στα βουνά, οι Οθωμανοί τους έφεραν πίσω με δόλο δίνοντάς τους την ψεύτικη υπόσχεση ότι θα τους δώσουν χάρη. Ομως στην τοποθεσία Εφκάς, στο κάστρο της πρωτεύουσας Χώρας, τους δολοφόνησαν όλους. Από το Ολοκαύτωμα επέζησαν 25 έως 30 οικογένειες, οι οποίες ζούσαν τα επόμενα χρόνια σε άθλια κατάσταση.
Σημαντική παράμετρος του Ολοκαυτώματος αποτελεί και ο βίαιος εξισλαμισμός πολλών Σαμοθρακιτών, που κατέληξαν όπως αναφέραμε σκλάβοι σε διάφορες περιοχές του οθωμανικού κράτους. Πέντε από τους επιζώντες του Ολοκαυτώματος γύρισαν το 1836 στη Σαμοθράκη και επέστρεψαν στην αρχική τους θρησκεία. Για αυτόν τον λόγο βασανίστηκαν και θανατώθηκαν. Είναι οι άγιοι πέντε νεομάρτυρες, Μανουήλ Παλογούδας, Θεόδωρος Δημητρίου, Γεώργιος Κουρούνης, Γεώργιος Καλακίκος και Μιχαήλ ο Κύπριος.
Την καταστροφή της Σαμοθράκης την απεικόνισε με συγκλονιστικό τρόπο σε πίνακά του ο Γάλλος ζωγράφος Αύγουστος Βινσόν, πίνακας ο οποίος εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Σημαντική μαρτυρία για το Ολοκαύτωμα αποτελεί το έργο του Ιωνος Δραγούμη «Σαμοθράκη», ο οποίος ανέδειξε το τραγικό συμβάν, αλλά και την αναφορά για το τρυπημένο Ευαγγέλιο της εκκλησίας της Παναγίας στη Χώρα, το οποίο φυλάσσεται στο Εθνολογικό Μουσείο, ωστόσο η σφαγή παραμένει μέχρι σήμερα ένα άγνωστο γεγονός της εθνικοαπελευθερωτικής Επανάστασης του 1821.
Η Σαμοθράκη το 2026
Εδώ και πολλά χρόνια οι επαγγελματίες αλλά και οι ερασιτέχνες ψαράδες στο Θρακικό Πέλαγος, από τη Σαμοθράκη και την Αλεξανδρούπολη, καταγγέλλουν τη συστηματική παραβίαση των ελληνικών χωρικών υδάτων από Τούρκους ψαράδες, οι οποίοι συνοδεύονται από σκάφη του πολεμικού ναυτικού και του λιμενικού σώματος, αυξάνοντας την ένταση.
Οι Τούρκοι ψαράδες εισέρχονται στα ελληνικά χωρικά ύδατα για να αλιεύσουν, δημιουργώντας προβλήματα στους Ελληνες. Οι Τούρκοι παραβιάζουν τον ευρωπαϊκό νόμο για την απαγόρευση αλιείας με μηχανότρατες στην περίοδο αναπαραγωγής, την ίδια στιγμή που οι Ελληνες τον τηρούν για τους ευνόητους λόγους που αφορούν το εισόδημά τους και τη διάσωση- συνέχεια των αλιευμάτων.
Ετσι, οι Ελληνες ψαράδες υφίστανται μεγάλη οικονομική ζημία, καθώς οι Τούρκοι αλιείς χρησιμοποιούν συχνά απαγορευμένες τεχνικές, όπως η υπεραλίευση με μηχανότρατες, οι οποίες καταστρέφουν τον βυθό και εξαντλούν τα αποθέματα. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος έχει και περιβαλλοντική διάσταση, πέρα από την οικονομική και την πολιτική.
Από την πλευρά της, η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει κατά καιρούς διαβήματα προς την Τουρκία για τις παραβιάσεις αυτές, ενώ το ζήτημα έχει τεθεί και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς οι παραβιάσεις αυτές αφορούν και αυτή των ευρωπαϊκών κανονισμών αλιείας. Εκτός των περιβαλλοντικών παραμέτρων, οι ενέργειες των Τούρκων αλιέων θεωρούνται μέρος της γενικότερης αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας («Γαλάζια Πατρίδα»), η οποία αμφισβητεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας προπαγανδίζοντας ότι τα ελληνικά νησιά δεν πρέπει να έχουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα (ειδικά κοντά στα τουρκικά παράλια), ότι οι τουρκικές δραστηριότητες αλιείας δεν συνιστούν παραβίαση, γιατί πολλά σημεία είναι «διαφιλονικούμενα», άρα, δεν αναγνωρίζει ούτε τις διαμαρτυρίες και επικλήσεις της Ελλάδας για το διεθνές δίκαιο ούτε τις ευρωπαϊκές ή διεθνείς επικρίσεις. Επιπλέον οι Τούρκοι αλιείς έχουν και το πρόσχημα πλέον με τον «νόμο» για τα δύο «θαλάσσια πάρκα» στο Καστελόριζο και στην περιοχή Λήμνου – Σαμοθράκης.
Προσπάθεια εξαφάνισης
Από το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης το 1821 μέχρι την παραβίαση των χωρικών υδάτων και την κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας το 2026 , η οθωμανική – τουρκική πολιτική έχει τον ίδιο στόχο: την εξαφάνιση της ελληνικής παρουσίας. Στο παραπάνω σχέδιο οφείλουμε να δράσουμε και να αντιδράσουμε. Από την ανάδειξη των Ολοκαυτωμάτων στην ιστορική γνώση και έρευνα, μέχρι την υπεράσπιση της ελληνικής κυριαρχίας.
Ειδικά για ό,τι συμβαίνει το τελευταίο χρονικό διάστημα, οφείλουμε να κάνουμε κατανοητό στο πολιτικό-διπλωματικό πεδίο και στο ναυτικό, πως τα ελληνικά χωρικά ύδατα, εκτός από το γεγονός ότι συνιστούν τον πυρήνα της εθνικής μας κυριαρχίας, είναι και ευρωπαϊκά, συνεπώς η Τουρκία παραβιάζει όχι μόνο το Διεθνές Δίκαιο, αλλά και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Επιπλέον, η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει την αυστηροποίηση των ελέγχων και την απόρριψη τουρκικών αλιευμάτων που εισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ενωση χωρίς τα απαραίτητα πιστοποιητικά.
Επίσης, η Ελλάδα οφείλει να υποστηρίξει στους ευρωπαϊκούς και διεθνείς μηχανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Αλιείας και η Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο, την εφαρμογή των κανονισμών για την αποτροπή της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας από την πλευρά των Τούρκων.
Εκτός όμως από τις πολιτικές – διπλωματικές κινήσεις, είναι απαραίτητη και η πράξη στη θάλασσα, στο Θρακικό, στο Αιγαίο Πέλαγος, από το Λιμενικό Σώμα μέχρι το Πολεμικό Ναυτικό. Για να γίνει αντιληπτό, κατανοητό από την Τουρκία ότι δεν υπάρχει καμία έκπτωση στην παραβίαση της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας.
Τα πληρώματα των ελληνικών σκαφών πρέπει να έχουν σαφείς εντολές και να δρουν με αποφασιστικότητα για την αποτροπή των παραβιάσεων και, όπου είναι απαραίτητο, για την προσαγωγή των παραβατών. Ειδικά το Λιμενικό Σώμα οφείλει να εφαρμόσει την ελληνική νομοθεσία, όπως το άρθρο 401 του Ποινικού Κώδικα, που προβλέπει ποινές για την παράνομη αλιεία, ενώ το Πολεμικό Ναυτικό οφείλει να δράσει απέναντι στην ωμή και απροκάλυπτη παραβίαση των χωρικών μας υδάτων.
Το γεγονός ότι οι Τούρκοι ψαράδες καταστρέφουν τους Ελληνες αλιείς, παρουσία τουρκικών ακταιωρών, και παρενοχλούν τα ελληνικά σκάφη καθιστά το ζήτημα ακόμα πιο σοβαρό. Για πάνω από διακόσια χρόνια (και) στη Σαμοθράκη το τουρκικό πρόβλημα συνεχίζει να δημιουργεί προκλήσεις για τον Ελληνισμό, για τη συνέχεια και την εθνική επιβίωση. Η δράση και η αντίδραση του Ελληνισμού είναι η πλήρης γνώση και η ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας, η υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας σε γη, αέρα και θάλασσα!
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
