Την 29η Σεπτεμβρίου 1941 άρχισε η μεγάλη σφαγή του Ελληνισμού των νομών Δράμας, Σερρών, Καβάλας από τις βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής, οι οποίες αφαίρεσαν τη ζωή από 6.000 Ελληνίδες και Ελληνες.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Ηταν η απαρχή της σκληρής περιόδου μέχρι το 1944, που συνοδεύτηκε από πείνα, βασανιστήρια, προσφυγιά, καταναγκαστική εργασία και απόπειρα πλήρους ενσωμάτωσης της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, προκειμένου να υλοποιηθεί ο εθνικιστικός στόχος της Βουλγαρίας, που ταυτίστηκε με τη σύμμαχό της ναζιστική Γερμανία.
Δυστυχώς, όπως συνέβη και με τους υπόλοιπους κατακτητές, η Βουλγαρία δεν τιμωρήθηκε ποτέ και, βεβαίως, δεν απέδωσε τα δέοντα σε ό,τι αφορά τις πολεμικές επανορθώσεις και αποζημιώσεις για εγκλήματά της. Και όλα αυτά με την παράλληλη εκκωφαντική ελλαδική σιωπή. Ακριβώς 85 χρόνια μετά (τυχαία άραγε;), την 29η Σεπτεμβρίου 2026, ανακοινώθηκε το τέλος της διαπραγμάτευσης με τη Βουλγαρία για την επιστροφή 48 κειμηλίων που είχαν κλαπεί από τους Βουλγάρους το 1917, με αντάλλαγμα την επιστροφή των οστών του τσάρου Σαμουήλ, τα οποία είχαν βρεθεί το 1965 στον Αγιο Αχίλλειο, στην Πρέσπα, εκεί όπου είχε υπογραφεί η λεγόμενη Συμφωνία για τη Μακεδονία.
Μάλιστα, η αναφορά της πολιτιστικής «συμφωνίας» που υπογράφηκε την 3η Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη, 85 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των σφαγών στην ανατολική Μακεδονία, για «μεταφορά» των κειμηλίων από τη Βουλγαρία, αποτελεί πρόκληση, αφού σημαίνει ότι ανήκουν σε αυτήν και έρχονται λόγω της καλής της θέλησης.
Δεν επιλέχθηκε, δηλαδή, ούτε καν η λέξη «επιστροφή»! Είναι γεγονός ότι τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη «συμφωνία» είναι αμέτρητα και αποτελούν σημαντικά θέματα για την Ελλάδα, λόγω του προηγούμενου που μπορεί να αποτελέσει σε μια αντίστοιχη διαπραγμάτευση για άλλα κλοπιμαία (π.χ. από Γερμανούς στη διάρκεια της Κατοχής). Ερωτήματα που αποτελούν κρίσιμες και σοβαρές συνιστώσες μίας πολιτικής που (θα) σέβεται την ελληνική Ιστορία. Αλήθεια, ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγιναν οι διαπραγματεύσεις;
Διαπραγμάτευση
Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, μήπως η διαπραγμάτευση διήρκησε δέκα χρόνια, επειδή η Ελλάδα «παρακαλούσε», αν και εξαρχής υπήρχε το ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, πού ήταν τα οστά του Σαμουήλ; Αναλογίστηκε κάποιος από τους διαπραγματευτές και την πολιτική ηγεσία όλων αυτών των ετών ότι η παράδοση των οστών του Σαμουήλ θα οδηγήσει σε αναζωογόνηση και έξαρση του βουλγαρικού εθνικισμού;
Αυτού που αναφέρει για κατεχόμενη από την Ελλάδα Μακεδονία και Θράκη και αναγκαιότητα για έξοδο στο Αιγαίο; Kαι σε μια περίοδο, μάλιστα, που στη Μακεδονία και τη Θράκη σημαντικό μέρος των ακινήτων έχει περάσει σε Βούλγαρους ιδιοκτήτες και σε ορισμένες πόλεις της ίδιας περιοχής λειτουργούν εκπαιδευτικές δομές με χρηματοδότηση του βουλγαρικού κράτους;
Σκέφτηκε κάποιος από την πολιτική ηγεσία και την ομάδα διαπραγμάτευσης πως όταν ανταλλάζεις αρχαιότητες, που βρέθηκαν εντός ελληνικής επικράτειας και νομίμως ανήκουν στην Ελληνική Δημοκρατία, με κλοπιμαία (και μάλιστα μόνο 48 από τα 6.000), τότε επιβραβεύεις την κλοπή και ουσιαστικά πληρώνεις λύτρα στους λωποδύτες;
Η επιστροφή των κειμηλίων που είχαν κλαπεί από τους Βουλγάρους ήταν υποχρέωσή τους και όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης- ανταλλαγής και μάλιστα με το συμβολικό και ουσιαστικό θησαυρό, το τοτέμ του βουλγαρικού εθνικισμού. Αυτού που εκτός από τα Σκόπια και τη βουλγαρική άποψη για τη Μακεδονία αφορά και το βουλγαρικό εθνικό όραμα για την Ελλάδα! Με ποια λογική πλέον ή μάλλον με ποιο διαπραγματευτικό όπλο και χαρτί θα πάμε τώρα να ζητήσουμε τα υπόλοιπα πέντε και πλέον χιλιάδες κειμήλια που υπολείπονται προκειμένου να επιστραφούν στους νόμιμους ιδιοκτήτες στην Ελλάδα;
Αν, λοιπόν, για να πάρουμε πίσω 48 κειμήλια, δώσαμε τον σημαντικότερο βουλγαρικό θησαυρό, για να πάρουμε τα υπόλοιπα τι θα δώσουμε; Και επιπλέον γιατί όταν έγιναν οι διαπραγματεύσεις για την είσοδο της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση καμιά ελλαδική κυβέρνηση δεν προέβαλε βέτο, αν η υποψήφια χώρα δεν επέστρεφε όλα τα κλεμμένα κειμήλια και χειρόγραφα;
Τα κλαπέντα κειμήλια έπρεπε να επιστραφούν άνευ όρων, ανταλλαγμάτων και συμψηφισμών. Οι νόμιμοι ιδιοκτήτες είναι οι Ελληνες, όχι οι Βούλγαροι και οι νόμιμοι ιδιοκτήτες δεν είχαν καμία απολύτως υποχρέωση να διαπραγματευτούν κάτι που τους ανήκει. Αυτό το λένε και το Διεθνές Δίκαιο και η ηθική και η Ιστορία.
Είναι προφανές ότι η «συμφωνία» αποτελεί άλλο ένα έγκλημα σε βάρος της Ιστορίας, της Εκκλησίας και του ιδιαίτερου πολιτισμικού και εθνικού βάρους της Μακεδονίας. Οπου τα βουλγαρικά εγκλήματα εναντίον ανθρώπων και αγαθών κατά τη διάρκεια της Κατοχής είναι ανάλογης απαξίας με αυτά που διαπράχτηκαν από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, και συνεχίζουν να παραμένουν ατιμώρητα. Αλλά όλα αυτά μάλλον είναι ψιλά γράμματα.
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
