Η Αγια Νύχτα είναι φωτεινή, όχι τόσο γιατί ο αστέρας που οδήγησε τούς Μάγους μαρμαίρει στον ουρανό και οι φαντασμαγορικοί αστερισμοί καταυγάζουν το στερέωμα, αλλά γιατί μας οδηγεί στο σκιόφως του πιο μυστικού και κατανυκτικού εαυτού μας…
Από τον Αγιορείτη μοναχό
Πατάπιο Καυσοκαλυβίτη
Στό Ἅγιον Ὄρος ἡ θεία λατρεία, πού ἐπιτελεῖται στίς κοινόβιες μονές,
στίς σκῆτες, στά κελλιά καί τά ἡσυχαστήρια, εἶναι ἀδιάλειπτη ἐδῶ καί αἰῶνες. Κατά τούς μυσταγωγικούς Ἑσπερινούς, τά κατανυκτικά Ἀπόδειπνα, ἰδιαίτερα δέ κατά τή Θεία Λειτουργία ἀλλά καί κατά τή διάρκεια τῆς ἀτομικῆς προσευχῆς τῶν μοναχῶν, οἱ ἀφορμές εἶναι πολλές γιά νά συνδεθεῖ ἡ καθημερινή ζωή τους μέ τό μυστήριο τῆς Θείας Ἐνανθρώπησης, ἰδιαίτερα ὅταν ψάλλονται ὑμνογραφήματα καί ἐκπέμπονται πλήρους θεολογίας ἱερατικές Εὐχές, πού ἔχουν ὡς κέντρο τή Γέννηση τοῦ Χριστοῦ καί τή σωτηρία τοῦ κόσμου.
Κατά τό χρονικό διάστημα τῆς Σαρακοστῆς τῶν Χριστουγέννων οἱ ψυχές τῶν Ἁγιορειτῶν Πατέρων μυσταγωγοῦνται στήν Ἑορτή, μέ τούς προεόρτιους ὕμνους, τίς μελίρρυτες καταβασίες, τούς ἐξαίρετους ἀσματικούς κανόνες καί γενικά ὅλα τά ὑμνολογικά ἀριστουργήματα τῆς ποιητικῆς χριστιανικῆς γραμματείας, πού καλύπτουν τό πέρα ἀπό κάθε διάσταση μυστήριο τῆς Ἐνανθρώπησης τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ.
Μά τό ἴδιο συμβαίνει καί μέ τήν καθημερινή νοερά προσευχή τους, ἀφοῦ, καθώς ἀναφέρει ἕνας Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας, ὁ ἅγιος Διάδοχος ἐπίσκοπος Φωτικῆς, αἰσθανόμαστε μέσα στίς καρδιές μας «σκιρτήματα βρεφοπρεπῆ», κατά τόν καιρό τῆς ἐπίκλησης τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Κατά τήν ἡμέρα τῶν Χριστουγέννων, λοιπόν, οἱ μονάζοντες εἶναι προετοιμασμένοι γιά τήν ὑποδοχή τοῦ Θείου Βρέφους, ὥστε μέ μέθεξη ψυχική, μέ νοῦ μετάρσιο καί μέ «καιομένας τάς καρδίας» νά ψάλλουν ἔνθεα τή δόξα τοῦ ἐν ὑψίστοις Θεοῦ, ἀτενίζοντας «θεωρητικά» ἤ ἐκστατικά τό «Μυστήριον ξένον καί παράδοξον» καί, συνεπαρμένοι ἀπό τή μυστική θέα τῶν ἀθέατων καί νοητῶν κόσμων, νά βλέπουν νοητά καί ἐν πίστει ὡσάν «θρόνον χερουβικόν τήν Παρθένον» καί τή Φάτνη ὡς «χωρίον ἐν ᾧ ἀνεκλίθη ὁ ἀχώρητος, Χριστός ὁ Θεός».
Ὅλ᾿ αὐτά, βέβαια, βιώνονται σέ ἕνα διάφορο μέτρο γνώσης καί ἔφεσης, κατά τή δεκτικότητα τοῦ καθενός ἀλλά καί τό μέτρο πού χορηγεῖ ἡ ἄκτιστη θεία χάρη.
Θά πρέπει λοιπόν νά ὑπογραμμιστεῖ ὅτι τόσο στήν περίπτωση τῶν λαϊκῶν ἀδελφῶν ὅσο καί στήν περίπτωση τῶν κληρικῶν καί τῶν μοναχῶν ἀληθινά Χριστούγεννα κάνουν, κατά τρόπο οὐσιαστικό καί πνευματικό, ὅσοι αἰσθάνονται στίς καρδιές τους τή Γέννηση τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Χριστός γεννᾶται ἄχρονα στίς καρδιές ἐκείνων τῶν χριστιανῶν στούς ὁποίους «ἔπνευσεν ἡ θεόρρυτος χάρις».
Στά ἁγιορειτικά ἱερά σκηνώματα, πού ξεπερνοῦν τά χίλια, ἀνάμεσά τους μονές, σκῆτες, κελλιά καί ἡσυχαστήρια, τό Τυπικό, ἡ τυπική διάταξη δηλαδή πού διέπει τίς νυχθήμερες ἀκολουθίες στό καθολικό, στό κυριακό ἤ στό παρεκκλήσι, διαφέρει. Εἰδικότερα στίς Μονές καί στίς Σκῆτες, ὅπου οἱ Ἀκολουθίες τοῦ ἁγίου Δωδεκαημέρου γίνονται ἀπό κοινοῦ στόν ναό, κατά τήν παραμονή τῶν Χριστουγέννων τελεῖται τό καθιερωμένο ἅγιο Εὐχέλαιο «εἰς ἴασιν ψυχῆς τε καί σώματος» καί ἀκολουθοῦν οἱ Μεγάλες Ὧρες καί ὁ Μέγας Ἑσπερινός μέ τή Θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὅπου διαβάζονται ἀπό τόν ἀναγνώστη, στό κέντρο τοῦ κυρίως ναοῦ, κάτω ἀπό τόν πολυέλαιο, οἱ Προφητεῖες, πού ἀναφέρονται μέ συμβολισμούς καί ἄλλες σαφεῖς προφητικές ὑποτυπώσεις στό μυστήριο τῆς Θείας Ἐνανθρώπησης.
Ἡ νύχτα τῶν Χριστουγέννων εἶναι μιά νύχτα φωτεινή. Ὄχι τόσο γιατί ὁ ἀστέρας πού ὁδήγησε τούς Μάγους στόν Χριστό μαρμαίρει στόν οὐρανό καί οἱ φαντασμαγορικοί ἀστερισμοί καταυγάζουν τό στερέωμα. Εἶναι φωτεινή γιατί μᾶς ὁδηγεῖ στό σκιόφως τοῦ πιό μυστικοῦ καί κατανυκτικοῦ ἑαυτοῦ μας… Ἔτσι ἀπροσδόκητα, διακριτικά καί «συνεσταλμένα» εἰσῆλθε στή σκηνή τῆς ἱστορίας Ἐκεῖνος πού χάρισε στόν ἄνθρωπο μιά καινούργια ὅραση: τόν ἔμαθε νά θεωρεῖ τόν ἔσω κόσμο εὐρύτερο καί τιμιότερο ἀπό τόν ἔξω καί νά βιώνει τό φῶς ἔπειτα ἀπό μιά καρτερική καί περιαλγῆ ἐμπειρία τοῦ σκοταδιοῦ.
Ἡ ἀγρυπνία τῶν Χριστουγέννων ἀρχίζει νωρίς τό βράδυ, ἀφοῦ πρῶτα, μία ὥρα μετά τή δύση τοῦ ἡλίου, κατά τό ἁγιορείτικο τυπικό, κτυπήσουν οἱ μεγάλες καμπάνες, σέ τρεῖς στάσεις, ἐφόσον πρόκειται γιά δεσποτική ἑορτή. Καί εἶναι αὐτή μία ἄλλη μυσταγωγία, εἰδικά γιά ὅσους Ἁγιορεῖτες πατέρες, ὅπως ὁ γράφων, ζοῦν σέ Σκήτη, νά ἀκοῦς αὐτή τήν ἐξαίσια συγχορδία τῆς κωδωνοκρουσίας, τῆς ὁποίας οἱ ἦχοι ἀντηχοῦν μέσα στούς λόγγους καί στίς χαράδρες, πάνω ἀπό τά προβούνια τοῦ Ἄθωνα, πού συνήθως εἶναι χιονισμένα, νά ἀντανακλῶνται πάνω στίς στέγες τῶν ταπεινῶν καλυβῶν, τίς καλυμμένες μέ σχιστόπλακες, σάν ἄλλο δέρμα φιδιοῦ…
Ἡ ἀγρυπνία ἀρχίζει μέ τή Λιτή, ὅπου ψάλλονται σέ μέλος ἀργό μερικά ἀπό τά θεολογικώτερα τροπάρια τῆς ἑορτῆς, ποιήματα τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, σέ ἦχο πρῶτο:
Ὁ οὐρανός καί ἡ γῆ, σήμερον ἐφραινέσθωσαν. Ἄγγελοι καί ἄνθρωποι, πνευματικῶς πανηγυρίσωμεν· ὅτι Θεός ἐν σαρκί ἐπέφανε, τοῖς ἐν σκότει καί σκιᾷ καθημένοις… Σήμερον ὁρᾶται σαρκί, ὁ φύσει ἀόρατος, διά τόν ἄνθρωπον.
Πράγματι! Τόσο οἱ θεολογικότατοι ὕμνοι τῶν Χριστουγέννων ὅσο καί οἱ ἱερές ἀπεικονίσεις τῆς ἑορτῆς αἰσθητοποιοῦν τήν παρουσία τοῦ γεννηθέντος Χριστοῦ στίς ψυχές τῶν ἀγρυπνούντων. Ἡ ἀτμόσφαιρα πού δημιουργεῖται στόν ναό, ἀπό τήν «ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ» θεία λατρεία, ἀποβαίνει ἀληθινή μυσταγωγία τῶν πιό ὑψηλῶν θεολογικῶν καί πνευματικῶν ἐμπειριῶν.
*Τη Γέννηση του Θεανθρώπου τιμούν αύριο Σάββατο 7 Ιανουαρίου οι ορθόδοξοι ανά τον κόσμο που ακολουθούν το παλαιό ημερολόγιο, όπως στο Αγιον Ορος
