Τρία παιδιά σε ένα μονοθέσιο σχολείο. Ενα χωριό που γερνά και αδειάζει. Σπίτια κλειστά για χρόνια και μια ολόκληρη περιοχή που βλέπει τον μαθητικό πληθυσμό να συρρικνώνεται.
- Από τη Στέφη Χριστοδούλου
Αυτή ήταν η εικόνα στη Φουρνά Ευρυτανίας όταν γεννήθηκε η «Νέα Ζωή στο Χωριό», μια πρωτοβουλία που άρχισε με αφετηρία τη διάσωση του τοπικού σχολείου και εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη προσπάθεια επανακατοίκησης της ελληνικής υπαίθρου.
Η ιδέα βασίζεται σε μια απλή διαπίστωση: από τη μία υπάρχουν οικογένειες που θέλουν να αφήσουν τα μεγάλα αστικά κέντρα και να εγκατασταθούν στην περιφέρεια, αλλά συχνά δεν γνωρίζουν πού υπάρχουν διαθέσιμες κατοικίες, θέσεις εργασίας και βασικές υποδομές. Από την άλλη, υπάρχουν χωριά με κλειστά σπίτια, επιχειρήσεις που αναζητούν εργαζομένους και σχολεία που χρειάζονται μαθητές.
Η «Νέα Ζωή στο Χωριό» επιχειρεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η υπεύθυνη της δράσης και δασκάλα στη Φουρνά, Παναγιώτα Διαμαντή, θυμάται ότι όταν διορίστηκε στο μονοθέσιο σχολείο του χωριού είχε μόλις τρεις μαθητές. «Είχα τρεις μαθητές, έναν στην 1η και δύο στην 5η, οπότε καταλαβαίνετε ότι ύστερα από δύο χρόνια το σχολείο θα έμενε με έναν μαθητή» περιγράφει.
Μαζί με τον εφημέριο της Φουρνάς π. Κωνσταντίνο Ντούσικο κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η λύση δεν μπορούσε να περιοριστεί μέσα στις σχολικές αίθουσες. Για να παραμείνει ζωντανό το σχολείο, έπρεπε να αποκτήσει ζωή και το χωριό. Αρχισαν να καταγράφουν διαθέσιμες κατοικίες, να αναζητούν θέσεις εργασίας και να εξετάζουν τις δυνατότητες που μπορούσε να προσφέρει η τοπική κοινωνία σε οικογένειες με παιδιά.
Μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχε απρόσμενη ανταπόκριση, καθώς, σύμφωνα με την κυρία Διαμαντή, περίπου 100 οικογένειες εκδήλωσαν ενδιαφέρον.Η αυξανόμενη ανταπόκριση οδήγησε στη δημιουργία της «Νέας Ζωής στο Χωριό» ως Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας, ενώ ιδιώτες και χορηγοί άρχισαν να στηρίζουν οικονομικά την προσπάθεια. Η πρωτοβουλία βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο της δημοσιότητας μετά την περίπτωση πολύτεκνης οικογένειας που εγκαταστάθηκε στη Φουρνά και στη συνέχεια αποχώρησε, εκφράζοντας δημόσια παράπονα για τις συνθήκες που αντιμετώπισε.
Από την πλευρά της, η κυρία Διαμαντή υποστηρίζει ότι η οικογένεια έλαβε εκτεταμένη οικονομική και πρακτική βοήθεια από την πρώτη ημέρα. Οπως αναφέρει, καλύφθηκαν για έναν χρόνο τα ενοίκια, τα έξοδα θέρμανσης και λογαριασμοί, ενώ παράλληλα αναζητήθηκαν κατοικία και επαγγελματικές λύσεις. Περίπου επτά μήνες μετά την εγκατάσταση η οικογένεια αναζήτησε μεγαλύτερο σπίτι. Σύμφωνα με την υπεύθυνη, εντόπισε η ίδια ένα ακίνητο που παρέμενε κλειστό επί περίπου δύο δεκαετίες. Ο ιδιοκτήτης, όπως αναφέρει, το παραχώρησε δωρεάν για εννέα χρόνια, με αντάλλαγμα την πραγματοποίηση συγκεκριμένων εργασιών συντήρησης.
Παράλληλα, στον πατέρα προτάθηκε εργασία στον συνεταιρισμό ξυλείας της περιοχής, ενώ για τη μητέρα, που διαθέτει εμπειρία ως κομμώτρια και τεχνίτρια νυχιών, προτάθηκαν θέσεις σε ξενώνα, εστιατόριο και φούρνο. Η οικογένεια επέλεξε τελικά διαφορετική επαγγελματική κατεύθυνση, εξετάζοντας πρόγραμμα της ΔΥΠΑ για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, ύψους περίπου 17.000 ευρώ. Ακόμα ένα ζήτημα που τέθηκε από την οικογένεια αφορούσε καταγγελία για bullying σε βάρος παιδιού της. Η κυρία Διαμαντή υποστηρίζει ότι επρόκειτο για μεμονωμένη λεκτική αντιπαράθεση μεταξύ μαθητών και όχι για περιστατικό συστηματικού εκφοβισμού. Οπως αναφέρει, υπήρξε άμεση παρέμβαση της σχολικής διοίκησης και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ τα παιδιά ζήτησαν συγγνώμη και επιβλήθηκαν οι προβλεπόμενες κυρώσεις.
Η ίδια υποστηρίζει ακόμη ότι η οικογένεια είχε αναφέρει κατά την άφιξή της στην Ελλάδα πως είχε φύγει από τη Γερμανία, έχοντας αντιμετωπίσει εκεί αντίστοιχα προβλήματα που αφορούσαν το παιδί. Το μοντέλο της Φουρνάς άρχισε σταδιακά να επεκτείνεται. Στη Ζίτσα Ιωαννίνων, σύμφωνα με την υπεύθυνη, έξι οικογένειες έχουν ήδη εγκατασταθεί μέσω του προγράμματος, ενώ στο Κόκκινο Βοιωτίας έχουν εγκατασταθεί τρεις. Παράλληλα, εξετάζεται η συμμετοχή χωριών του Δήμου Ορεστιάδας, ενώ περίπου ακόμα δέκα χωριά βρίσκονται σε αναμονή.
Στον πυρήνα της προσπάθειας παραμένουν οι ίδιες ανάγκες: κλειστές κατοικίες, γήρανση του πληθυσμού, περιορισμένη οικονομική δραστηριότητα και σχολεία με ελάχιστους μαθητές. Η κυρία Διαμαντή υποστηρίζει ότι η πρωτοβουλία μέχρι τώρα δεν έχει λάβει καμία οικονομική ενίσχυση από το ελληνικό κράτος ή την Ευρωπαϊκή Ενωση. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η δημογραφική συρρίκνωση της υπαίθρου δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία μόνο παρέμβαση. Χρειάζεται συνδυασμός κατοικίας, εργασίας, εκπαίδευσης, κοινωνικών υπηρεσιών και οικονομικών κινήτρων.
Δίκτυο πέντε «πόλων» ο στόχος της επόμενης πενταετίας
Ο στόχος για την επόμενη πενταετία είναι η δημιουργία ενός δικτύου περίπου δέκα χωριών, με την υποδοχή περίπου πέντε οικογενειών σε κάθε περιοχή, ανάλογα με τις διαθέσιμες κατοικίες και τις θέσεις εργασίας. Ο αριθμός μπορεί να φαίνεται μικρός σε πανελλαδικό επίπεδο. Για ένα χωριό, όμως, πέντε οικογένειες με παιδιά σημαίνουν περισσότερους μαθητές, εργαζομένους και, κυρίως, νέους ανθρώπους στην καθημερινότητα της κοινότητας. Η «Νέα Ζωή στο Χωριό» άρχισε από ένα σχολείο με τρεις μαθητές. Σήμερα επιχειρεί να δώσει μια διαφορετική απάντηση στο ερώτημα της δημογραφικής ερήμωσης: αν πίσω από κάθε κλειστό σπίτι υπάρχει μια οικογένεια που θα μπορούσε να το κάνει ξανά σπίτι, τότε ίσως η αναζωογόνηση ενός χωριού να αρχίζει από εκεί.
