Η έμπνευση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη για την ανέγερση του ναού του Σωτήρος, το ψήφισμα της Δ’ Εθνοσυνέλευσης, η υπογραφή του Καποδίστρια, τα διατάγματα του Οθωνα και η ανακίνηση το 1968 από τον Γ. Παπαδόπουλο
Από τον
Μάνο Ν. Χατζηδάκη
Η ιστορία του Τάματος του Εθνους αρχίζει ουσιαστικά το 1824. Ηταν τότε που οι ορδές της Στρατιάς του Ιμπραήμ εισέβαλαν στην Πελοπόννησο για να καταπνίξουν την Ελληνική Εθνεγερσία και οι Ελληνες περιήλθαν σε δεινή θέση.
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης υπήρξε ο εμπνευστής του Τάματος του Εθνους. Κάλεσε τους οπλαρχηγούς και ορκίστηκαν όλοι μαζί ότι, εάν το Εθνος και ο Αγώνας σωθούν από τον κίνδυνο, τότε η Νέα Ελλάς θα οικοδομήσει έναν μεγαλειώδη ναό αφιερωμένο στον Σωτήρα Χριστό!
Πράγματι, στις 31 Ιουλίου 1829 η Δ΄ Εθνική Συνέλευσις στο Αργος εξέδωσε το Η΄ Ειδικό Ψήφισμα για την εκπλήρωσιη του Τάματος του Εθνους. Το ψήφισμα υπεγράφη από τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια και δημοσιεύθηκε στο υπ’ αριθμ. 5 Φύλλο της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως ως διάταγμα «Περί ανεγέρσεως Ναού του Σωτήρος εν Αθήναις».
Το επόμενο βήμα έγινε επί βασιλέως Οθωνος, κατόπιν υποδείξεως του ιδίου του Θ. Κολοκοτρώνη. Ο Οθων εξέδωσε δύο Βασιλικά Διατάγματα: Το πρώτο στις 25 Ιανουαρίου 1834 και το δεύτερο στις 3 Απριλίου 1838 (ΦΕΚ υπ’ αριθμ. 12/11-4-1838) για την ανέγερση του Τάματος του Εθνους.
Δυστυχώς όμως οι όρκοι, τα ψηφίσματα, τα διατάγματα κ.λπ. έμειναν γράμματα κενά… Το Τάμα του Εθνους λησμονήθηκε. Πέρασε στη λήθη για 130 ολόκληρα χρόνια.
Στα Τουρκοβούνια
Στις 14 Δεκεμβρίου 1968 ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ανακοίνωνε την ανακίνηση του θέματος. Και πράγματι στις 4 Ιανουαρίου 1969 στο υπουργικό συμβούλιο ελήφθη η απόφασις πραγματοποιήσεως του Τάματος του Εθνους.
Ο ναός θα ανεγείρετο στα Τουρκοβούνια, στη θέση μεταξύ Γαλατσίου και Ψυχικού, και συγκεκριμένα στο σημείο όπου υπάρχει το μικρό Μοναστήρι του Προφήτου Ηλία. Δεσπόζει στο λεκανοπέδιο Αττικής και είναι ορατό από θαλάσσης!
Τον Μάιο 1969 συνεστήθη μία «Ανωτάτη Επιτροπή Ανεγέρσεως Ιερού Ναού του Σωτήρος».
Πρόεδρος ανέλαβε ο ίδιος ο Παπαδόπουλος και μέλη οι:
■ Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος Α΄
■ Αντιπρόεδρος Στ. Παττακός
■ Υπ. Συντονισμού Ν. Μακαρέζος
■ Υπ. Παιδείας Θεοφ. Παπακωνσταντίνου
■ Υπ. Δημ. Εργων Κων. Παπαδημητρίου
■ Υφ/γός Προεδρίας Κων. Βοβολίνης.
Στις 18 Οκτωβρίου 1969 δημοσιεύθηκε το Ν.Δ. 320/69 (ΦΕΚ 206). Με αυτό ιδρύθηκε «Ειδικό Ταμείο Ανεγέρσεως Ιερού Ναού του Σωτήρος».
Το Ταμείο απετελείτο από 5μελές διοικητικό συμβούλιο με 3ετή θητεία και συμπληρώθηκε με το Ν.Δ. 1039/71 (ΦΕΚ 238), με το οποίο προστέθηκαν και δύο εκπρόσωποι των υπουργών Οικονομικών και Δημοσίων Εργων. Το Ν.Δ. 320/69 προέβλεπε και μία «Κυβερνητική Συντονιστική Επιτροπή», η οποία «…έχει ως αποστολήν την γενικήν εποπτείαν, κατεύθυνσιν και παρακολούθησιν της πραγματώσεως του έργου και τον ειδικώτερον καθορισμόν του θέματος του Τάματος του Εθνους».
Αυτή αντικατέστησε την «Ανωτάτη Επιτροπή» και στην τελική μορφή της (Ν.Δ. 1039/71) απετελείτο από τους:
■ Πρωθυπουργό ως πρόεδρο
■ Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος
■ Αντιπροέδρους της κυβερνήσεως
■ Υπουργό βοηθό πρωθυπουργού
■ Υπουργό Πολιτισμού και Επιστημών
■ Υπουργό Δημοσίων Εργων.
Για την υποβοήθηση του έργου της ανωτέρω επιτροπής συστάθηκε και «Γνωμοδοτικό Συμβούλιο» αποτελούμενο από τους:
■ Δήμαρχο Αθηναίων
■ Πρόεδρο Ακαδημίας Αθηνών
■ Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών
■ Πρύτανη του Ε.Μ. Πολυτεχνείου
■ Γενικό διευθυντή Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεως
■ Κοσμήτορα της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου.
Το Ν.Δ. 320/69 προέβλεπε «Πανελληνίους Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς» για προσχέδια του ναού «…μεταξύ Ελλήνων αρχιτεκτόνων, διπλωματούχων των Ανωτάτων Σχολών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ή ισοτίμου Σχολής της αλλοδαπής».
Επίσης συνιστούσε «Κριτική Επιτροπή» των διαγωνισμών, η οποία στην τελική μορφή της (Ν.Δ. 1136/72 – ΦΕΚ 57) απετελείτο από:
■ Εκπρόσωπο της Εκκλησίας
■ Ενα μέλος της τάξεως Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας
■ Εναν αρχιτέκτονα του Ε. Μ. Πολυτεχνείου
■ Εναν αρχιτέκτονα της Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
■ Εναν αρχιτέκτονα με βαθμό επιθεωρητού του υπουργείου Δημοσίων Εργων
■ Εναν αρχιτέκτονα του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος
■ Εναν αρχιτέκτονα της Κοσμητείας Εθνικού τοπίου και πόλεων
Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών έγιναν τρεις διαδοχικοί διαγωνισμοί προσχεδίων του Τάματος. Η κοινότητα των Ελλήνων αρχιτεκτόνων δεν ενέκρινε κανένα, διότι έκρινε ότι «δεν πληρούν τους βυζαντινούς σχεδιασμούς».
