Ο εν εξελίξει πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει επιδεινώσει τις ήδη υπάρχουσες παγκόσμιες καταστροφές, οδηγώντας έναν αριθμό-ρεκόρ ανθρώπων στην πείνα, τη στιγμή που η χρηματοδότηση για την καταπολέμηση του λιμού έχει μειωθεί δραματικά, προειδοποιεί ο Καρλ Σκάου, εκτελεστικός διευθυντής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP) του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με το WFP, 363 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με το φάσμα της οξείας πείνας. Από αυτούς, τα 45 εκατομμύρια οδηγήθηκαν σε αυτή την κατάσταση εξαιτίας της πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή και της επακόλουθης εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου.
Αυτή η τεράστια αύξηση των αναγκών συμπίπτει με μια κατακόρυφη μείωση της διεθνούς χρηματοδότησης κατά το ένα τρίτο πέρυσι, με τις ΗΠΑ –τον μακράν μεγαλύτερο δωρητή– να κόβουν τη δική τους συνεισφορά κατά περισσότερο από το μισό.
Ο Καρλ Σκάου, ο οποίος ανέλαβε το τιμόνι του οργανισμού μετά την αποχώρηση της Σίντι Μακέιν για λόγους υγείας στις αρχές του έτους, δήλωσε στη Guardian ότι το τεράστιο χάσμα μεταξύ αναγκών και πόρων ανάγκασε το WFP να περικόψει προγράμματα στήριξης σε περιοχές με επισιτιστική κρίση, ώστε να επικεντρωθεί αποκλειστικά σε πληθυσμούς που ήδη αντιμετωπίζουν καταστροφικό λιμό. «Παίρνουμε από τους πεινασμένους για να δώσουμε σε όσους πεθαίνουν από την ασιτία. Αυτή είναι η πραγματικότητα», τόνισε ο Σκάου, προσθέτοντας ότι βρισκόμαστε σε ιστορικά επίπεδα πείνας, καθώς το 2025 κηρύχθηκαν δύο επίσημοι λιμοί (σε Γάζα και Σουδάν), κάτι που είχε να συμβεί εδώ και δεκαετίες.
Αν και η κατάσταση στη Γάζα παρουσιάζει μικρή βελτίωση μετά την κατάπαυση του πυρός τον περασμένο Οκτώβριο, το Σουδάν παραμένει η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο, με θύλακες λιμού να επιμένουν σε περιοχές του Νταρφούρ και του Νότιου Κορντοφάν.
Η χρηματοδότηση του WFP σημείωσε ετήσια πτώση σχεδόν 40%, γεγονός που επηρέασε άμεσα τη στελέχωση και τη βοήθεια σε χώρες όπως το Αφγανιστάν και η Υεμένη, όπου η κυβέρνηση Τραμπ διέκοψε κάθε έκτακτη επισιτιστική βοήθεια. Στο Αφγανιστάν, ο οργανισμός αναγκάστηκε να απολύσει 5.000 εργαζόμενους, με αποτέλεσμα οι υποστηριζόμενοι πολίτες να μειωθούν δραματικά από τα 10 εκατομμύρια στα 2 εκατομμύρια.
Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο, περισσότεροι από 300 εκατομμύρια άνθρωποι βρισκόταν ήδη σε οξεία πείνα. Η σύρραξη οδήγησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη και σε έναν αντίστοιχο ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ στο Ιράν, εκτινάσσοντας την τιμή του πετρελαίου Brent πάνω από τα 100 δολάρια για αρκετές εβδομάδες τον Μάρτιο και τον Μάιο. Παρότι στα μέσα Μαΐου η τιμή υποχώρησε ελαφρώς, παραμένει 30% υψηλότερη από τον προπολεμικό μέσο όρο, προκαλώντας τεράστια αύξηση στο κόστος μεταφοράς των τροφίμων.
Παράλληλα, τα logistics της ανθρωπιστικής βοήθειας έχουν καταρρεύσει. Λόγω των συνοριακών εντάσεων με τους Ταλιμπάν, το Πακιστάν έκλεισε τα περάσματά του, ενώ ο πόλεμος έκλεισε και τα σύνορα του Ιράν. Ως αποτέλεσμα, 85.000 τόνοι τροφίμων που προορίζονταν για το Αφγανιστάν εγκλωβίστηκαν για μήνες, επαναπροωθήθηκαν στο Ντουμπάι και τελικά μεταφέρθηκαν μέσω Τουρκίας, Κασπίας Θάλασσας και Τουρκμενιστάν, φτάνοντας στον προορισμό τους με 7 μήνες καθυστέρηση.
Οι συνολικές εισφορές των δωρητών μειώθηκαν από τα 9,8 δισ. δολάρια το 2024 στα 6,5 δισ. δολάρια το 2025 (με τη χρηματοδότηση των ΗΠΑ να πέφτει από τα 4,4 δισ. στα 2,1 δισ.). Για το τρέχον έτος (2026), οι εκτιμώμενες ανάγκες αγγίζουν τα 13 δισ. δολάρια, αλλά μέχρι στιγμής έχουν συγκεντρωθεί μόλις 2,8 δισ. δολάρια.
Η κρίση αυτή δημιουργεί μια «ωρολογιακή βόμβα» για την επόμενη χρονιά, καθώς ο πόλεμος διέκοψε την αλυσίδα εφοδιασμού για το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών λιπασμάτων. Χώρες της Ανατολικής Αφρικής, που εξαρτώνται αποκλειστικά από τα λιπάσματα της Μέσης Ανατολής, μπαίνουν στην περίοδο σποράς χωρίς εφόδια, κάτι που θα πλήξει θανάσιμα την αγροτική παραγωγή σε 6 με 9 μήνες από τώρα.
Τέλος, ο Σκάου υπογράμμισε τη δραματική διάβρωση του διεθνούς δικαίου, η οποία καθιστά το έργο των ανθρωπιστικών οργανώσεων πιο επικίνδυνο από ποτέ, με πάνω από 1.000 εργαζόμενους να έχουν χάσει τη ζωή τους τα τελευταία τρία χρόνια. Είναι ενδεικτικό ότι οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι κρατούν ακόμα ως ομήρους 38 υπαλλήλους του WFP από πέρυσι με ανυπόστατες κατηγορίες για κατασκοπεία, αναγκάζοντας τον οργανισμό να αναστείλει τη δράση του στις περιοχές που ελέγχουν.
